Γάζα: Αλλάζει τα δεδομένα στις συζητήσεις η άρνηση της Χαμάς να παραδώσει τα όπλα

Η συζήτηση για τον αφοπλισμό της Χαμάς μπαίνει σε νέα, εξαιρετικά ευαίσθητη φάση, καθώς η οργάνωση εμφανίζεται να απορρίπτει κάθε διατύπωση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως παράδοση της «αντίστασης» και προτείνει, αντ’ αυτής, μια φόρμουλα καταγραφής, συγκέντρωσης και αποθήκευσης των όπλων. Σύμφωνα με πηγή της Χαμάς που μίλησε στο Al Jazeera Net, η ηγεσία της οργάνωσης, σε συντονισμό με τους διαμεσολαβητές, πέτυχε να αφαιρεθούν από τον υπό διαμόρφωση οδικό χάρτη για τη Γάζα διατυπώσεις που παρέπεμπαν σε πλήρη αφοπλισμό ή παράδοση του στρατιωτικού της μηχανισμού.

Σπύρος Σιδέρης

Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο το τεχνικό ζήτημα των όπλων. Αγγίζει τον πυρήνα της επόμενης ημέρας: ποιος θα ελέγχει την ασφάλεια, ποιος θα έχει πολιτική νομιμοποίηση, ποιος θα αποφασίζει για τη γη, τους εκτοπισμένους και την ανοικοδόμηση, και μέχρι πού μπορούν να φτάσουν οι πιέσεις των διεθνών μεσολαβητών χωρίς να προκαλέσουν νέα έκρηξη.

Η γραμμή της Χαμάς: όχι παράδοση, αλλά αποθήκευση

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η απάντηση που παρέδωσε η Χαμάς στο Κάιρο δεν προβλέπει παράδοση των όπλων, αλλά μια διαφορετική διατύπωση: περιορισμό, συγκέντρωση και αποθήκευση του οπλισμού.

Η διαφορά δεν είναι απλώς γλωσσική. Για τη Χαμάς, η αποδοχή του όρου «αφοπλισμός» θα ισοδυναμούσε πολιτικά με ήττα και στρατηγικά με απώλεια του βασικού μοχλού επιρροής της στη Γάζα. Αντίθετα, η έννοια της αποθήκευσης επιτρέπει στην οργάνωση να εμφανίζεται ότι αποδέχεται μια διαδικασία ελέγχου, χωρίς όμως να συναινεί στην πλήρη διάλυση της στρατιωτικής της υποδομής.

Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Η Χαμάς επιχειρεί να μετατρέψει ένα αίτημα αφοπλισμού σε διαδικασία διαχείρισης όπλων, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα ποιος θα τα ελέγχει, υπό ποιες εγγυήσεις και μέσα σε ποιο τελικό πολιτικό πλαίσιο.

Το παρασκήνιο σε Κάιρο και Άγκυρα

Η απάντηση των παλαιστινιακών οργανώσεων παραδόθηκε στο Κάιρο από τον επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Χαμάς, Ζάχερ Τζαμπαρίν, ο οποίος, σύμφωνα με την πηγή, δεν είχε εντολή να διαπραγματευθεί, αλλά μόνο να μεταφέρει τη θέση που είχε συμφωνηθεί εσωτερικά και σε συνεννόηση με τις υπόλοιπες παλαιστινιακές παρατάξεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πληροφορία για μη ανακοινωμένη συνάντηση στην Άγκυρα, στην οποία φέρονται να συμμετείχαν ο επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών Ιμπραχίμ Καλίν, ο επικεφαλής των αιγυπτιακών υπηρεσιών πληροφοριών Χασάν Ρασάντ, καθώς και τα στελέχη της Χαμάς Χαλίλ αλ-Χάγια και Χάλεντ Μεσάαλ.

Η συνάντηση αυτή δείχνει ότι η Τουρκία και η Αίγυπτος δεν λειτουργούν απλώς ως τεχνικοί διαμεσολαβητές, αλλά ως παράγοντες που επιχειρούν να επηρεάσουν τη μορφή της επόμενης πολιτικής αρχιτεκτονικής στη Γάζα.

Ο οδικός χάρτης Μλαντένοφ και το σχέδιο Τραμπ

Η συζήτηση συνδέεται με τον οδικό χάρτη που παρουσίασε ο Νικολάι Μλαντένοφ για τη μετάβαση στη δεύτερη φάση του σχεδίου του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τη Γάζα.

Το επίμαχο σημείο είναι αν η επόμενη φάση θα οδηγήσει σε πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς ή σε έναν πιο σύνθετο μηχανισμό ελέγχου, στον οποίο η οργάνωση θα διατηρεί έναν βαθμό πολιτικής και έμμεσης στρατιωτικής επιρροής.

Από την πλευρά της Χαμάς, η μάχη δίνεται στις λέξεις. Η αφαίρεση όρων όπως «παράδοση» ή «αφοπλισμός» αποτελεί για την οργάνωση κρίσιμη πολιτική ανάσα, καθώς αποτρέπει την εικόνα ότι αποδέχεται τους όρους του Ισραήλ ή ότι υπογράφει την κατάργηση του ένοπλου πυρήνα της.

Η γη της Γάζας ως δεύτερο μέτωπο

Πίσω από τη συζήτηση για τα όπλα υπάρχει και ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο μέτωπο: το καθεστώς της γης στη Γάζα.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, στη διαβούλευση με τους διαμεσολαβητές συμφωνήθηκε να διατηρηθεί το νομικό καθεστώς των εδαφών της Γάζας και η υπαγωγή τους στα κυριαρχικά και νομικά πλαίσια της Παλαιστινιακής Αρχής, ως εκπροσώπου του παλαιστινιακού λαού.

Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Χαμάς υποστηρίζει ότι επιχειρείται να αποτραπεί η μετατροπή προσωρινών εγκαταστάσεων για εκτοπισμένους σε μόνιμες δομές που θα άλλαζαν στην πράξη τον χάρτη της Γάζας. Στο παλαιστινιακό αφήγημα, τέτοιες ρυθμίσεις αντιμετωπίζονται ως κίνδυνος έμμεσης μετεγκατάστασης ή σταδιακής εξώθησης του πληθυσμού σε μόνιμη απομάκρυνση.

Το Ισραήλ, από την πλευρά του, παρουσιάζει τέτοιες κινήσεις ως μέρος σχεδίων ανθρωπιστικής διαχείρισης και ελεύθερης μετακίνησης. Για τους Παλαιστινίους, όμως, το ζήτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι υπαρξιακό.

Οι συναντήσεις στην Κύπρο και η επόμενη ημέρα

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι διήμερες συναντήσεις στην Κύπρο, όπου συζητήθηκαν η ανακούφιση του παλαιστινιακού πληθυσμού, η ανοικοδόμηση, η ασφάλεια, η διακυβέρνηση και οι θεσμικές εγγυήσεις που ζητούν οι δωρητές.

Η συμμετοχή του Γραφείου του Ύπατου Εκπροσώπου για τη Γάζα, του Συμβουλίου Ειρήνης και του Ιδρύματος Τόνι Μπλερ δείχνει ότι η μεταπολεμική διαχείριση της Γάζας δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ανθρωπιστικό ζήτημα, αλλά ως πλήρες πολιτικό σχέδιο επανασχεδιασμού της εξουσίας.

Εκεί βρίσκεται και η μεγάλη σύγκρουση. Οι διεθνείς παράγοντες ζητούν μηχανισμούς ασφάλειας, διαφάνειας και λογοδοσίας. Το Ισραήλ επιδιώκει να μην επανέλθει η Χαμάς σε πλήρη επιχειρησιακή ισχύ. Η Χαμάς, όμως, προσπαθεί να αποφύγει μια συμφωνία που θα εμφανιστεί στον παλαιστινιακό κόσμο ως συνθηκολόγηση.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η πρόταση της Χαμάς για αποθήκευση των όπλων αντί για παράδοσή τους είναι, στην πράξη, μια προσπάθεια να κερδηθεί πολιτικός χρόνος και να αποφευχθεί η οριστική απώλεια ισχύος.

Δεν λύνει το πρόβλημα της ασφάλειας. Δεν απαντά πλήρως στο ερώτημα ποιος θα έχει τον τελικό έλεγχο στη Γάζα. Δεν ικανοποιεί απαραίτητα τις απαιτήσεις του Ισραήλ ή των δυτικών δυνάμεων. Δείχνει, όμως, ότι η Χαμάς επιχειρεί να μπει στην επόμενη φάση όχι ως ηττημένος παίκτης που παραδίδει τα όπλα, αλλά ως δύναμη που διαπραγματεύεται τους όρους της επιβίωσής της.

Γι’ αυτό και το θέμα του αφοπλισμού δεν είναι απλώς στρατιωτικό. Είναι η καρδιά της μάχης για το ποιος θα κυβερνήσει τη Γάζα την επόμενη ημέρα.