“Λυδία λίθος” ο Λίβανος για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή-Ασαφές αν περιλαμβάνεται στη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν

Ο Λίβανος βρίσκεται στο επίκεντρο ενός νέου γεωπολιτικού θρίλερ, καθώς οι αντικρουόμενες δηλώσεις από Ουάσιγκτον, Τεχεράνη και Τελ Αβίβ δημιουργούν ένα πυκνό πέπλο αβεβαιότητας γύρω από τη νέα συμφωνία που διαπραγματεύθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Ενώ η Μέση Ανατολή παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις γύρω από ένα κείμενο του οποίου οι όροι παραμένουν ακόμη μυστικοί, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: περιλαμβάνεται ή όχι ο Λίβανος στο πλαίσιο της συμφωνίας;

Σπύρος Σιδέρης

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων αφορά όλα τα περιφερειακά μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του λιβανικού, όμως η αμερικανική πλευρά αποφεύγει να το επιβεβαιώσει δημόσια, ενώ το Ισραήλ διαμηνύει ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του δεσμευμένο από οποιαδήποτε πρόβλεψη περιορίζει τη στρατιωτική του δράση στον νότιο Λίβανο. Το αποτέλεσμα είναι ένα σκηνικό έντονης διπλωματικής ασάφειας, τη στιγμή που οι μάχες δεν έχουν ακόμη σιγήσει πλήρως.

Το σημείο που προκαλεί τη σύγκρουση

Η βασική διαφωνία αφορά το κατά πόσο η συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης περιλαμβάνει ρητή πρόβλεψη για τον τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο.

Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι το κείμενο προβλέπει «άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα». Σύμφωνα με την ιρανική εκδοχή, η αναφορά αυτή περιλαμβάνει τόσο τον Λίβανο όσο και κάθε άλλο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο πλευρών και των συμμάχων τους.

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ακόμη ότι κατά τις τελευταίες ώρες των διαπραγματεύσεων προστέθηκαν ειδικές διατυπώσεις που αναφέρονται στον σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου, παρουσιάζοντας το ζήτημα ως βασική προϋπόθεση για την ολοκλήρωση της συμφωνίας.

Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει όταν οι δηλώσεις μεταφέρονται στην αμερικανική πλευρά.

Η αμερικανική σιωπή και τα ερωτήματα

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει διευκρινίσει εάν το λιβανικό μέτωπο αποτελεί μέρος της συμφωνίας. Αντίθετα, περιορίστηκε να δηλώσει ότι το ζήτημα του Λιβάνου θα συζητηθεί ξεχωριστά και ότι απαιτούνται περαιτέρω διαβουλεύσεις με το Ισραήλ.

Η στάση αυτή έχει ενισχύσει την αίσθηση ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει περιθώρια ελιγμών, αποφεύγοντας δημόσιες δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πολιτικές και στρατηγικές αντιδράσεις στο Τελ Αβίβ.

Παράλληλα, αμερικανικές διαρροές αναφέρουν ότι ενδεχόμενη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον νότιο Λίβανο δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη συμφωνία με το Ιράν. Πρόκειται για θέση που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με όσα υποστηρίζει η ιρανική πλευρά και τροφοδοτεί νέα ερωτήματα για το πραγματικό περιεχόμενο του κειμένου.

Η οργισμένη αντίδραση του Ισραήλ

Ακόμη πιο αποκαλυπτικές είναι οι αντιδράσεις στο Ισραήλ, όπου κυβερνητικοί και στρατιωτικοί κύκλοι αντιμετωπίζουν τη συμφωνία με εμφανή καχυποψία.

Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ξεκαθάρισε ότι η συμφωνία αποτελεί πρωτοβουλία του Αμερικανού προέδρου και όχι ισραηλινή επιλογή, υπογραμμίζοντας ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα δικά του συμφέροντα ασφαλείας.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι στο περιεχόμενο της συμφωνίας, ενώ αρκετοί εξ αυτών θεωρούν ότι δεν περιλαμβάνει καμία υποχρέωση αποχώρησης από τον νότιο Λίβανο.

Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς έχει δηλώσει ότι το Ισραήλ δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει τις θέσεις του παρά τις διεθνείς πιέσεις, ενώ ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ υποστήριξε ότι η χώρα του δεν δεσμεύεται από συμφωνίες στις οποίες δεν συμμετείχε.

Οι δηλώσεις αυτές ενισχύουν την εντύπωση ότι το Τελ Αβίβ δεν προτίθεται να αλλάξει ουσιαστικά τη στρατηγική του στον Λίβανο, ανεξάρτητα από το τι θα προβλέπει η τελική συμφωνία.

Οι επιθέσεις συνεχίζονται

Την ίδια στιγμή, η κατάσταση επί του πεδίου παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.

Παρά τις αναφορές περί κατάπαυσης του πυρός, ισραηλινές αεροπορικές και επιθέσεις πυροβολικού καταγράφηκαν σε περιοχές της νότιας λιβανικής επαρχίας Ναμπατίγια. Παράλληλα, εκατοντάδες κάτοικοι άρχισαν να επιστρέφουν στα χωριά τους, αν και τόσο ο Λιβανέζικος Στρατός όσο και η Χεζμπολάχ κάλεσαν τους πολίτες να επιδείξουν προσοχή μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο.

Η συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, έστω και περιορισμένης κλίμακας, δείχνει ότι η πραγματικότητα στο έδαφος απέχει ακόμη από μια πλήρη αποκλιμάκωση.

Βηρυτός και Χεζμπολάχ βλέπουν ευκαιρία

Στον Λίβανο, η επίσημη ηγεσία αντιμετωπίζει θετικά τη συμφωνία, θεωρώντας ότι μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για την αποκατάσταση της σταθερότητας.

Ο πρόεδρος Ζοζέφ Αούν χαιρέτισε την προσέγγιση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα συμβάλει στην ασφάλεια της χώρας και της περιοχής. Αντίστοιχη ήταν και η στάση του προέδρου της Βουλής Ναμπίχ Μπέρι, ο οποίος υποστήριξε ότι η αναφορά στον τερματισμό της ισραηλινής επιθετικότητας αποτελεί θετική εξέλιξη.

Η Χεζμπολάχ, από την πλευρά της, χαιρέτισε την επιμονή της Τεχεράνης να συμπεριληφθεί ο Λίβανος στη συμφωνία και επανέλαβε ότι θα συνεχίσει να θεωρεί δικαίωμά της την αντίσταση απέναντι στο Ισραήλ μέχρι την πλήρη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων.

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει

Η ουσία είναι ότι κανείς εκτός των άμεσα εμπλεκόμενων διαπραγματευτών δεν γνωρίζει ακόμη τι ακριβώς περιλαμβάνει η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν. Μέχρι να δημοσιοποιηθεί το πλήρες κείμενο, οι διαφορετικές ερμηνείες θα συνεχίσουν να τροφοδοτούν αβεβαιότητα, παρασκήνιο και διπλωματική ένταση.

Για τον Λίβανο, όμως, το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από μια διπλωματική λεπτομέρεια. Αν η χώρα συμπεριλαμβάνεται πράγματι στο πλαίσιο της συμφωνίας, τότε μπορεί να ανοίξει ένας δρόμος αποκλιμάκωσης μετά από μήνες πολεμικής έντασης. Αν όχι, ο νότιος Λίβανος κινδυνεύει να παραμείνει το πιο επικίνδυνο μέτωπο της νέας περιφερειακής κρίσης στη Μέση Ανατολή, ακόμη κι αν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη εμφανίζονται έτοιμες να γυρίσουν σελίδα.