Όσα γνωρίζουμε για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν- Τι σημαίνει για το Ισραήλ και γιατί αντιδρά
✨Την ημέρα των 80ων γενεθλίων του Ντόναλντ Τραμπ, ΗΠΑ και Ιράν ανακοίνωσαν συμφωνία μετά από μήνες διαπραγματεύσεων και περιφερειακών μεσολαβήσεων.
✨Η συμφωνία προβλέπει την αποχή του Ιράν από πυρηνικά όπλα και τη σταδιακή άρση αμερικανικών κυρώσεων, ενώ τερματίζονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή.
✨Βασικοί διαμεσολαβητές ήταν το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία, αναδεικνύοντας τη νέα γεωπολιτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
✨Στο Ιράν η συμφωνία παρουσιάζεται ως διαπραγμάτευση από θέση ισχύος, ενώ στην Ουάσιγκτον η ανακοίνωση συνδυάστηκε με τα γενέθλια του Τραμπ, προκαλώντας ανησυχία στο Ισραήλ.
Την ημέρα που ο Ντόναλντ Τραμπ συμπλήρωνε τα 80 του χρόνια, μια εξέλιξη που μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες φάνταζε σχεδόν αδιανόητη φαίνεται να μεταβάλλει τα δεδομένα στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε συμφωνία η οποία αναμένεται να υπογραφεί στις 19 Ιουνίου στη Ελβετία, έπειτα από μήνες έντονων διαπραγματεύσεων, μυστικών επαφών και περιφερειακών διαμεσολαβήσεων. Η εξέλιξη έρχεται μετά από μια περίοδο πρωτοφανούς έντασης, που περιλάμβανε αμερικανικά πλήγματα εντός του Ιράν, απειλές εκατέρωθεν και φόβους για μια γενικευμένη σύγκρουση που θα μπορούσε να παρασύρει ολόκληρη την περιοχή.
Τώρα το σκηνικό αλλάζει δραματικά. Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος παρουσιάζει τη συμφωνία ως μια μεγάλη προσωπική πολιτική νίκη, ενώ στην Τεχεράνη ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν επιχειρεί να εμφανίσει το αποτέλεσμα ως απόδειξη ότι το Ιράν μπορεί να διαπραγματεύεται χωρίς να υποκύπτει σε πιέσεις. Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον είναι αν πρόκειται για μια ιστορική διπλωματική τομή ή για μια εύθραυστη συμφωνία που θα δοκιμαστεί από την πρώτη κιόλας ημέρα εφαρμογής της.
Η ανακοίνωση που αιφνιδίασε τη διεθνή σκηνή
Η πρώτη επίσημη ένδειξη ότι οι δύο πλευρές είχαν καταλήξει σε συμφωνία ήρθε σχεδόν ταυτόχρονα από διαφορετικά κέντρα ισχύος.
Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, ανακοίνωσε ότι η συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες ολοκληρώθηκε ύστερα από μακρά περίοδο διαπραγματεύσεων και περιφερειακής διαμεσολάβησης. Λίγο αργότερα, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε μέσω της πλατφόρμας Truth Social ότι επετεύχθη συμφωνία με την Τεχεράνη, παρουσιάζοντάς την ως την εκπλήρωση του βασικού στόχου της κυβέρνησής του: τη διασφάλιση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Η σχεδόν ταυτόχρονη ανακοίνωση από τις δύο πλευρές έδωσε αμέσως την εικόνα μιας συντονισμένης κίνησης που στόχο έχει να εκπέμψει μήνυμα σταθερότητας προς τις αγορές, τους συμμάχους αλλά και τους αντιπάλους των δύο χωρών.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Αν και το πλήρες κείμενο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, οι πρώτες πληροφορίες σκιαγραφούν ένα ιδιαίτερα σημαντικό πακέτο δεσμεύσεων.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η Τεχεράνη επαναβεβαιώνει ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται έτοιμες να προχωρήσουν σε σταδιακή άρση σημαντικών οικονομικών περιορισμών και κυρώσεων.
Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοιχτά για τη διεθνή ναυσιπλοΐα χωρίς επιπλέον επιβαρύνσεις ή περιορισμούς, εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία για το παγκόσμιο εμπόριο, τις ενεργειακές αγορές και τη διεθνή οικονομία.
Εξίσου σημαντικό θεωρείται το γεγονός ότι οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα που σχετίζονται με την κρίση, συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου, όπου η ένταση είχε αυξηθεί επικίνδυνα τις τελευταίες εβδομάδες.
Το παρασκήνιο των μεσολαβητών
Πίσω από τη συμφωνία βρίσκεται ένα πολυεπίπεδο δίκτυο περιφερειακής διπλωματίας.
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σαχμπάζ Σαρίφ, ήταν από τους πρώτους που ανακοίνωσαν επισήμως ότι η συμφωνία είχε ολοκληρωθεί. Παράλληλα, απέδωσε καθοριστικό ρόλο στο Κατάρ, το οποίο λειτούργησε ως βασικός διαμεσολαβητής μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε επίσης στη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία, οι οποίες, σύμφωνα με τις εμπλεκόμενες πλευρές, συνέβαλαν στην προσέγγιση των δύο αντιπάλων έπειτα από χρόνια έντασης και αμοιβαίας δυσπιστίας.
Το γεγονός ότι η συμφωνία δεν προέκυψε αποκλειστικά μέσα από αμερικανοϊρανικές επαφές αλλά μέσα από ένα ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο δείχνει πόσο βαθιά έχει μεταβληθεί η γεωπολιτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Η Τεχεράνη θέλει να δείξει ότι δεν υποχώρησε
Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η εσωτερική διάσταση της συμφωνίας στο Ιράν.
Ο Μασούντ Πεζεσκιάν, απαντώντας στις επικρίσεις που δέχεται από σκληροπυρηνικούς κύκλους, τόνισε ότι η χώρα «δεν θα υποκλιθεί σε καμία δύναμη», ενώ παράλληλα υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση οφείλει να λογοδοτεί στον ιρανικό λαό και να προστατεύει όσους υπηρετούν την εθνική ασφάλεια.
Το μήνυμα δεν απευθυνόταν μόνο στο εξωτερικό. Αφορούσε κυρίως το εσωτερικό πολιτικό ακροατήριο, όπου ήδη διατυπώνονται κατηγορίες ότι η Τεχεράνη προχώρησε σε υπερβολικές παραχωρήσεις προς την Ουάσιγκτον.
Για τον Ιρανό πρόεδρο, η πολιτική πρόκληση είναι να παρουσιάσει τη συμφωνία όχι ως υποχώρηση αλλά ως αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης από θέση αξιοπρέπειας, διατηρώντας παράλληλα την εικόνα της χώρας ως ανεξάρτητης περιφερειακής δύναμης.
Τελικά, του έκαναν δώρο στα γενέθλια;
Στην Ουάσιγκτον λίγοι αγνοούν τον πολιτικό συμβολισμό της χρονικής συγκυρίας.
Η ανακοίνωση της συμφωνίας συνέπεσε με τα 80ά γενέθλια του Ντόναλντ Τραμπ, προσφέροντας στον Αμερικανό πρόεδρο μια εξέλιξη που δύσκολα θα μπορούσε να αγνοήσει επικοινωνιακά. Για έναν πολιτικό που έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της δημόσιας εικόνας του γύρω από την ικανότητά του να πετυχαίνει συμφωνίες εκεί όπου άλλοι αποτυγχάνουν, η ανακοίνωση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Για τους υποστηρικτές του, η εξέλιξη αποτελεί απόδειξη ότι η στρατηγική πίεσης που ακολούθησε απέδωσε αποτελέσματα. Για τους επικριτές του, η πραγματική αξία της συμφωνίας θα κριθεί μόνο όταν φανεί εάν οι δεσμεύσεις που ανακοινώθηκαν θα εφαρμοστούν στην πράξη.
Σε κάθε περίπτωση, το πολιτικό μήνυμα είναι ισχυρό. Η εικόνα του Αμερικανού προέδρου να ανακοινώνει συμφωνία με έναν από τους σημαντικότερους αντιπάλους της Ουάσιγκτον την ημέρα των γενεθλίων του δημιουργεί έναν συμβολισμό που δύσκολα περνά απαρατήρητος.
Ισραηλινή δυσφορία
Εμφανής είναι η ισραηλινή δυσφορία απέναντι στην υπό διαμόρφωση συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη καθώς καλείται να ζήσει με ένα πλαίσιο το οποίο δεν διαμόρφωσε.
Τρείς είναι οι βασικοί παράγοντες: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και το δίκτυο των ιρανικών πληρεξουσίων στην περιοχή.
Από τις πληροφορίες που έχουν κυκλοφορήσει, δεν προκύπτει σαφής μηχανισμός για το τι θα συμβεί με τα ιρανικά αποθέματα ουρανίου. Δεν υπάρχει εικόνα για άμεση απομάκρυνση, καταστροφή ή αυστηρή επιτήρηση. Η συμφωνία φαίνεται να μεταθέτει το πυρηνικό ζήτημα σε επόμενη φάση, στηριζόμενη σε διαπραγματεύσεις που θα γίνουν μέσα στο παράθυρο των 60 ημερών.
Επίσης το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα φαίνεται να μην βρίσκεται στον πυρήνα των δημόσια γνωστών όρων.
Η συμφωνία δεν φαίνεται να προβλέπει καθαρό μηχανισμό που να υποχρεώνει το Ιράν να κόψει τη χρηματοδότηση, τον εξοπλισμό ή την επιχειρησιακή καθοδήγηση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, των Χούθι στην Υεμένη και της Χαμάς στη Γάζα.
Αντιθέτως, μπορεί να οδηγήσει στο πάγωμα της ισραηλινής εκστρατείας στον Λίβανο. Και αυτό, για το Ισραήλ, είναι σχεδόν κόκκινη γραμμή. Ωστόσο η Ουάσιγκτον δεν θέλει άλλη ανάφλεξη ακόμη κι αν αυτή αφορά τη Χεζμπολάχ.
Η επόμενη ημέρα
Η επίσημη υπογραφή αναμένεται στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία, ενώ θα προηγηθούν τεχνικές και πολιτικές συναντήσεις για την οριστικοποίηση των μηχανισμών εφαρμογής.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν επετεύχθη συμφωνία. Είναι αν η συμφωνία μπορεί να επιβιώσει από τις αντιδράσεις στο εσωτερικό των δύο χωρών, από τις περιφερειακές αντιπαλότητες και από τις αναπόφευκτες κρίσεις που θα προκύψουν στην πορεία.
Διότι στη Μέση Ανατολή η υπογραφή μιας συμφωνίας είναι συχνά το εύκολο μέρος. Η πραγματική δοκιμασία αρχίζει την επόμενη ημέρα. Και αυτή θα δείξει αν η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν αποτελεί την αρχή μιας νέας εποχής ή απλώς μια προσωρινή ανάπαυλα σε μία από τις πιο μακροχρόνιες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις του πλανήτη.