Πυρηνικός πυρετός: Ο κόσμος επενδύει ξανά στο σενάριο της καταστροφής-118,8 δισ. δολάρια για όπλα αφανισμού

Η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ανησυχητική αντίφαση. Την ώρα που οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή αναζωπυρώνουν τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, οι μεγάλες δυνάμεις όχι μόνο δεν περιορίζουν τα πυρηνικά τους οπλοστάσια, αλλά αυξάνουν θεαματικά τις δαπάνες για τον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυσή τους. Τα νέα στοιχεία της Διεθνούς Εκστρατείας για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων (ICAN) αποκαλύπτουν ένα πραγματικό ράλι πυρηνικών εξοπλισμών, με τις σχετικές δαπάνες να εκτοξεύονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Σπύρος Σιδέρης

Την ώρα που οι ηγέτες του πλανήτη δηλώνουν ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί, οι ίδιες χώρες επενδύουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε όπλα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια άνευ προηγουμένου παγκόσμια καταστροφή. Το ερώτημα που επιστρέφει πλέον με όλο και μεγαλύτερη ένταση είναι αν ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα, πιο επικίνδυνη πυρηνική εποχή.

Ρεκόρ δαπανών για τα πυρηνικά οπλοστάσια

Σύμφωνα με την έκθεση της ICAN με τίτλο «Προμελετημένα: Οι δαπάνες για πυρηνικά όπλα το 2025», οι εννέα χώρες που διαθέτουν πυρηνικά όπλα δαπάνησαν συνολικά 118,8 δισεκατομμύρια δολάρια μέσα σε έναν χρόνο για τη συντήρηση, αναβάθμιση και επέκταση των πυρηνικών τους δυνατοτήτων.

Το ποσό αυτό αποτελεί το υψηλότερο που έχει καταγραφεί ποτέ και αντιστοιχεί σε περίπου 3.768 δολάρια κάθε δευτερόλεπτο. Σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 16,8 δισ. δολάρια, σημειώνοντας άνοδο σχεδόν 19%, γεγονός που αποτυπώνει την επιτάχυνση της παγκόσμιας κούρσας εξοπλισμών.

Οι χώρες που διαθέτουν πυρηνικά οπλοστάσια είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, Ρωσία, Κίνα, Βρετανία, Γαλλία, Ινδία, Πακιστάν, Ισραήλ και Βόρεια Κορέα.

Οι ΗΠΑ στην κορυφή, η Κίνα ακολουθεί

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν μακράν ο μεγαλύτερος επενδυτής στα πυρηνικά όπλα. Η Ουάσιγκτον δαπάνησε το 2025 περίπου 69,2 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό μεγαλύτερο από το άθροισμα των δαπανών όλων των υπόλοιπων πυρηνικών κρατών.

Μάλιστα, οι ΗΠΑ κατέγραψαν και τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση, προσθέτοντας 12,4 δισ. δολάρια στις σχετικές δαπάνες τους.

Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Κίνα με 13,5 δισ. δολάρια, επιβεβαιώνοντας ότι το Πεκίνο συνεχίζει την ταχεία στρατιωτική του άνοδο. Εντύπωση προκαλεί η περίπτωση της Βρετανίας, η οποία αύξησε σημαντικά τις επενδύσεις της στον πυρηνικό τομέα, ενώ η Ρωσία εξακολουθεί να διατηρεί ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο.

Η Γαλλία δαπάνησε 7,7 δισ. δολάρια, η Ινδία 2,8 δισ., το Πακιστάν 1,5 δισ., το Ισραήλ 1,2 δισ. και η Βόρεια Κορέα περίπου 656 εκατ. δολάρια.

Μισό τρισεκατομμύριο δολάρια σε πέντε χρόνια

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η αύξηση δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο. Η έκθεση επισημαίνει ότι τα εννέα πυρηνικά κράτη έχουν δαπανήσει συνολικά 471 δισεκατομμύρια δολάρια τα τελευταία πέντε χρόνια για τα πυρηνικά τους οπλοστάσια.

Παράλληλα, οι κυβερνήσεις των χωρών αυτών έχουν ήδη καταρτίσει πολυετή προγράμματα που προβλέπουν ακόμη μεγαλύτερες επενδύσεις στο μέλλον. Ουσιαστικά, οι μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του πλανήτη σχεδιάζουν να διατηρήσουν και να εκσυγχρονίσουν τα πυρηνικά τους συστήματα για πολλές δεκαετίες ακόμη.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η κατάρρευση σημαντικών συμφωνιών ελέγχου εξοπλισμών, η επιδείνωση των σχέσεων Δύσης–Ρωσίας και η ολοένα πιο έντονη αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας δημιουργούν ένα περιβάλλον που θυμίζει όλο και περισσότερο τις πιο σκοτεινές στιγμές του Ψυχρού Πολέμου.

Όπλα ή ανθρώπινες ανάγκες;

Η ICAN υποστηρίζει ότι τα ποσά που κατευθύνονται στα πυρηνικά προγράμματα στερούν πόρους από κρίσιμες κοινωνικές και ανθρωπιστικές ανάγκες.

Σύμφωνα με την έκθεση, το ποσό που δαπανάται σε μόλις ένα λεπτό για πυρηνικά όπλα θα μπορούσε να προσφέρει καθαρό νερό και βασικές υποδομές υγιεινής σε χιλιάδες ανθρώπους. Αντίστοιχα, οι δαπάνες μίας μόνο ημέρας θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της επισιτιστικής ανασφάλειας για περίπου δύο εκατομμύρια ανθρώπους.

Οι συντάκτες της έκθεσης υπογραμμίζουν επίσης ότι τα χρήματα που δαπανώνται σε μία εβδομάδα για πυρηνικά προγράμματα θα αρκούσαν για τεράστια προγράμματα δημόσιας υγείας, ενώ οι ετήσιες δαπάνες θα μπορούσαν να καλύψουν ενεργειακές ανάγκες εκατομμυρίων νοικοκυριών μέσω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η εκτίμηση ότι μόνο οι αμερικανικές δαπάνες για πυρηνικά όπλα το 2025 θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν πολλαπλάσιες φορές τον ετήσιο προϋπολογισμό του ΟΗΕ.

Πόσο κοντά βρισκόμαστε σε έναν πυρηνικό εφιάλτη;

Η έκθεση συνδέει ευθέως την αύξηση των πυρηνικών δαπανών με την ενίσχυση των γεωπολιτικών εντάσεων και τη διεύρυνση των κινδύνων για τη διεθνή ασφάλεια.

Η διευθύντρια προγραμμάτων της ICAN, Σούζι Σνάιντερ, προειδοποιεί ότι η λογική της πυρηνικής αποτροπής βασίζεται στην υπόθεση πως οι αντίπαλοι θα ενεργούν πάντοτε ορθολογικά, κάτι που η ιστορία έχει επανειλημμένα διαψεύσει.

Όπως τονίζει, τα πυρηνικά όπλα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να προκαλέσουν καταστροφή τεράστιας κλίμακας, ενώ η αντίληψη ότι προσφέρουν απόλυτη ασφάλεια αποτελεί μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση.

Από την πλευρά της, η επικεφαλής πολιτικής της ICAN, Αλίσια Σάντερς-Ζάκρε, σημειώνει ότι οι πυρηνικές δυνάμεις σχεδιάζουν ήδη τη διατήρηση των οπλοστασίων τους για τις επόμενες δεκαετίες, δεσμεύοντας τεράστιους οικονομικούς πόρους σε μια στρατηγική που συνεχίζει να βασίζεται στην απειλή της αμοιβαίας καταστροφής.

Το γεγονός ότι οι περισσότερες πυρηνικές δυνάμεις δηλώνουν πως ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί, την ίδια στιγμή που επενδύουν ολοένα περισσότερα χρήματα στην αναβάθμιση των πυρηνικών τους συστημάτων, αποκαλύπτει το μεγάλο παράδοξο της εποχής μας. Και ίσως τη πιο ανησυχητική πραγματικότητα: ο κόσμος εξακολουθεί να ξοδεύει δισεκατομμύρια για όπλα που ελπίζει να μη χρησιμοποιηθούν ποτέ, αλλά τα οποία παραμένουν πάντα στο τραπέζι σε μια περίοδο αυξανόμενης διεθνούς αστάθειας και πολλαπλών κρίσεων.