“Μουντιάλ εμπιστευτικό”-Το libre μίλησε με τον Νίκο Μποζιονέλο-“Ήθελα να αφηγηθώ την ιστορία από διαφορετική οπτική”
✨Το βιβλίο «Μουντιάλ Εμπιστευτικό» του Νίκου Μποζιονέλου αποκαλύπτει πώς το Παγκόσμιο Κύπελλο χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο πολιτικής και προπαγάνδας από καθεστώτα.
✨Η διοργάνωση δεν είναι απλώς αθλητικό γεγονός, αλλά συνδυάζει γεωπολιτικά, οικονομικά και μιντιακά συμφέροντα που επηρεάζουν τις αναθέσεις και τη διεθνή εικόνα χωρών.
✨Το 1978 στην Αργεντινή θεωρείται η πιο σκοτεινή διοργάνωση λόγω της στρατιωτικής χούντας, ενώ το 1986 και το 1970 ξεχωρίζουν για την ποδοσφαιρική και τηλεοπτική τους σημασία αντίστοιχα.
✨Η αύξηση των ομάδων σε 48 και οι 104 αγώνες αποτελούν μεγάλο οργανωτικό πείραμα που αναμένεται να επηρεάσει το μέλλον του Μουντιάλ σε γεωγραφική εκπροσώπηση και οικονομικά.
Αφού η σέντρα στο μεγαλύτερο παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου που διεξήχθηε ποτέ έγινε, είναι μία θαυμάσια ευκαιρία να συνδυάσετε και να συνδυάσουμε την παρακολούθηση των 104 (!) αγώνων του τουρνουά με το διάβασμα. Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε το βιβλίο του δημοσιογράφου Νίκου Μποζιονέλου “Μουντιάλ Εμπιστευτικό” (από τις εκδόσεις Historical Quest) στο οποίο αναδεικνύεται, μεταξύ άλλων, το πώς το Μουντιάλ αξιοποιήθηκε από καθεστώτα και κυβερνήσεις.
Επίσης το πόνημα του Ελληνα δημοσιογράφου εξετάζει τις πολιτικές ισορροπίες πίσω από τις αναθέσεις διοργανώσεων και καταγράφει κρίσιμες στιγμές που επηρέασαν την εξέλιξη του θεσμού.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Libre, ο Νίκος Μποζιονέλος καταγράφει τα ασύλληπτα μεγέθη, οικονομικά και μιντιακά, της εφετινής διοργάνωσης-μαμούθ.
–Ποιο ήταν το κύριο κίνητρο για ένα τέτοιο βιβλίο και μία τέτοια, μεγάλη σε όγκο και σε διάρκεια δουλειά;
Το βασικό κίνητρο ήταν μια διαπίστωση που έκανα εδώ και χρόνια: οι περισσότεροι θυμούνται ποιος σήκωσε το τρόπαιο, ποιος έβαλε το νικητήριο γκολ ή ποιος έχασε ένα πέναλτι, αλλά ελάχιστοι γνωρίζουν τι συνέβαινε γύρω από το Μουντιάλ. Και πολλές φορές αυτά που συνέβαιναν έξω από το γήπεδο ήταν σημαντικότερα από όσα μέσα σε αυτό.
Το βιβλίο «Μουντιάλ εμπιστευτικό» δεν έχει σκοπό να δικάσει την ιστορία, αλλά να παρουσιάσει τα γεγονότα
Το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι ίσως το μοναδικό αθλητικό γεγονός που μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως εργαλείο πολιτικής, διπλωματίας, προπαγάνδας, οικονομικής επιρροής και γεωπολιτικής ισχύος. Από το 1930 μέχρι σήμερα συναντά κανείς δικτατορίες, πολέμους, μποϊκοτάζ, οικονομικές κρίσεις, διεθνείς συγκρούσεις, τηλεοπτικές επαναστάσεις και τεράστια επιχειρηματικά συμφέροντα.
Ήθελα λοιπόν να αφηγηθώ την ιστορία των Μουντιάλ από μια διαφορετική οπτική. Όχι ποιος κέρδισε, αλλά γιατί το Μουντιάλ έγινε αυτό που έγινε. Και όσο προχωρούσε η έρευνα, τόσο συνειδητοποιούσα ότι το θέμα ήταν πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο είχα αρχικά φανταστεί.
–Πόσο «πολιτική» είναι μία διοργάνωση όπως το Μουντιάλ; Τι έδειξε η έρευνα που έκανες;
Πολύ περισσότερο απ’ όσο πιστεύει ο μέσος φίλαθλος. Η έρευνα έδειξε ότι σχεδόν κανένα Μουντιάλ δεν ήταν αποκλειστικά ποδοσφαιρική διοργάνωση. Στην πραγματικότητα, το ποδόσφαιρο ήταν συχνά μόνο η βιτρίνα.
Το 1934 η φασιστική Ιταλία του Μουσολίνι χρησιμοποίησε τη διοργάνωση ως εργαλείο προβολής του καθεστώτος, το 1966 ο Εουσέμπιο έγινε άθελά του εργαλείο προπαγάνδας του Σαλαζάρ και το 1978 η στρατιωτική χούντα του Βιδέλα στην Αργεντινή επιχείρησε να παρουσιάσει μια εικόνα κανονικότητας ενώ λίγα χιλιόμετρα από τα γήπεδα λειτουργούσαν κέντρα βασανιστηρίων. Ακόμη και πιο πρόσφατα, το 2018 η Ρωσία του Πούτιν επιδίωξε να βελτιώσει τη διεθνή της εικόνα, ενώ το 2022 το Κατάρ βρέθηκε στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας συζήτησης για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ήθελα λοιπόν να αφηγηθώ την ιστορία των Μουντιάλ από μια διαφορετική οπτική. Όχι ποιος κέρδισε, αλλά γιατί το Μουντιάλ έγινε αυτό που έγινε
Επιπροσθέτως, οι αναθέσεις των διοργανώσεων έχουν συχνά πολιτική διάσταση. Πίσω από κάθε ψήφο υπάρχουν συμμαχίες, ισορροπίες, γεωπολιτικά συμφέροντα και οικονομικές επιδιώξεις.
Όπερ μεθερμηνευόμενον, το Μουντιάλ δεν είναι απλώς μια ποδοσφαιρική διοργάνωση που επηρεάζεται από την πολιτική. Είναι μια παγκόσμια διοργάνωση στην οποία η πολιτική βρίσκεται σχεδόν πάντα παρούσα.
–Ποιο ήταν για σένα το καλύτερο και ποιο το χειρότερο Μουντιάλ όλων των εποχών;
Αγωνιστικά, θεωρώ ότι το Μουντιάλ του 1986 στο Μεξικό παραμένει το πιο εμβληματικό. Είχε τον Μαραντόνα στο απόγειό του, είχε ιστορίες, είχε δράμα, είχε ποδοσφαιρική ποιότητα και γέννησε εικόνες που παραμένουν ζωντανές τέσσερις δεκαετίες αργότερα.
Αν όμως μιλάμε για τη συνολική επίδραση μιας διοργάνωσης, τότε το 1970 στο Μεξικό ήταν κομβικό. Ήταν το πρώτο πραγματικά παγκόσμιο τηλεοπτικό Μουντιάλ και ουσιαστικά εγκαινίασε τη σύγχρονη εποχή του αθλήματος.
Ως προς το πιο σκοτεινό, δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει την Αργεντινή του 1978. Όχι λόγω ποδοσφαίρου, αλλά λόγω του ιστορικού πλαισίου. Η διοργάνωση διεξήχθη ενώ η χώρα βρισκόταν υπό στρατιωτική δικτατορία και μέχρι σήμερα υπάρχουν συζητήσεις και ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιήθηκε πολιτικά η επιτυχία της εθνικής ομάδας.
Το βιβλίο «Μουντιάλ εμπιστευτικό» δεν έχει σκοπό να δικάσει την ιστορία, αλλά να παρουσιάσει τα γεγονότα. Και τα γεγονότα του 1978 είναι από τα πιο δύσκολα και σύνθετα που συναντά κανείς στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων.
–Τι περιμένεις από την εφετινή διοργάνωση; Δεν σου φαίνεται υπερβολικός ο αριθμός των 48 ομάδων;
Είναι αλήθεια ότι όταν ανακοινώθηκε η αύξηση από 32 σε 48 ομάδες ήμουν αρκετά επιφυλακτικός.
Όμως πλέον προτιμώ να περιμένω να δω το αποτέλεσμα στην πράξη. Η FIFA επιδιώκει μεγαλύτερη γεωγραφική εκπροσώπηση, περισσότερες αγορές, περισσότερους φιλάθλους και φυσικά περισσότερα έσοδα. Αυτό είναι η πραγματικότητα.
Αγωνιστικά υπάρχει ο κίνδυνος να δούμε περισσότερες μεγάλες διαφορές δυναμικότητας σε ορισμένους αγώνες. Από την άλλη, χώρες που επί δεκαετίες έμεναν εκτός διοργάνωσης θα έχουν πλέον την ευκαιρία να συμμετάσχουν και να αναπτυχθούν ποδοσφαιρικά, όπως το Κουρασάο και η Ιορδανία.
Μόνο η αμερικανική συμφωνία με το δίκτυο Fox αποτιμάται σε επίπεδα που ξεπερνούν τα 400 εκατομμύρια δολάρια ανά διοργάνωση
Η αλήθεια είναι πως κι εγώ περιμένω να δω πώς θα λειτουργήσει ένα Μουντιάλ με 104 αγώνες σε τρεις διαφορετικές χώρες. Πρόκειται για ένα τεράστιο οργανωτικό και εμπορικό πείραμα. Αν πετύχει, θα αλλάξει οριστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το Παγκόσμιο Κύπελλο.
Απαισιόδοξο μεν αλλά έχω την αίσθηση πως, ελέω κλιματικών συνθηκών, δεν θα είναι εξίσου θεαματικό όπως τα τελευταία σε Ρωσία και Κατάρ.
–Και επειδή ξέρουμε ότι είσαι ειδικός: Ποιο είναι το οικονομικό αποτύπωμα των τηλεοπτικών δικαιωμάτων του εφετινού Μουντιάλ; Για τι χρήματα μιλάμε;
Για ασύλληπτα μεγέθη. Η FIFA εισπράττει πλέον πάνω από το μισό των συνολικών εσόδων της από τα τηλεοπτικά και ψηφιακά δικαιώματα μετάδοσης. Στον κύκλο 2023-2026 τα συνολικά έσοδα της ομοσπονδίας αναμένεται να ξεπεράσουν τα 13 δισεκατομμύρια δολάρια και το Μουντιάλ αποτελεί μακράν το σημαντικότερο περιουσιακό της στοιχείο.
Μόνο η αμερικανική συμφωνία με το δίκτυο Fox αποτιμάται σε επίπεδα που ξεπερνούν τα 400 εκατομμύρια δολάρια ανά διοργάνωση, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο τα τηλεοπτικά δικαιώματα του Μουντιάλ έχουν πωληθεί σε εκατοντάδες αγορές και δεκάδες διαφορετικούς παρόχους.
Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι πλέον δεν μιλάμε μόνο για τηλεοπτικά δικαιώματα. Μιλάμε για ψηφιακές πλατφόρμες, streaming, social media clips, mobile περιεχόμενο και νέες μορφές διανομής που πριν από είκοσι χρόνια δεν υπήρχαν.
Το Μουντιάλ του 2026 δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο αθλητικό γεγονός του πλανήτη. Είναι και ένα από τα μεγαλύτερα μιντιακά προϊόντα που έχουν δημιουργηθεί ποτέ. Και αυτός είναι ένας από τους λόγους που κυβερνήσεις, πολυεθνικές, τηλεοπτικοί οργανισμοί και επενδυτές το αντιμετωπίζουν ως κάτι πολύ περισσότερο από ποδόσφαιρο.