Scrolling: Έχεις ήδη εθιστεί στη χρήση του κινητού σου τηλεφώνου; Πώς θα το καταλάβεις

Το ότι αντιμετωπίζουμε οι περισσότεροι από μας έναν εθισμό με τη χρήση του κινητού μας τηλεφώνου (και γενικότερα των ηλεκτρονικών συσκευών) είναι μάλλον εύκολο να το υποθέσει κανείς. Πρέπει να έχουμε περάσει άπαντες (ή σχεδόν άπαντες) ατελείωτες ώρες scrolling στα τηλέφωνά μας, ειδικά τα βράδια, χωρίς να αναζητούμε κάτι συγκεκριμένα.

Νίκος Γιαννόπουλος

Κάποιοι θα πουν “ναι, οκ αλλά τι να κάνουμε γι’ αυτό κατασκευάστηκαν οι αλγόριθμοι και αυτό το σκοπό εξυπηρετούν”. Γεγονός αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι υποχρεωτικά πρέπει να είμαστε θύματα του αλγοριθμού και του σχετικού εθισμού στον οποίο αυτός μας οδηγεί.

Για να αντιμετωπίσουμε όμως πρώτα ένα πρόβλημα πρέπει να το αναγνωρίσουμε. Πως μπορούμε να καταλάβουμε ότι ο εθισμός μας στο κινητό τηλέφωνο έχει ξεπεράσει τα “ανεκτά” όρια και ότι γίνεται επικίνδυνος.

Ιδού μερικά χαρακτηριστικά σημεία:

Αν χρησιμοποιείς το κινητό τηλέφωνο αμέσως μόλις ξυπνήσεις ή ακριβώς πριν πας να κοιμηθείς, είσαι έτοιμος να βυθιστείς στον πιο βαθύ εθισμό. Ασε τη συσκευή σου έξω από το δωμάτιο στο οποίο κοιμάσαι. Και ας χάσεις και  2-3 ειδοποιήσεις, δεν χάθηκε και ο κόσμος.

Συλλαμβάνεις τον εαυτό σου να κάνε scroll επί πάρα πολύ ώρα χωρίς να αναζητά τίποτα συγκεκριμένο; Υπάρχει πρόβλημα! Είναι σαν να έχεις πέσει σε κάποιου είδους λήθαργο και να μην καταλαβαίνεις τι κάνεις. Απλώς η μία εικόνα διαδέχεται την άλλη. Ασε το κινητό από τα χέρια σου.

Πέφτει η μπαταρία του τηλεφώνου σου και πανικοβάλεσαι. Οταν δεν πιάνεις internet, επίσης πανικοβάλεσαι. Να είσαι κάπου μακριά να το καταλάβουμε. Αλλά είσαι ας πούμε μερικά χιλιόμετρα από το σπίτι σου, ο πανικός σου δεν έχει νόημα. Ζήσαμε οι περισσότεροι από μας χωρίς κινητά τηλέφωνα και πρόσβαση στο διαδίκτυο και δεν ζήσαμε άσχημα. Φρόντισε να το κάνεις για μερικές ώρες την εβδομάδα. Ισως να είναι απελευθερωτικό.

Αν δυσκολεύεσαι στον ύπνο ενώ έχεις κοιμηθεί σχεδόν με το κινητό τηλέφωνο στα χέρια, έχεις πρόβλημα. Το να μην ξεκουράζεσαι και να μην κοιμάσαι καλά είναι επιζήμιο για τον οργανισμό σου ανεξάρτητα από την ηλικία σου. Μάλλον έφτασε η ώρα να ζητήσεις τη βοήθεια ειδικού.

Αν, τέλος, δεν αφήνεις το κινητό σου από τα χέρια ενώ οδηγείς ή τρως ή μιλάς με άλλους βάζεις σε κίνδυνο τους γύρω σου ενώ φλερτάρεις με την ιδέα να σε χαρακτηρίσουν, όχι άδικα, αντικοινωνικό, ρισκάρεις, κοντολογίς, τις προσωπικές σου σχέσεις.

Για το αυτοκίνητο υπάρχει η bluetooth τεχνολογία. Για το φαγητό χρειάζεσαι απλά μία καλή παρέα. Ε, δεν είναι δα και τόσο δύσκολο.

Ποιες εφαρμογές να προσέξεις  

Ποιες είναι όμως εκείνες οι εφαρμογές που θεωρούνται περισσότερο εθιστικές νευρολογικά από τις υπόλοιπες;

Αυτές που διαθέτουν το λεγόμενο infinite scroll, δηλαδή περιεχόμενο που δεν τελειώνει ποτέ και αυτές που δίνουν κάποιες απρόβλεπτες “ανταμοιβές”.

Αυτοί οι μηχανισμοί ενεργοποιούν με τη σειρά τους τα κυκλώματα “ανταμοιβής” του εγκεφάλου.

Την ίδια ώρα, τα σύντομα βίντεο αλλάζουν πολύ γρήγορα το περιεχόμενο και εκπαιδεύουν τον εγκέφαλο να ζητά συνεχώς νέο ερέθισμα, κάτι που μπορεί να μειώνει την ανοχή στη βαρεμάρα και τη συγκέντρωση. Κάπως έτσι εξηγείται και η προτίμηση των περισσότερων πλατφορμών στα σύντομα video τα οποία ο χρήστης μπορεί να “καταναλώσει” με περισσότερη ευκολία.

Πρέπει, άρα, να έχετε (και να έχουμε) στο νου μας τα εξής:

• Παρότι η τεχνολογία προσφέρει σημαντικά οφέλη στην επικοινωνία, την εκπαίδευση και την ψυχαγωγία, η υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενα εξάρτησης.
• Ο εθισμός δεν καθορίζεται μόνο από τις ώρες χρήσης, αλλά κυρίως από το κατά πόσο η χρήση επηρεάζει αρνητικά την ψυχική υγεία, τον ύπνο, τις κοινωνικές σχέσεις και την παραγωγικότητα του ατόμου.
• Εφαρμογές όπως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα σύντομα βίντεο είναι σχεδιασμένες ώστε να κρατούν συνεχώς την προσοχή του χρήστη, ενισχύοντας την ανάγκη για συνεχή αλληλεπίδραση. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να αναπτύσσουμε υγιείς συνήθειες χρήσης, να θέτουμε όρια και να διατηρούμε ισορροπία ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό κόσμο, ώστε η τεχνολογία να λειτουργεί ως εργαλείο και όχι ως εξάρτηση.
• Ειδικά, αν έχουμε παιδιά μέσα στο σπίτι, τα παραπάνω πρέπει να τηρούνται κατά γράμμα διότι τα μικρά παιδιά, και ιδιαίτερα οι έφηβοι, θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτοι στον εθισμό των ηλεκτρονικών συσκευών. Οφείλουμε, έτσι, να δίνουμε το καλό, θετικό παράδειγμα με τις δικές μας συνήθειες και συμπεριφορές.