Ο στόχος των 10.000 βημάτων την ημέρα είναι μύθος… του marketing

Το 1965, η ιαπωνική εταιρεία Yamasa Tokei Keiki, γνωστή για τα ρολόγια και τα όργανά της, κυκλοφόρησε το πρώτο καταναλωτικό βηματόμετρο και φορετή συσκευή παρακολούθησης φυσικής δραστηριότητας. Η κυκλοφορία του ήρθε μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο το 1964, όταν αυξήθηκαν οι ανησυχίες ότι, σε σύγκριση με τους επαγγελματίες αθλητές, ο υπόλοιπος πληθυσμός της χώρας δεν κινούνταν αρκετά.

Η συσκευή ονομάστηκε Manpo-kei, που σημαίνει «μετρητής δέκα χιλιάδων βημάτων». Έτσι γεννήθηκε ένας επίμονος μύθος ευεξίας που επιβιώνει μέχρι σήμερα.

Στην εποχή των Fitbit, Apple Watch, Oura ring και των smartphone που καταγράφουν κάθε μας κίνηση, σχεδόν όλοι έχουμε ακούσει πως ο στόχος είναι τα 10.000 βήματα την ημέρα. Αλλά γιατί; Πώς καθιερώθηκε αυτός ο αριθμός;

«Δεν υπήρχαν πραγματικές μελέτες που να εξετάζουν τα ‘10.000 βήματα’ όταν αναπτύχθηκε το βηματόμετρο της Yamasa», εξηγεί η I-Min Lee, επιδημιολόγος στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. «Ήταν ένας αριθμός που απλώς φαινόταν καλός και εύκολος να τον θυμάται κανείς».

Επιπλέον, το ιαπωνικό ιδεόγραμμα για το 10.000 μοιάζει λίγο με άνθρωπο που περπατά, προσθέτοντας μια «πινελιά» εντυπωσιασμού, όπως σημειώνει. Με άλλα λόγια, ο στόχος των βημάτων ξεκίνησε περισσότερο ως στρατηγική μάρκετινγκ παρά ως επιστημονική σύσταση.

Νέα δεδομένα από επιστημονικές έρευνες

Μόλις την τελευταία δεκαετία, επιστήμονες όπως η Lee άρχισαν να διερευνούν σοβαρά την ιδέα αυτή. Το 2019, η ίδια και οι συνεργάτες της δημοσίευσαν μελέτη για τη σχέση μεταξύ αριθμού βημάτων και θνησιμότητας σε ηλικιωμένες γυναίκες. Διαπίστωσαν ότι πολύ λιγότερα από 10.000 βήματα ημερησίως αρκούν για σημαντική αύξηση του προσδόκιμου ζωής.

Γυναίκες που έκαναν κατά μέσο όρο περίπου 4.400 βήματα ημερησίως είχαν σαφώς χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας σε διάστημα τεσσάρων ετών σε σχέση με όσες έκαναν περίπου 2.700 βήματα. Σε ακόμα υψηλότερα επίπεδα δραστηριότητας, τα ποσοστά θνησιμότητας μειώνονταν περισσότερο, ωστόσο το όφελος σταθεροποιούνταν γύρω στα 7.500 βήματα — «αυτό είναι το ιδανικό σημείο», όπως λέει η Lee.

Μια νέα μεγάλη μελέτη που δημοσιεύτηκε τον περασμένο μήνα στο The Lancet, υποδηλώνει ότι αυτή η τάση ισχύει όχι μόνο για ηλικιωμένες γυναίκες αλλά σε όλες τις ηλικίες και φύλα. Ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους μέσα από δεκάδες μελέτες σχετικές με τη θνησιμότητα, τον κίνδυνο ασθενειών και ακόμη και τις πτώσεις.

Διαπίστωσαν ότι «τα ουσιαστικά οφέλη αρχίζουν να εμφανίζονται πολύ νωρίτερα από τα 10.000 βήματα», λέει ο Philip Clare, εκ των επικεφαλής της μελέτης και βιοστατιστικός στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ.

Τα οφέλη αυξάνονται γρήγορα στα πρώτα βήματα

Όπως ήταν αναμενόμενο, τα ποσοστά άνοιας, θνησιμότητας από καρκίνο, καρδιακών παθήσεων, πτώσεων και συνολικής θνησιμότητας είναι σημαντικά χαμηλότερα για όσους κάνουν περισσότερα βήματα καθημερινά σε σχέση με τους λιγότερο δραστήριους συνομηλίκους τους. Ωστόσο, η σχέση μεταξύ αριθμού βημάτων και κινδύνου δεν είναι γραμμική αλλά καμπύλη.

Τα οφέλη ανά επιπλέον βήμα είναι ιδιαίτερα έντονα στην αρχή: αν κάποιος αυξήσει τα ημερήσια βήματά του από 2.000 σε περίπου 4.000, μειώνει κατά περίπου 30% τον συνολικό κίνδυνο θανάτου, σύμφωνα με τον Clare. Με περίπου 7.000 βήματα την ημέρα, η μείωση φτάνει σχεδόν το 50%. Από εκεί και πέρα όμως τα οφέλη αυξάνονται πιο αργά.

Κάποιοι παράγοντες όπως τα συμπτώματα κατάθλιψης, ο κίνδυνος διαβήτη τύπου 2 και η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου φαίνεται να μειώνονται συνεχώς όσο αυξάνονται τα βήματα — ωστόσο υπάρχουν λιγότερες σχετικές μελέτες γι’ αυτούς τους δείκτες.

Είναι πιθανό κάθε επιπλέον περπάτημα να βοηθά στην ψυχική υγεία (τουλάχιστον μέχρι το όριο των 12.000 βημάτων που εξέτασε η νέα έρευνα), αλλά δεν είναι πρακτικό να βρίσκεται κανείς διαρκώς εν κινήσει. Για όσους έχουν καθιστική εργασία ή τρόπο ζωής, το να προσπαθούν συνεχώς να μεγιστοποιούν τα βήματά τους ή να εστιάζουν εμμονικά σε έναν «μαγικό» αριθμό μπορεί τελικά να προκαλέσει περισσότερο άγχος παρά όφελος.

Ρεαλιστικοί στόχοι για καλύτερη υγεία

Η σωστή δημόσια ενημέρωση είναι κρίσιμη, συμφωνούν τόσο η Lee όσο και ο Clare. Αν δώσουμε στους ανθρώπους έναν στόχο που φαίνεται ανέφικτος από την αφετηρία τους, μάλλον δεν θα προσπαθήσουν καν να τον προσεγγίσουν – μπορεί μάλιστα να απογοητευτούν περισσότερο παρά να βοηθηθούν.

Αν όμως μεταφέρουμε την επιστημονικά τεκμηριωμένη αλήθεια ότι ακόμη και μια μέτρια αύξηση της καθημερινής δραστηριότητας οδηγεί σε μεγάλα οφέλη υγείας, τότε οι άνθρωποι ενδέχεται να ενθαρρυνθούν ώστε να δοκιμάσουν νέες συνήθειες.

«Η δική μου σύσταση σχετικά με τα βήματα είναι: όσο περισσότερα μπορείτε – προσπαθήστε να γίνει καθημερινή σας συνήθεια», λέει ο Clare. Μην αντιμετωπίζετε την κίνηση ως κάτι ξεχωριστό από τις καθημερινές δραστηριότητες: περπατήστε κατά τη διάρκεια των εξωτερικών δουλειών σας, παρκάρετε λίγο πιο μακριά ή προτιμήστε τις σκάλες όπου υπάρχουν – έτσι ο μετρητής θα αρχίσει σιγά σιγά να ανεβαίνει.

«Ακόμα κι αν μπορείτε να κάνετε μόλις 1.000 παραπάνω βήματα απ’ όσα ήδη κάνετε – έστω λίγο περισσότερο – θα δείτε θετικά αποτελέσματα».

Πηγή: popsci.com