Γενοκτονία των Ποντίων 107 χρόνια μετά – Ένας ξεριζωμός που δεν πρέπει να ξεχαστεί

Εκτοπίσεις, μαζικές δολοφονίες, και συστηματικός διώγμος για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους έρχονται στο μυαλό μας κάθε χρόνο στις 19 Μαΐου. Γιατί η Γενοκτονία των Ποντίων δεν είναι απλώς ένα ιστορικό γεγονός, είναι μια μνήμη που εξακολουθεί να βαραίνει, να συγκινεί και να πονά. Είναι οι ζωές που χάθηκαν, οι οικογένειες που ξεριζώθηκαν και ένας ολόκληρος λαός που αναγκάστηκε να αφήσει πίσω του τη γη όπου έζησε για αιώνες.

Νατάσα Μαστοράκου

Οι Έλληνες, που ζούσαν για αιώνες στις περιοχές γύρω από τον Εύξεινο Πόντο, αποτέλεσαν μία ακμάζουσα κοινότητα με ισχυρή πολιτιστική, οικονομική και πνευματική παρουσία. Ωστόσο, με την έναρξη των εθνικιστικών αναταράξεων στο τέλος της Οθωμανικής περιόδου και ιδιαίτερα κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ξεκίνησαν διώξεις που οδήγησαν στον ξεριζωμό και στον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.

Μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, μεγάλος αριθμός Ελλήνων του Πόντου είχε χάσει τη ζωή του, με τις εκτιμήσεις να κυμαίνονται έως και περισσότερα από 353.000 θύματα, ανάλογα με τις ιστορικές πηγές. Όσοι επέζησαν αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες, καταφεύγοντας είτε στη Νότια Ρωσία είτε στην Ελλάδα.

Οι ιστορικές πηγές και οι μαρτυρίες κάνουν λόγο για εξαναγκαστικές πορείες θανάτου, εκτοπίσεις σε απομακρυσμένες περιοχές της Ανατολίας, καταναγκαστική εργασία και βίαιες επιθέσεις σε χωριά και κοινότητες. Χιλιάδες οικογένειες ξεριζώθηκαν, ενώ οι επιζώντες κατέφυγαν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, αφήνοντας πίσω τους έναν ολόκληρο πολιτισμό.

Η 19η Μαΐου έχει καθιερωθεί στην Ελλάδα ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων, αποτελώντας σημείο αναφοράς για την απόδοση τιμής στα θύματα και τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Παράλληλα, αποτελεί ημέρα περισυλλογής για τις συνέπειες των εθνοτικών διώξεων και των συγκρούσεων που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα.

Η συζήτηση γύρω από τα γεγονότα εκείνης της περιόδου παραμένει ιστορικά και πολιτικά ευαίσθητη, με διαφορετικές προσεγγίσεις στη διεθνή κοινότητα ως προς τον χαρακτηρισμό και την ερμηνεία τους. Ωστόσο, για τους Ποντίους και τους απογόνους τους, η μνήμη των γεγονότων αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας και της ιστορικής τους συνέχειας.

Σήμερα, περισσότερα από 100 χρόνια μετά, η μνήμη των Ποντίων συνεχίζει να τιμάται μέσα από εκδηλώσεις, έρευνες και πολιτιστικές δράσεις, με στόχο όχι μόνο την απόδοση φόρου τιμής στα θύματα, αλλά και τη διατήρηση της ιστορικής γνώσης για τις επόμενες γενιές.

Πότε καθιερώθηκε

Στις αρχές του 1991, η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ αποδέχτηκε ομόφωνα πρόταση του προέδρου του Ανδρέα Παπανδρέου, ύστερα από επιστολή των ποντίων βουλευτών του κινήματος, για την κατάθεση πρότασης νόμου για την επίσημη αναγνώριση από τη Βουλή της γενοκτονίας των Ποντίων και την καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως «Ημέρας Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων».

Έτσι, την 1η Απριλίου 1992, 22 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ κατέθεσαν τη σχετική πρόταση νόμου, η οποία ουδέποτε προωθήθηκε για συζήτηση από την κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Μετά την ανάληψη της εξουσίας από το ΠΑΣΟΚ τον Οκτώβριο του 1993, η πρόταση νόμου επανακατατέθηκε στη Βουλή στις 9 Δεκεμβρίου 1993 και ψηφίστηκε ομόφωνα από το σώμα στις 24 Φεβρουαρίου 1994. O νόμος 2193/94, που δημοσιεύτηκε στις 11 Μαρτίου 1994 στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (Φύλλο 32 Α’) καθιερώνει την 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων.

Τασούλας: «Υπενθύμιση της ανάγκης να υπερασπιζόμαστε την ιστορική αλήθεια»

«Η μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας των Ποντίων μας καλεί να παραμείνουμε ενωμένοι, αποφασισμένοι και προσηλωμένοι στις αξίες που θεμελιώνουν την ειρηνική συνύπαρξη των λαών» τονίζει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας στο μήνυμά του, με αφορμή την 19η Μαϊου, Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Όπως σημειώνει: «Σήμερα, τιμάμε τη μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας των Ποντίων, ενός εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που σημάδεψε ανεξίτηλα τον Ελληνισμό και την ιστορική μας συνείδηση» και προσθέτει ότι «Η ημέρα αυτή αποτελεί υπενθύμιση της ανάγκης να υπερασπιζόμαστε την ιστορική αλήθεια και να εργαζόμαστε αδιάκοπα για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας, ως πράξη δικαιοσύνης και ηθικής αποκατάστασης».

Μητσοτάκης: «Το συστηματικό σχέδιο εξάλειψης των χριστιανικών πληθυσμών και του πολιτισμού τους απέτυχε»

«Τιμούμε και εφέτος τη μνήμη χιλιάδων Ελλήνων του Πόντου που ξεριζώθηκαν από τις εστίες τους, εξοντώθηκαν και βασανίστηκαν», αναφέρει ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης σε ανάρτησή του στο Facebook, για την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων.

«Πρόκειται για μία μαύρη σελίδα στην παγκόσμια ιστορία, που παραβιάζει τον πυρήνα κάθε αξίας ανθρωπισμού. Αποτελεί χρέος μας να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη και να αγωνιζόμαστε για την αναγνώριση της ιστορικής αλήθειας, χωρίς να λησμονούμε το παρελθόν», προσθέτει.

«Οι Πόντιοι χτυπήθηκαν, όμως δεν ηττήθηκαν. Κράτησαν την παράδοση και τη γλώσσα τους, χτίζοντας με υπερηφάνεια και εργατικότητα ξανά τη ζωή τους στην πατρίδα μας. Εμπλουτίζουν, έτσι, την κοινωνία μας και την ελληνική ταυτότητα εδώ και πάνω από έναν αιώνα», συμπληρώνει.

«Η κληρονομιά τους ζει, πια, σε κάθε γωνιά της χώρας και σε κάθε νέα γενιά που φέρει το βάρος και την αξιοπρέπεια της ποντιακής καταγωγής. Είμαστε πάντα στο πλευρό τους. Στο πλευρό της Αλήθειας και της Δικαιοσύνης», καταλήγει.

Μαρινάκης: «Έγκλημα που έχει χαραχτεί ανεξίτηλα στη συλλογική μνήμη των απανταχού Ελλήνων»

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης έκανε την εξής ανάρτηση για την Ημέρα μνήμης για τη Γενοκτονία των Ποντίων:

«Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου αποτελεί ένα από τα πιο τραγικά κεφάλαια της ιστορίας του Ελληνισμού. Ένα έγκλημα που έχει χαραχτεί ανεξίτηλα στη συλλογική μνήμη των απανταχού Ελλήνων, αλλά ιδιαίτερα στις ψυχές των ανθρώπων που κουβαλούν αυτή την καταγωγή και τη μνήμη των προγόνων τους.

Είμαι κι εγώ μέρος της κληρονομιάς της μνήμης, καθώς η γιαγιά μου ήταν από τον Πόντο. Οι αφηγήσεις, οι μνήμες και η δύναμη αυτών των ανθρώπων δεν αποτελούν μόνο οικογενειακή παρακαταθήκη, αλλά μέρος της ιστορικής μας συνείδησης.

Η ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας, η ηθική δικαίωση των θυμάτων και η διατήρηση της μνήμης αποτελούν χρέος όλων μας. Όχι μόνο ως φόρο τιμής σε όσους χάθηκαν, αλλά και ως διαρκή υπενθύμιση ότι η ανθρωπότητα δεν πρέπει ποτέ να επιτρέψει την επανάληψη πολιτικών που οδηγούν στον διωγμό, τον ξεριζωμό και την εξόντωση αμάχων πληθυσμών.

Τιμούμε τη μνήμη των θυμάτων με σεβασμό, ευθύνη και ιστορική συνείδηση».

Ανδρουλάκης: «Επίκαιρος και αναγκαίος όσο ποτέ ο αγώνας για τη διεθνή αναγνώριση της τεράστιας σφαγής»

«Η 19η Μαΐου αποτελεί μια μαύρη επέτειο για την ιστορία του Ελληνισμού», δήλωσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Νίκος Ανδρουλάκης, για τη σημερινή Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.

Ο κ. Ανδρουλάκης πρόσθεσε πως «107 χρόνια μετά παραμένει επίκαιρος και αναγκαίος όσο ποτέ ο αγώνας για τη διεθνή αναγνώριση της τεράστιας σφαγής, που συντελέστηκε την αυγή του 20ού αιώνα».

«Το ΠΑΣΟΚ έχει σταθεί διαχρονικά αλληλέγγυο στο πλευρό των Ελλήνων του Πόντου και στον αγώνα τους για δικαιοσύνη. Με πρωτοβουλία του αείμνηστου Μιχάλη Χαραλαμπίδη καθιερώθηκε από το 1994 η σημερινή ημέρα ως Ημέρα Μνήμης της Ποντιακής Γενοκτονίας», ανέφερε.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής σημείωσε ότι πλέον ήρθε ο καιρός να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπάνω. «Σε μια εποχή που οι αναθεωρητικές δυνάμεις επιθυμούν να επαναχαράξουν τον χάρτη και η φρίκη του πολέμου και ο εκτοπισμός πληθυσμών έχουν επιστρέψει, η διεθνής αναγνώριση της Ποντιακής Γενοκτονίας δεν αποτελεί μόνο ένα εθνικό στοίχημα, αλλά έναν πανανθρώπινο στόχο, γιατί μόνο η ισχυρή συλλογική μνήμη είναι ικανή να αποτρέψει ανάλογες θηριωδίες κατά της ανθρωπότητας», υπογράμμισε ο κ. Ανδρουλάκης.

Δένδιας: «Τιμάμε τη μνήμη των 353.000 θυμάτων»

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας για τα 107 χρόνια από τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, με ανάρτηση στο κοινωνικό δίκτυο Χ υπογράμμισε ότι «τιμάμε τη μνήμη των 353.000 θυμάτων» ενώ ανέφερε ότι πρόκειται για «ένα από τα μεγάλα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας τον 20ο αιώνα».

«Τιμάμε παράλληλα», πρόσθεσε, «τη μεγάλη συμβολή των Ποντίων στην οικονομική, πνευματική και κοινωνική ζωή της χώρας, όπως και τη συμμετοχή τους σε όλους τους εθνικούς αγώνες».

«Η διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης είναι στοιχείο εθνικής αυτογνωσίας και το ελάχιστο χρέος μας», επισήμανε ο κ. Δένδιας.