Λίβανος-Ισραήλ: Στην Ουάσινγκτον παίζεται η επόμενη μέρα–Η εύθραυστη εκεχειρία, οι κόκκινες γραμμές και το δύσκολο στοίχημα της ειρήνης

Σε μια από τις πιο κρίσιμες και ευαίσθητες φάσεις για τη Μέση Ανατολή, οι συνομιλίες ανάμεσα στον Λίβανο και το Ισραήλ εισέρχονται σε μια νέα, εξαιρετικά λεπτή καμπή, με την Ουάσινγκτον να επιχειρεί να αποτρέψει μια νέα ανάφλεξη που θα μπορούσε να συμπαρασύρει ολόκληρη την περιοχή σε βαθύτερη αστάθεια. Με την εκεχειρία να λήγει μέσα σε ασφυκτικά χρονικά περιθώρια, τις παραβιάσεις να συνεχίζονται και τις στρατιωτικές εντάσεις να παραμένουν ενεργές, η διπλωματική κινητικότητα αποκτά χαρακτήρα επείγοντος. Πίσω από τις επίσημες δηλώσεις περί αποκλιμάκωσης, διαμορφώνεται ένα σύνθετο σκηνικό όπου συγκρούονται αντικρουόμενες στρατηγικές, ανταγωνιστικές προτεραιότητες ασφαλείας και βαθιές εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο αν οι συνομιλίες θα συνεχιστούν, αλλά αν μπορούν πράγματι να μετατρέψουν μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός σε βιώσιμη πολιτική διαδικασία ή αν η περιοχή βαδίζει προς έναν ακόμη κύκλο φθοράς, αβεβαιότητας και παρατεταμένης έντασης.

Ο νέος γύρος επαφών, που διεξάγεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, πραγματοποιείται υπό την πίεση του χρόνου και με σαφές διακύβευμα. Η Βηρυτός επιδιώκει πρωτίστως την παράταση της εκεχειρίας, η οποία έχει περιορισμένη διάρκεια και συνοδεύεται ήδη από επανειλημμένες παραβιάσεις. Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, που επιτεύχθηκε με αμερικανική διαμεσολάβηση και τη συμβολή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, λειτούργησε ως προσωρινό “πάγωμα” των συγκρούσεων, χωρίς όμως να αγγίζει τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης.

• Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, η κατάσταση στο πεδίο παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Οι ισραηλινές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ συνεχίζονται, με το Τελ Αβίβ να επιμένει ότι η οργάνωση εξακολουθεί να συνιστά άμεση απειλή για την ασφάλειά του. Από την άλλη πλευρά, ο Λίβανος καταγγέλλει παραβιάσεις της εκεχειρίας και τονίζει ότι χωρίς πλήρη παύση των επιθέσεων δεν μπορεί να υπάρξει ούτε ουσιαστική σταθεροποίηση ούτε πραγματική πολιτική πρόοδος.

Η πρώτη φάση των συνομιλιών παρήγαγε μια κατ’ αρχήν συμφωνία για συνέχιση της διαπραγματευτικής διαδικασίας υπό αμερικανική αιγίδα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διατηρήσουν τον κεντρικό έλεγχο της διαδικασίας, εντάσσοντας το λιβανικό μέτωπο σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο που περιλαμβάνει και τις παράλληλες επιδιώξεις της Ουάσινγκτον έναντι του Ιράν, τόσο στο επίπεδο του πυρηνικού προγράμματος όσο και στο πεδίο της περιφερειακής ασφάλειας.

• Στο τραπέζι των επαφών συμμετέχουν υψηλόβαθμοι διπλωματικοί εκπρόσωποι, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημασία της διαδικασίας, έστω κι αν αυτή βρίσκεται ακόμη σε προπαρασκευαστικό στάδιο. Από αμερικανικής πλευράς, τον συντονισμό έχουν κορυφαίοι αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ενώ Ισραήλ και Λίβανος εκπροσωπούνται σε επίπεδο πρέσβεων, με σαφή αποστολή να προετοιμάσουν το έδαφος για πιθανές συνομιλίες υψηλότερου επιπέδου.

Οι βασικές επιδιώξεις του Λιβάνου είναι απολύτως σαφείς και συνδέονται άμεσα με την ανάγκη επιβίωσης, σταθεροποίησης και αποκατάστασης μιας στοιχειώδους κανονικότητας. Η Βηρυτός ζητά πλήρη παύση των ισραηλινών επιθέσεων, αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από το λιβανικό έδαφος, επιστροφή των εκτοπισμένων στις εστίες τους, απελευθέρωση κρατουμένων, αλλά και εκκίνηση της ανοικοδόμησης σε περιοχές που έχουν υποστεί σοβαρές καταστροφές. Παράλληλα, προβάλλει ως στρατηγικό στόχο την ενίσχυση του κρατικού ελέγχου και την ανάπτυξη του στρατού έως τα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα.

Στον αντίποδα, οι απαιτήσεις του Ισραήλ περιστρέφονται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από την ασφάλεια. Το Τελ Αβίβ ζητά τον πλήρη αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και τον τερματισμό της στρατιωτικής της παρουσίας στον Λίβανο, θεωρώντας ότι καμία συμφωνία δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστη εάν δεν αντιμετωπιστεί αυτό που το ίδιο περιγράφει ως τον βασικό πυρήνα της απειλής. Με άλλα λόγια, για την ισραηλινή πλευρά, η κατάπαυση του πυρός δεν αρκεί· απαιτείται μια νέα πραγματικότητα ασφαλείας επί του πεδίου.

• Αυτή ακριβώς η ασυμμετρία προτεραιοτήτων εξηγεί γιατί η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει τόσο μεγάλη. Για τον Λίβανο, το άμεσο ζήτημα είναι η ανθρωπιστική κρίση, η αποκατάσταση της καθημερινότητας και η αποφυγή περαιτέρω εθνικής αποσταθεροποίησης. Για το Ισραήλ, το κεντρικό ζητούμενο είναι η εξουδετέρωση του στρατιωτικού κινδύνου και η δημιουργία ενός νέου πλαισίου αποτροπής. Οι δύο ατζέντες τέμνονται μόνο μερικώς, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη μια συνολική συμφωνία στο παρόν στάδιο.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά και η στάση του προέδρου του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν, ο οποίος εμφανίζεται πιο ανοιχτός από ό,τι στο παρελθόν στην προοπτική άμεσων επαφών με το Ισραήλ. Η γραμμή του συνδυάζει τη στήριξη στη διπλωματική διαδικασία με την ενίσχυση του κρατικού ελέγχου στο εσωτερικό, μέσα από την αύξηση της παρουσίας των δυνάμεων ασφαλείας, την αυστηρότερη επιτήρηση περιοχών όπου υπάρχουν όπλα και την αποτροπή κάθε ένοπλης εμφάνισης εκτός του επίσημου κρατικού πλαισίου.

• Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση δεν γίνεται αποδεκτή από όλους στον Λίβανο. Η Χεζμπολάχ αντιμετωπίζει με βαθιά επιφύλαξη τις απευθείας διαβουλεύσεις υπό αμερικανική αιγίδα και απορρίπτει οποιαδήποτε πολιτική διαδικασία που εξελίσσεται ενόσω συνεχίζονται οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Από τη σκοπιά της, η απόλυτη προτεραιότητα πρέπει να είναι μια πλήρης και συνολική κατάπαυση του πυρός και μια ολοκληρωμένη ισραηλινή αποχώρηση, πριν ανοίξει οποιαδήποτε συζήτηση για ευρύτερες διευθετήσεις.

Έτσι, διαμορφώνεται μια εξαιρετικά σύνθετη εξίσωση, όπου η διπλωματία, η στρατιωτική πραγματικότητα, η εσωτερική λιβανική πολιτική και οι περιφερειακές ισορροπίες αλληλεπιδρούν διαρκώς. Οι λέξεις που συμπυκνώνουν τη σημερινή φάση είναι σαφείς: εκεχειρία, διαπραγματεύσεις, Χεζμπολάχ, ασφάλεια, αποκλιμάκωση, ανθρωπιστική κρίση, διπλωματική πίεση, γεωπολιτική σταθερότητα.

• Με τα σημερινά δεδομένα, τρία είναι τα βασικά σενάρια. Το πρώτο είναι η παράταση της εκεχειρίας, που θα προσφέρει επιπλέον χρόνο για συνέχιση των επαφών. Το δεύτερο είναι η επιστροφή στην κλιμάκωση, σε περίπτωση που οι συνομιλίες ναυαγήσουν και οι παραβιάσεις πολλαπλασιαστούν. Το τρίτο, και πιο δύσκολο, είναι μια σταδιακή συμφωνία αποκλιμάκωσης, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για μια πιο σταθερή πολιτική διευθέτηση.

Σε κάθε περίπτωση, η τρέχουσα συγκυρία συνιστά ένα κρίσιμο τεστ για την ικανότητα της διεθνούς κοινότητας να διαχειριστεί μια ακόμη εστία αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Το αν η Ουάσινγκτον θα καταφέρει να μετατρέψει την εύθραυστη εκεχειρία σε μια λειτουργική διαδικασία ειρήνευσης θα επηρεάσει όχι μόνο το μέλλον των σχέσεων Λιβάνου–Ισραήλ, αλλά και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή. Και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο διακύβευμα των επαφών στην αμερικανική πρωτεύουσα: αν θα ανοίξει ένας δύσκολος αλλά υπαρκτός δρόμος αποκλιμάκωσης ή αν η περιοχή θα επιστρέψει σύντομα σε έναν νέο, πιο επικίνδυνο κύκλο σύγκρουσης.