Κομισιόν: Προτάσεις αλά covid για την ενεργειακή κρίση – Ποια μέτρα ανακοινώνονται αύριο

Έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, ιδίως στο ενεργειακό κόστος της Ε.Ε.., που θα αφορούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις-βιομηχανίες, τα περισσότερα εκ των οποίων πάντως θα είναι στην ευχέρεια των εθνικών κυβερνήσεων, παρουσιάζει την Τετάρτη η Κομισιόν.

Τα κράτη-μέλη μπορούν να εξετάσουν το ενδεχόμενο προσωρινών μειώσεων των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης (ΕΦΚ) καυσίμων, τηρώντας συγχρόνως τους εναρμονισμένους ελάχιστους συντελεστές βάσει της Οδηγίας για τη φορολογία της ενέργειας, στην οποία (άρθρο 19) προβλέπεται και δυνατότητα καθορισμού συντελεστών ΕΦΚ κάτω από τους ελάχιστους «για συγκεκριμένους λόγους πολιτικής».

Κατά τη διάρκεια πρόσφατης κεκλεισμένων των θυρών ενημέρωσης προς τους πρέσβεις των κρατών-μελών, η Επιτροπή παρουσίασε δύο βασικά σενάρια για την εξέλιξη της κρίσης.

Το πρώτο, πιο αισιόδοξο, βασίζεται στη διατήρηση μιας εύθραυστης ισορροπίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Σε αυτή την περίπτωση, εκτιμάται ότι οι ενεργειακές ροές θα μπορούσαν να αποκατασταθούν σταδιακά, οδηγώντας σε σταθεροποίηση των αγορών εντός μερικών μηνών και σε αποκλιμάκωση των τιμών μέχρι τα τέλη του καλοκαιριού.

Ωστόσο, ακόμη και υπό αυτές τις συνθήκες, η παγκόσμια αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου αναμένεται να παραμείνει υπό πίεση για μεγάλο χρονικό διάστημα, κυρίως λόγω ζημιών σε κρίσιμες υποδομές σε βασικές εξαγωγικές χώρες. Η παρατεταμένη αυτή πίεση υποδηλώνει ότι η ενεργειακή κρίση ενδέχεται να αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα, ανεξαρτήτως της έκβασης των γεωπολιτικών εξελίξεων.

Το δεύτερο σενάριο που εξετάζει η Επιτροπή είναι σαφώς πιο δυσοίωνο.

Σε περίπτωση συνέχισης ή κλιμάκωσης των εχθροπραξιών, η Ευρώπη ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα παρατεταμένο σοκ προσφοράς. Οι συνέπειες ενός τέτοιου σεναρίου θα ήταν πολυεπίπεδες: από εκρηκτικές αυξήσεις τιμών έως το φαινόμενο της λεγόμενης «καταστροφής ζήτησης», δηλαδή της δραστικής μείωσης της κατανάλωσης λόγω του υψηλού κόστους και της περιορισμένης διαθεσιμότητας.

Οι επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία θα μπορούσαν να είναι άμεσες και έντονες.

Η βιομηχανική παραγωγή ενδέχεται να περιοριστεί, ιδιαίτερα σε ενεργοβόρους κλάδους, ενώ οι καταναλωτές θα βρεθούν αντιμέτωποι με αυξημένο κόστος διαβίωσης. Παράλληλα, δεν αποκλείεται η εμφάνιση τοπικών ελλείψεων σε κρίσιμα καύσιμα, όπως το καύσιμο αεροσκαφών, εντός λίγων εβδομάδων από ενδεχόμενη περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης.

Ωστόσο, σημαντική αποκλιμάκωση των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη προεξοφλεί η αγορά σε περίπτωση επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, σύμφωνα με δημοσκόπηση αναλυτών που επικαλείται το Montel, αποτυπώνοντας τη νέα ισορροπία μετά την έντονη ενεργειακή αναταραχή των τελευταίων μηνών.

Το βασικό σενάριο που υιοθετούν οι περισσότεροι αναλυτές τοποθετεί το άνοιγμα του κρίσιμου θαλάσσιου διαδρόμου έως τα τέλη Μαΐου.

Μια τέτοια εξέλιξη θα επιτρέψει την επιστροφή περίπου του 20% των παγκόσμιων ροών LNG που σήμερα παραμένουν εκτός αγοράς λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, με καθοριστική την επανεκκίνηση των εξαγωγών από το Κατάρ, τον δεύτερο μεγαλύτερο προμηθευτή LNG διεθνώς.

Με βάση τα στοιχεία της δημοσκόπησης του Montel, οι τιμές στον ευρωπαϊκό κόμβο TTF αναμένεται να κινηθούν κατά μέσο όρο κοντά στα 45 ευρώ/MWh για το σύνολο του 2026, ενώ τα συμβόλαια επόμενου μήνα εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν λίγο πάνω από τα 40 ευρώ/MWh έως το τέλος του έτους.

Η Wood Mackenzie επισημαίνει ότι η επαναφορά της παραγωγικής δυναμικότητας του Κατάρ θα είναι σταδιακή, με πλήρη αποκατάσταση –εκτός των εγκαταστάσεων που έχουν υποστεί ζημιές– έως τα τέλη Αυγούστου. Στο ίδιο μήκος κύματος, η Energy Aspects τοποθετεί τον μέσο όρο τιμών στα 42 ευρώ/MWh και η ABN Amro στα 45 ευρώ/MWh, ενώ η SEB εμφανίζεται πιο επιφυλακτική, προβλέποντας επίπεδα έως 55 ευρώ/MWh.

Παρά ταύτα, η πορεία αποκλιμάκωσης δεν αναμένεται ομαλή.

Σύμφωνα με τη Montel Analytics, οι τιμές ενδέχεται να παραμείνουν κοντά στα 60 ευρώ/MWh τον επόμενο μήνα, ενώ κατά την περίοδο πλήρωσης των ευρωπαϊκών αποθηκών τον Ιούνιο και τον Ιούλιο δεν αποκλείεται να κινηθούν ακόμη και προς τα 90 ευρώ/MWh, αντανακλώντας τη συνεχιζόμενη στενότητα της αγοράς.

Το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ αποτελεί, σε κάθε περίπτωση, τον βασικό καταλύτη για την αποκλιμάκωση των τιμών, χωρίς όμως να εξαλείφει την αβεβαιότητα, καθώς η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου θα συνεχίσει να κινείται υπό το βάρος γεωπολιτικών κινδύνων και υψηλής μεταβλητότητας.

Το ευρωπαϊκό πακέτο μέτρων συνδυάζει άμεσες παρεμβάσεις με μακροπρόθεσμο αντίκτυπο και στοχεύει μεταξύ άλλων σε πολιτικές τηλεργασίας, βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, ενίσχυση των δημόσιων μεταφορών, παράλληλα με μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων και επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας.

Οι παρεμβάσεις αυτές αποσκοπούν στην παροχή άμεσης ανακούφισης από το υψηλό ενεργειακό κόστος.

Το ευρωπαϊκό πακέτο

Οι συστάσεις βασίζονται σε μέτρα που εφαρμόστηκαν κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, σύμφωνα με έγγραφο που επικαλούνται οι Financial Times. 

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την πρόταση της Κομισιόν:

• Ενθάρρυνση των επιχειρήσεων να διασφαλίσουν τουλάχιστον μία ημέρα υποχρεωτικής εξ αποστάσεως εργασίας όπου είναι εφικτό
• Προτείνεται επιδότηση των δημόσιων συγκοινωνιών 
• Μείωση του ΦΠΑ σε αντλίες θερμότητας, λέβητες και ηλιακούς συλλέκτες
• Τα κράτη-μέλη θα έχουν επίσης  ευελιξία να μηδενίσουν τους φόρους ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργοβόρες βιομηχανίες.

Ανάμεσα σε άλλα, το έγγραφο αναφέρει πως η Κομισιόν θα βοηθήσει τα κράτη-μέλη να σχεδιάσουν ανώτατα όρια τιμών και σχήματα εισοδηματικής στήριξης, καθώς και να αξιολογήσουν τους έκτακτους φόρους κερδών, χωρίς πάντως να ικανοποιεί αιτήματα ορισμένων χωρών για έναν πανευρωπαϊκό φόρο υπερκερδών.

Το εθνικό πακέτο

Εντωμεταξύ, σε εθνικό επίπεδο, η υπερκάλυψη του δημοσιονομικού στόχου των 9,2 δισ. ευρώ, με το τελικό αποτέλεσμα να διαμορφώνεται κοντά στα 12 δισ. ευρώ, αφήνει περιθώρια στην κυβέρνηση για νέα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων έναντι της κρίσης.

Η χρηματοδότηση των πρόσθετων μέτρων της κυβέρνησης θα κριθεί από την τελική επιβεβαίωση των δημοσιονομικών στοιχείων από την ΕΛΣΤΑΤ, αυτή την εβδομάδα στις 22 Απριλίου, καθώς και από το περιθώριο που θα επιτραπεί από την Κομισιόν στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανόνων για τις δαπάνες.

Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζεται ήδη δέσμη παρεμβάσεων:

• παράταση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης, με ενίσχυση ύψους 20 λεπτών ανά λίτρο, με ΦΠΑ
• συνέχιση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης και τον Ιούνιο
• επέκταση της επιδότησης 15% στα τιμολόγια των αγροτών για προμήθειες λιπασμάτων
• και πιθανόν νέος κύκλος επιδότησης καυσίμων τύπου fuel pass, μέτρο που συνδέεται με την πορεία των τιμών βενζίνης και πετρελαίου κίνησης στην αντλία

Σε κάθε περίπτωση οι αποφάσεις θα εξαρτηθούν από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και την έγκριση των δαπανών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Αλμα στο κόστος ενέργειας

Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν όπως επεκτάθηκε στη Μέση Ανατολή, το κόστος των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων για την ΕΕ έχει αυξηθεί κατά πάνω από 22 δισεκατομμύρια ευρώ, ανακοίνωσε πριν από λίγες ημέρες η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε συνέντευξη Τύπου στις Βρυξέλλες.

Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, οι τιμές της ενέργειας είχαν ήδη αναδειχθεί σε πρώτη προτεραιότητα στην πολιτική ατζέντα της ΕΕ λόγω των ανησυχιών για τη μείωση της ανταγωνιστικότητας της ηπείρου σε σύγκριση με την Κίνα και τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με το σχέδιο που αναμένεται να παρουσιαστεί στις 22 Απριλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάιο θα προτείνει μεταξύ άλλων νομικές αλλαγές στους φορολογικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αυτές θα διασφαλίζουν ότι η ηλεκτρική ενέργεια θα φορολογείται με συντελεστή χαμηλότερο από αυτόν των ορυκτών καυσίμων και θα διευκολύνουν τις κυβερνήσεις να μειώσουν στο μηδέν τους φόρους ηλεκτρικής ενέργειας για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, μετέδιδε το Reuters.

Ερχεται τετραήμερη εβδομάδα εργασίας

«Η Covid-19 μας έφερε την υβριδική εργασία. Ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να μας φέρει τριήμερη εβδομαδιαία αργία. Καθώς η Σρι Λάνκα, οι Φιλιππίνες και το Πακιστάν υιοθετούν την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας λόγω του πολέμου στο Ιράν, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι βρισκόμαστε πιο κοντά από ποτέ σε μια εβδομάδα εργασίας με λιγότερες ημέρες απασχόλησης» και στη Δύση, σχολίαζε το περιοδικό Fortune.

Ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας Αντονι Αλμπανέζε προειδοποίησε ότι οι «οικονομικές αναταράξεις» του πολέμου στο Ιράν «θα γίνονται αισθητές για μήνες» και ενθάρρυνε τους πολίτες να χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς όπου μπορούν – για να εξοικονομήσουν καύσιμα για τους αγρότες, τους εργάτες και τους εργαζόμενους οι οποίοι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να οδηγούν για να πάνε στη δουλειά.

Λίγες ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας είχε απευθυνθεί στον λαό σχετικά με τις ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου. Και πέρα από τη Μάγχη, «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προέτρεψε τους πολίτες να εργάζονται από το σπίτι, να οδηγούν και να πετούν λιγότερο και κάλεσε τα κράτη μέλη της ΕΕ να επιταχύνουν επειγόντως την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Κανείς από αυτούς δεν ανέφερε την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας. Ωστόσο, η τρέχουσα πορεία είναι αδιαμφισβήτητη: η μία μετά την άλλη οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν την ίδια ενεργειακή κρίση, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή απειλεί τις ζωτικής σημασίας μεταφορές πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ», σχολίαζε το περιοδικό.

Ντίζελ και τρόφιμα

Το πετρέλαιο κίνησης (ντίζελ) είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε όλη αυτή την εξίσωση, καθώς τροφοδοτεί φορτηγά, πλοία, κατασκευαστικό εξοπλισμό και γεωργικά μηχανήματα. Επομένως μια έλλειψη σε ντίζελ επηρεάζει τον εφοδιασμό με τρόφιμα, τον κατασκευαστικό τομέα, τις εξορύξεις και τελικά όλο το παγκόσμιο εμπόριο, όχι μόνο τις μεταφορές. Εάν συνεχιστεί ο πόλεμος θα ακολουθήσουν ελλείψεις βενζίνης καθώς η προσφορά αργού πετρελαίου θα περιοριστεί περαιτέρω και τελικά οι ελλείψεις θα επεκταθούν σε όλα τα προϊόντα πετρελαίου, εκτιμούσε το Conversation.

Το πετρέλαιο επίσης δεν χρησιμοποιείται μόνο ως καύσιμο για τις μεταφορές. Αποτελεί ακόμη βασική πρώτη ύλη για σειρά από πετροχημικά προϊόντα, για την παραγωγή πλαστικών, λιπασμάτων, χημικών, συνθετικών υλικών και για πολλές άλλες βιομηχανικές επεξεργασίες. Η έλλειψη καυσίμων και η αύξηση των τιμών τους επηρεάζει τα πάντα, από την παραγωγή και τη συσκευασία τροφίμων έως τα ηλεκτρονικά είδη.

Ομοιότητες και διαφορές με την περίοδο της πανδημίας

Παρά τις αναφορές για διαπραγματεύσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του ιρανικού καθεστώτος, τα Στενά του Ορμούζ παρέμεναν ουσιαστικά κλειστά για τα περισσότερα εμπορικά πλοία. Το αποτέλεσμα για την παγκόσμια αγορά ήταν μια απώλεια περίπου 11 εκατ. βαρελιών την ημέρα στη διακίνηση πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων. Αυτό αντιπροσώπευε λίγο πάνω από το 10% της παγκόσμιας προσφοράς. Στις αγορές πετρελαίου ακόμη και μια ανισορροπία της τάξεως του 10% μεταξύ προσφοράς και ζήτησης μπορεί να έχει πολύ σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις.

Για να κατανοηθεί καλύτερα η κλίμακα της διαταραχής, μπορεί να συγκριθεί με την κορύφωση της πανδημίας Covid-19 το 2020. Κατά τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων παγκοσμίως, οι άδειοι δρόμοι, τα αεροσκάφη που παρέμεναν στο έδαφος και οι έρημοι σταθμοί λεωφορείων και τρένων έγιναν καθημερινότητα, σχολίαζε ο ιστότοπος The Conversation. Εκείνη την εποχή, η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου μειώθηκε κατά περίπου 8 εκατ. βαρέλια την ημέρα, το μεγαλύτερο σοκ ζήτησης στην ιστορία.

Η σημερινή κατάσταση είναι η αντίθετη. Αντί για κατάρρευση της ζήτησης, ο κόσμος βιώνει ένα μεγάλο σοκ έλλειψης προσφοράς. Ωστόσο, ο αντίκτυπος στην καθημερινή ζωή θα μπορούσε τελικά να είναι παρόμοιος: μειωμένα ταξίδια, υψηλότερο κόστος μεταφοράς, επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας και πίεση στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών. Ο λόγος είναι ότι τόσο η προσφορά όσο και η ζήτηση πετρελαίου είναι πολύ άκαμπτες βραχυπρόθεσμα. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να πρέπει να οδηγούν για να πάνε στη δουλειά, τα εμπορεύματα εξακολουθούν να χρειάζεται να μεταφέρονται και τα αεροσκάφη εξακολουθούν να απαιτούν καύσιμα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ LIBRE για την ΕΝΕΡΓΕΙΑ

Μεγάλες συμφωνίες στην Ενέργεια: Η Ελλάδα στο επίκεντρο εν μέσω γεωπολιτικής κρίσης