Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Environmental Science & Technology», αναλύθηκαν περισσότερες από 200.000 γεννήσεις στη Νότια Καλιφόρνια την περίοδο 2006-2014. Η μελέτη επικεντρώθηκε αποκλειστικά στην Καλιφόρνια, η οποία βρίσκεται στην πρώτη θέση στις ΗΠΑ τόσο ως προς τις ετήσιες εκτάσεις που καίγονται από πυρκαγιές όσο και ως προς τα ποσοστά διαγνώσεων αυτισμού στην παιδική ηλικία.

   Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα παιδιά, των οποίων οι μητέρες εκτέθηκαν σε καπνό από δασικές πυρκαγιές κατά το τρίτο τρίμηνο της κύησης, είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να διαγνωστούν με αυτισμό έως την ηλικία των πέντε ετών.

   Η ισχυρότερη συσχέτιση παρατηρήθηκε στις μητέρες που εκτέθηκαν σε περισσότερες από δέκα ημέρες καπνού κατά το τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Σε αυτή την ομάδα, τα παιδιά παρουσίασαν κατά 23% υψηλότερο κίνδυνο διάγνωσης αυτισμού σε σύγκριση με εκείνα των οποίων οι μητέρες δεν είχαν εκτεθεί ποτέ σε καπνό από πυρκαγιές κατά τη διάρκεια της κύησης.

   Οι μητέρες παιδιών που διαγνώστηκαν με αυτισμό έτειναν να είναι μεγαλύτερες σε ηλικία, πιο πιθανό να μην είχαν ποτέ προηγούμενη εγκυμοσύνη και είχαν υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης διαβήτη και παχυσαρκίας πριν από την εγκυμοσύνη.

   Οι ερευνητές τονίζουν ότι ένας αυξανόμενος αριθμός ερευνών έχει συνδέσει την προγεννητική έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση με τον κίνδυνο αυτισμού, με τα βαρέα μέταλλα στα αιωρούμενα σωματίδια να θεωρούνται συχνά πιθανός υπεύθυνος παράγοντας. Η πιθανή συσχέτιση κατά το τρίτο τρίμηνο συμφωνεί με μελέτη του Πανεπιστημίου Harvard το 2021, η οποία επίσης διαπίστωσε αυξημένο κίνδυνο αυτισμού σε παιδιά, που συνδέεται με την έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση στα τελευταία στάδια της εγκυμοσύνης, μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από ταχεία ανάπτυξη και ωρίμανση του εγκεφάλου του εμβρύου.

   Πάντως, οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν μια οριστική σύνδεση των πυρκαγιών με τον αυτισμό, αλλά προστίθενται στα αυξανόμενα στοιχεία που καταδεικνύουν τις αρνητικές επιπτώσεις των ατμοσφαιρικών ρύπων στη νευρολογική ανάπτυξη του εμβρύου.

Μια πρωτοποριακή επιτυχία με παγκόσμια απήχηση

Πρόκειται για μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις παγκοσμίως όπου επιτυγχάνεται δεύτερη εγκυμοσύνη μετά από τέτοια επέμβαση, επιβεβαιώνοντας την πρωτοπορία της ελληνικής ιατρικής ομάδας και την προοδευτική δυναμική της Κλινικής ΓΕΝΕΣΙΣ ΑΘΗΝΩΝ.

Η επιστημονική ομάδα πίσω από το επίτευγμα

Η μεταμόσχευση πραγματοποιήθηκε το 2021, υπό την επίβλεψη του γυναικολόγου Κωνσταντίνου Πάντου, Προέδρου της Κλινικής ΓΕΝΕΣΙΣ ΑΘΗΝΩΝ και Γενικού Γραμματέα της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, σε συνεργασία με εξειδικευμένους ιατρούς και εμβρυολόγους της Κλινικής και του Oslo University Hospital στη Νορβηγία.

Η επέμβαση είχε διεθνή εκπαιδευτικό χαρακτήρα, καθώς μεταδόθηκε ζωντανά σε 13 δημόσια νοσοκομεία της χώρας, δίνοντας τη δυνατότητα σε δεκάδες Έλληνες γιατρούς να παρακολουθήσουν την πρωτοποριακή τεχνική.

Από την ασθένεια στο θαύμα της ζωής

Η Ειρήνη είχε διαγνωστεί με λέμφωμα Hodgkin πριν από 17 χρόνια και υποβλήθηκε σε χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία, που προκάλεσαν πρόωρη εμμηνόπαυση. Με διορατικότητα, είχε προχωρήσει σε κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε στη μεταμόσχευση.
Μετά την αποκατάσταση της λειτουργίας των ωοθηκών, συλλέχθηκαν ωάρια, γονιμοποιήθηκαν και πραγματοποιήθηκαν δύο εμβρυομεταφορές: η πρώτη το 2023, οδήγησε σε εγκυμοσύνη και την απόκτηση του πρώτου παιδιού και η δεύτερη το 2025, επίσης επιτυχημένη, που θα κάνει σήμερα την Ειρήνη μητέρα για 2^η φορά!

«Είναι τεράστια χαρά που επιτεύχθηκε αυτό το αποτέλεσμα! Τέτοιες περιπτώσεις συμβαίνουν ελάχιστες φορές διεθνώς. Είμαστε υπερήφανοι για το επιστημονικό μας έργο και αναμένουμε με αισιοδοξία την ασφαλή ολοκλήρωση της κύησης», δηλώνει ο θεράπων ιατρός, Κωνσταντίνος Πάντος, τονίζοντας τη σημασία της συνέργειας επιστήμης και ελπίδας.

Νέα εποχή στην αναπαραγωγική ιατρική

Η περίπτωση της Ειρήνης ανοίγει νέους δρόμους για γυναίκες που έχουν χάσει τη γονιμότητά τους μετά από θεραπείες όπως η χημειοθεραπεία.
Το επίτευγμα αυτό αναδεικνύει την πρόοδο της ελληνικής ιατρικής και την ικανότητα των εξειδικευμένων ομάδων να μετατρέπουν την επιστήμη σε ελπίδα για μια νέα ζωή.

Η 19χρονη είπε χαρακτηριστικά: «Με φοβίζει πάρα πολύ -η απελευθέρωση του- γιατί μπορεί να κάνει κακό σε εμένα και στην γιαγιά μου... έτσι μας είχε πει ότι αν μπει φυλακή θα μας κάνει κακό».

Η 19χρονη, συνέχισε εξηγώντας πως όλα όσα ακούγονται για την γιαγιά της είναι ψευδή καθώς εκείνη δεν είχε ποτέ ρατσιστική πρόθεση για κανέναν, λέγοντας μάλιστα πως έχει βαφτίσει άτομο αλβανικής καταγωγής.

«Με πατούσε στο κεφάλι για να μου δέσει τα χέρια», είπε αργότερα συγκλονίζοντας η 19χρονη για τον 27χρονο σύντροφο της.

Ο δικηγόρος του 27χρονου, Παναγιώτης Κεφαλλήνος, ισχυρίστηκε για τον εντολέα του: «Υποστήριξε ότι δεν έχει πράξει απολύτως τίποτα, έχοντας ως οδηγό του την ιατροδικαστική έκθεση που αναφέρει ότι δεν υπάρχει κανένα ίχνος βίας κατά της συγκεκριμένης μηνύτριας κι άλλους ισχυρισμούς που καταδεικνύουν την αντιφατικότητα των ισχυρισμών της μηνύτριας. Όλοι οι ισχυρισμοί της είναι αντιφατικοί».

Παράλληλα, ο δικηγόρος του νεαρού άνδρα ισχυρίζεται ότι ποτέ ο πελάτης του δεν εγκατέλειψε τη σύντροφό του, ούτε τις αφαίρεσε το πορτοφόλι που η ίδια ισχυρίστηκε ότι της έκλεψε. «Έφυγε στις οκτώ το πρωί από το νοσοκομείο και πήγε να φέρει τη μητέρα της που ο ίδιος την ειδοποίησε, κάθισε δύο –τρεις ώρες μαζί της στο νοσοκομείο και στη συνέχεια της πήγε το μεσημέρι χυμούς κι άλλα πράγματα. Ήταν συνέχεια μαζί της».

Στο νοσοκομείο παραμένει η 19χρονη

Την ίδια στιγμή, η κοπέλα παραμένει στο νοσοκομείο σε κατάσταση σοκ και περιγράφοντας τα όσα βίωσε καταγγέλλει: «Μου σκότωσε το παιδί μου».

«Ο φίλος μου το ήθελε πολύ το παιδί. Είχε χαρεί γιατί εκείνο το βράδυ είχαν έρθει σε εμένα στο σπίτι και του άρεσε, πώς και πώς περίμενε. Το ήθελε σαν τρελός», ανέφερε για την εγκυμοσύνη της 19χρονης φίλος του ζευγαριού στο Mega.

Μάλιστα, κατηγορούν τη γιαγιά της 19χρονης πως είχε ζητήσει από τον γιατρό να γίνει άμβλωση.

«Αυτός ισχυρίζεται ότι δεν το έκανε αυτό, ότι μόνη της πήρε τα χάπια, της τα έδωσα εγώ, διάφορα ψέματα. Μας απειλούσε ότι θα μας σκοτώσει», υποστηρίζει η γιαγιά της κοπέλας.

Πολύ σημαντική για την καλή πρόγνωση είναι η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία και είναι απαραίτητο να υπάρχει υψηλή κλινική υποψία, καθώς κάποια από τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν, είναι εύκολο να αποδοθούν και στις φυσιολογικές αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

 
Για την αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών είναι απαραίτητη η συνεργασία μεταξύ μιας διεπιστημονικής ομάδας που περιλαμβάνει έμπειρο αιματολόγο/ογκολόγο, μαιευτήρα εξειδικευμένο σε κυήσεις υψηλού κινδύνου, νεογνολόγο καθώς και έμπειρους νοσηλευτές και ψυχολόγους.  

Παρά το γεγονός, λοιπόν, ότι οι κυήσεις αυτές θεωρούνται υψηλού κινδύνου, τόσο για το έμβρυο όσο και για τη μητέρα, είναι εφικτό σε ένα σημαντικό ποσοστό των περιπτώσεων να αντιμετωπιστεί το νόσημα αποτελεσματικά και να έχουμε μια επιτυχή κύηση.

Αιματολογικές κακοήθειες στην κύηση

Τα νεότερα δεδομένα όσον αφορά τη διάγνωση και την αντιμετώπιση των συχνότερων αιματολογικών κακοηθειών στην εγκυμοσύνη ανασκοπούν o διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Καθηγητής Θάνος Δημόπουλος (Αιματολόγος – Ογκολόγος) και η Ιατρός Αιματολόγος Δέσποινα Φωτίου, η Ιατρός Ογκολόγος Μαρία Καπαρέλου και η Καθηγήτρια Προληπτικής Ιατρικής και Επιδημιολογίας Θεοδώρα Ψαλτοπούλου.

Χορήγηση ογκολογικών θεραπειών

Η δυνατότητα χορήγησης φαρμάκων όπως κλασσικά χημειοθεραπευτικά σχήματα αλλά και νεότερων παραγόντων εξαρτάται από τη δυνατότητά τους να περνάνε τον πλακούντα, τη δόση χορήγησης αλλά και την εβδομάδα της κύησης.

Η χημειοθεραπεία κατά το πρώτο τρίμηνο αυξάνει τη πιθανότητα αυτόματης αποβολής, εμβρυικού θανάτου και γενετικών δυσμορφιών. O κίνδυνος τερατογένεσης είναι μεγαλύτερος κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης, κατά τη διάρκεια της οργανογένεσης από την 2^η μέχρι την 8^η εβδομάδα της και μειώνεται σημαντικά κατά το 2^ο και 3^ο τρίμηνο. Για το λόγο αυτό, όταν η διάγνωση γίνει κατά το 1^ο τρίμηνο της κύησης, συστήνεται και ο τερματισμός της, ενώ κατά κανόνα μπορούμε με σχετική ασφάλεια να χορηγήσουμε θεραπεία από το 2^ο τρίμηνο και μετά. Παραμένει, βέβαια, ένας κίνδυνος πρόωρου τοκετού και χαμηλότερου σωματικού βάρους/αργοπορημένης ανάπτυξης για το έμβρυο. Υπάρχει και η επιλογή να διατηρηθεί η κύηση ακόμα και κατά το 1^ο τρίμηνο και να καθυστερήσουμε την έναρξη χημειοθεραπείας ή να χορηγηθούν κορτικοστεοειδή ως θεραπεία γέφυρας.

Η απόφαση σε κάθε περίπτωση είναι εξατομικευμένη με βάση το υποκείμενο αιματολογικό νόσημα, την επιθετικότητά του, το ιατρικό προφίλ της εγκυμονούσας και τις επιθυμίες της.

Υπάρχουν κάποιες κατηγορίες φαρμάκων που αντενδείκνυνται, καθώς έχουν γνωστή τερατογόνο δράση, ενώ άλλα μπορούν να χορηγηθούν με σχετική ασφάλεια κατά το 2^ο και 3^ο τρίμηνο της κύησης.

Με βάση τη διάγνωση και τα ενδεδειγμένα θεραπευτικά σχήματα χρειάζεται συχνά να γίνουν τροποποιήσεις. Διαφορετική είναι και η προσέγγιση όσον αφορά την υποστηρικτική αγωγή κατά τη χορήγηση χημειοθεραπείας καθώς υπάρχουν περιορισμοί. Κατά κανόνα όμως είναι εφικτή η χορήγηση αντιεμετικών, η μετάγγιση αίματος και των παραγώγων του καθώς και η χορήγηση αυξητικού παράγοντα για την αντιμετώπιση της αιματολογικής τοξικότητας. Όσον αφορά τις διαδικασίες που είναι απαραίτητες για να τεθεί η διάγνωση, μπορεί να γίνουν βιοψίες, όπως βιοψία λεμφαδένα και οστεομυελική βιοψία με ασφάλεια.

Η απεικόνιση για τη σταδιοποίηση της νόσου πρέπει να περιορίζεται σε μαγνητικές τομογραφίες και υπερήχους και να αποφεύγονται οι αξονικές τομογραφίες και η χρήση του PET scan. Το θεραπευτικό πλάνο και οι αποφάσεις θα ληφθούν με βάση το τρίμηνο της κύησης και τις επιθυμίες της γυναίκας όσον αφορά τη διατήρησή της αλλά και την επιθετικότητα, σταδιοποίηση του υποκείμενου αιματολογικού νοσήματος και την δυνατότητα να καθυστερήσει η έναρξη θεραπείας.

Η πιο συχνή αιματολογική κακοήθεια στην εγκυμοσύνη είναι το λέμφωμα Hodgkin (HL). Η πρόγνωση των γυναικών με HL στην κύηση είναι εξαιρετική και η μακροχρόνια επιβίωση παρόμοια με αυτή των γυναικών με HL εκτός εγκυμοσύνης. Σε κάποιες περιπτώσεις η νόσος είναι πολύ περιορισμένη και μπορούμε έτσι να ξεκινήσουμε τη θεραπεία μετά τον τοκετό ιδιαίτερα αν τεθεί η διάγνωση σε προχωρημένο στάδιο της εγκυμοσύνης. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι απαραίτητη η άμεση έναρξη θεραπείας. Το καθιερωμένο σχήμα ABVD (Δοξορουβικίνη, Μπλεομυκίνη, Βιμπλαστίνη, Ντακαρμπαζίνη) μπορεί να χορηγηθεί με σχετική ασφάλεια από το 2^ο τρίμηνο και μετά και να προσαρμοστεί εφόσον είναι απαραίτητο σε ένα πιο εντατικό χημειοθεραπευτικό σχήμα μετά την εγκυμοσύνη.  Η χορήγηση του νεότερου παράγοντας Brentuximab vedotin αντενδείκνυται στην εγκυμοσύνη.

Η δεύτερη πιο συχνή αιματολογική κακοήθεια είναι το Non–Hodgkin Λέμφωμα (NHL). Η αντιμετώπισή του είναι πιο περίπλοκη όλων της ετερογένειας των νοσημάτων που εμπίπτουν στην κατηγορία αυτή. Είναι σημαντικό λοιπόν να τυποποιηθεί και να σταδιοποιηθεί το νόσημα με ακρίβεια ώστε να γίνει ο σωστός προγραμματισμός όσον αφορά το είδος και το χρονικό σημείο χορήγησης της θεραπείας αλλά και το προγραμματισμό τoν τοκετό. Η πιο συχνός τύπος NHL στην εγκυμοσύνη, στο 56% των περιπτώσεων, είναι το διάχυτο λέμφωμα από μεγάλα Β-κύτταρα (DLBCL) ενώ λέμφωμα από Τ λεμφοκύτταρα διαγιγνώσκεται στο 20% περίπου. Εάν έχουμε ένα NHL χαμηλής κακοήθειας χωρίς συμπτώματα, μια επιλογή είναι να προχωρήσει κανονικά η εγκυμοσύνη και να χορηγηθεί θεραπεία μετά τον τοκετό. Στα λεμφώματα υψηλής κακοήθειας όπως το DLBCL μπορεί να χορηγηθεί συνδυαστική χημειοθεραπεία από το 2^ο τρίμηνο. Το σχήμα R-CHOP (ριτουξιμάβης, κυκλοφωσφαμίδης, δοξορουβικίνης, βινκριστίνης και πρεδνιζόνης) μπορεί να χορηγηθεί μετά την 20^η εβδομάδα και συνήθως προγραμματίζεται ο τοκετός 2-3 εβδομάδες μετά το τελευταίο σχήμα χημειοθεραπείας.  Η ριτουξιμάβη, ένα μονοκλωνικό αντίσωμα έναντι των Β-λεμφοκυττάρων περνάει τον πλακούντα και μπορεί να προκαλέσει λευκοπενία στο έμβρυο η οποία είναι όμως αναστρέψιμη. Στόχος είναι όλες οι γυναίκες με NHL να γεννήσουν μετά την 34^η εβδομάδα.

Η χρόνια μυελογενής λευχαιμία (ΧΜΛ) παρατηρείται περίπου σε 1 στις 100.000 εγκυμοσύνες. Μπορεί να τεθεί η διάγνωση σε τυχαίο αιματολογικό έλεγχο ρουτίνας ή να έχει η γυναίκα συμπτώματα όπως αδυναμία, εφιδρώσεις και απώλεια σωματικού βάρους που μπορούν να αποδοθούν και στην ίδια την εγκυμοσύνη.

Η θεραπεία εκλογής σε ασθενείς με ΧΜΛ είναι οι αναστολείς της τυροσινικής κινάσης (TKIs) που έχουν αλλάξει και την έκβαση των ασθενών αυτών δραματικά. Δυστυχώς όμως αυτή η κατηγορία φαρμάκων αντενδείκνυται στην εγκυμοσύνη. Συχνά σε εγκύους με ΧΜΛ είναι εφικτό να μην ξεκινήσουμε θεραπεία παρά μόνο όταν εμφανιστούν συμπτώματα ή οι τιμές των αιμοπεταλίων και των λευκών αιμοσφαιρίων ξεπεράσουν κάποια όρια. Εάν είναι απαραίτητο να δοθεί θεραπεία πριν τον τοκετό μπορούμε να επιλέξουμε λευκαφαίρεση ή ιντερφερόνη ως γέφυρα μέχρι να μπορεί να γίνει έναρξη ΤΚΙ. Σημαντικό είναι να χορηγείται και θρομβοπροφύλαξη.

Μια άλλη κατηγορία νοσημάτων που μπορεί σπάνια να εμφανιστεί στην εγκυμοσύνη είναι τα μυελοϋπερπλαστικά νοσήματα όπως η), η αληθής πολυκυτταραιμία (PV) και ιδιοπαθής θρομβοκυττάρωση (ET). Η ΕΤ είναι το πιο συχνό μυελοϋπερπλαστικό νόσημα σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Εδώ είναι σημαντικό να αξιολογήσουμε εάν πρόκειται για εγκυμοσύνη χαμηλού ή υψηλού κινδύνου. Σε εγκυμοσύνη χαμηλού κινδύνου χορηγείται ασπιρίνη και εάν είναι απαραίτητο θεραπευτική αφαίμαξη για να διατηρείται ο αιματοκρίτης σε ασφαλή επίπεδα. Εάν η εγκυμοσύνη είναι υψηλού κινδύνου χορηγείται θρομβοπροφύλαξη με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους και θεραπεία που στοχεύει να μειώσει τον αιματοκρίτη, των αριθμό των λευκών και των αιμοπεταλίων. Μια ασφαλής επιλογή είναι η ιντερφερόνη.

Τέλος η 1 στις 75.000-100.000 εγκυμοσύνες θα επιπλακεί από τη διάγνωση της οξείας λευχαιμίας και θα προκύψει μια σειρά από δύσκολα ιατρικά και ηθικά διλλήματα. Εάν έχουμε διάγνωση οξείας μυελογενούς λευχαιμίας στο 1^ο τρίμηνο, συστήνεται τερματισμός της κύησης και άμεση έναρξη χημειοθεραπείας. Από το 2^ο τρίμηνο μπορεί να χορηγηθεί η συνήθης εντατική εισαγωγική χημειοθεραπεία με κάποιες προσαρμογές στους παράγοντες που θα χορηγηθούν αλλά υπάρχει αυξημένος κίνδυνος καθυστερημένης ανάπτυξης του εμβρύου και ακόμα και εμβρυικού θανάτου. Στην οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία προκύπτουν οι ίδιες προκλήσεις αλλά υπάρχουν και επιπρόσθετα θεραπευτικά ζητήματα καθώς είναι απαραίτητη η χορήγηση χημειοθεραπευτικών που είναι τοξικά για το έμβρυο. Έτσι πριν την 20^η εβδομάδα συστήνεται ο τερματισμός της κύησης ενώ μετά την 20^η εβδομάδα χορηγείται κλασσική χημειοθεραπεία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και προστίθενται οι νεότεροι αναστολείς τυροσινικής κινάσης μετά τον τοκετό.

Συμπερασματικά, οι αιματολογικές κακοήθειες στην εγκυμοσύνη είναι σπάνιες και σχετίζονται με μια σειρά από κλινικά, κοινωνικά και ηθικά διλλήματα για την ασθενή, την οικογένειά της και τους ιατρούς. Η πρόκληση είναι να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το υποκείμενο νόσημα της μητέρας χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ζωή και ασφάλεια του εμβρύου. Είναι απαραίτητο η διαχείριση τέτοιων περιστατικών να γίνεται σε εξιδεικευμένα κέντρα και να υπάρχει συνεργασία ειδικών αιματολόγων/ογκολόγων, μαιευτήρων, νεογνολόγων και νοσηλευτών.

Η καθηγήτρια Παθολογικής Ανατομικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και Επιστημονική Υπεύθυνη Μονάδας Περιγεννητικής Παθολογοανατομίας, Αναστασία Κωνσταντινίδου συνοψίζει τα μέχρι τώρα δεδομένα.

«Ο ιός παραμένει “νέος”, γι’ αυτό και συνεχίζουμε να τον μελετούμε και να τον μαθαίνουμε. Υπάρχουν πράγματι ενδείξεις ότι η ενδομήτρια μετάδοση του κορονοϊού από την έγκυο μητέρα στο έμβρυο είναι εφικτή διά μέσου του πλακούντα, αλλά αυτό φαίνεται να συμβαίνει σε πολύ μικρό ποσοστό κυήσεων, και, αντίθετα με τη γρίπη, η λοίμωξη από νέο κορονοϊό (νόσος Covid-19) δεν φαίνεται να προκαλεί σοβαρές επιπλοκές στην έκβαση της εγκυμοσύνης, σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα», αναφέρει η κ. Κωνσταντινίδου.

Μοριακό τεστ και στον πλακούντα

Η κ. Κωνσταντινίδου, σημειώνει ότι σε μικρό αριθμό Covid-19 κυήσεων έχει ελεγχθεί ο πλακούντας για την παρουσία του ιού, μετά από κατάλληλη και αξιόπιστη δειγματοληψία. Σε μεμονωμένα περιστατικά ανιχνεύτηκε στον πλακούντα το γονιδίωμα του ιού, ή αναγνωρίστηκε ο κορονοϊός στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Ως εκ τούτου, για τη διερεύνηση της ενδομήτριας μετάδοσης του ιού είναι σημαντικό να γίνεται το μοριακό τεστ και στον πλακούντα, μετά από κατάλληλη ιστοληψία μέσα από την εμβρυϊκή επιφάνεια του οργάνου. Η ιστοπαθολογία του πλακούντα σε Covid-19 κυήσεις έχει περιγραφεί σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων: 36 συνολικά πλακούντες σε δύο δημοσιευμένες σειρές από τις ΗΠΑ, και μεμονωμένα περιστατικά από την Ευρώπη. Η ελληνική σειρά περιλαμβάνει μέχρι στιγμής 6 πλακούντες. Τα περισσότερα από τα παραπάνω δημοσιευμένα περιστατικά και όλα τα περιστατικά της ελληνικής σειράς περιλαμβάνουν πλακούντες του τρίτου τριμήνου της κύησης. Τα ιστολογικά ευρήματα αφορούν περισσότερο τη μητρική αγγειακή κυκλοφορία του πλακούντα. Εκδηλώνονται κυρίως σαν ήπια ή μέτρια διαταραχή της μητρικής αιμάτωσης, τάση για θρόμβωση στους χώρους του πλακούντα όπου κυκλοφορεί το μητρικό αίμα, και μητρική αρτηριοπάθεια του φθαρτού (δηλ. αλλοιώσεις στο τοίχωμα των μητρικών αγγείων παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται στην προεκλαμψία και στην κεντρική αποκόλληση του πλακούντα).

Παρατηρήθηκε επίσης τάση για θρόμβωση στα εμβρυϊκά αγγεία του πλακούντα, αλλά το εύρημα αυτό δεν είχε σημαντική διαφορά με την ομάδα των πλακούντων μαρτύρων από γυναίκες αρνητικές για Covid-19. Mητρική φλεγμονή με μακροφάγα και μονοκύτταρα παρατηρήθηκε σε 5 περιπτώσεις, σε 2 από αυτές τα νεογνά ήταν θετικά για τον ιό. Είναι σημαντικό ότι όλα τα νεογνά στις παραπάνω περιπτώσεις, ακόμα και όσα είχαν θετικό τεστ, είτε ήταν ασυμπτωματικά είτε είχαν ήπια κλινικά συμπτώματα, αλλά πολύ καλή εξέλιξη. Σε μεμονωμένα δημοσιευμένα περιστατικά με επιπλοκές της Covid-19 εγκυμοσύνης, όπως περιπτώσεις αποβολής ή ενδομητρίου εμβρυϊκού θανάτου στο Β΄ τρίμηνο της κύησης, καθώς και σε μία πρόσφατα δημοσιευμένη περίπτωση νεογνού με ιαιμία και θετικό τεστ, που παρουσίασε νευρολογικές επιπλοκές, η ιστολογική εξέταση του πλακούντα έδειξε επί πλέον σοβαρή μητρική και εμβρυϊκή φλεγμονή. Τα ιστολογικά ευρήματα του πλακούντα σε Covid-19 κυήσεις παρουσιάζουν συσχέτιση με την μέχρι τώρα γνωστή παθοφυσιολογία του ιού, δεν είναι όμως παθογνωμονικά για τη συγκεκριμένη λοίμωξη και παρατηρούνται σε πλήθος άλλων παθολογικών καταστάσεων. Ως εκ τούτου δεν είναι σαφές αν η Covid-19 λοίμωξη είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για τις ιστοπαθολογικές αλλοιώσεις του πλακούντα, αν απλώς συνυπάρχει, ή αν συντελεί συνεργικά μαζί με άλλη υποκείμενη παθολογική κατάσταση.

Απαραίτητη η πρόληψη

Παρ’ όλο που οι επιπλοκές της εγκυμοσύνης από τη νόσο Covid-19 είναι σπάνιες, η πρόληψη είναι απαραίτητη, και οι έγκυες γυναίκες θα πρέπει να τηρούν τα προληπτικά μέτρα και τις προφυλάξεις σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες, υπογραμμίζει η κ. Κωνσταντινίδου.

Προκειμένου να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για την πιθανή διαπλακουντιακή δράση του νέου κορονοϊού είναι απαραίτητο να συνεχισθεί η καταγραφή των ευρημάτων σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό περιπτώσεων, με παράλληλο έλεγχο ισόποσων πλακούντων-μαρτύρων από γυναίκες που δεν έχουν μολυνθεί με τον ιό, και με παράλληλη παρακολούθηση και λεπτομερή συσχέτιση με τα κλινικοεργαστηριακά δεδομένα για τις μητέρες και τα νεογνά. «Στην Μονάδα Περιγεννητικής Παθολογοανατομίας του ΕΚΠΑ, υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Παθολογοανατομικής Eταιρείας (European Society of Pathology), συντονίζουμε τη δημιουργία βάσης ευρωπαϊκών δεδομένων για την καταγραφή και επεξεργασία των παθολογοανατομικών ευρημάτων σε έμβρυα και πλακούντες κυήσεων Covid-19. Παράλληλα, σε συνεργασία με την Β΄ Πανεπιστημιακή Παιδιατρική Κλινική και το νοσοκομείο Αττικόν, συνεχίζεται η διεξαγωγή έρευνας σε πλακούντες μητέρων διαγνωσμένων με Covid-19 στην Ελλάδα».