Καύσιμα: Η… ακριβή διαδρομή έως την αντλία–Ποιοι βάζουν χέρι στην τσέπη σου πριν το πρατήριο

Κάθε φορά που ο οδηγός κοιτάζει την πινακίδα ενός πρατηρίου και βλέπει την τιμή της βενζίνης να ανεβαίνει, η εξήγηση μοιάζει έτοιμη: «ανέβηκε το πετρέλαιο». Μόνο που αυτή είναι η μισή αλήθεια. Από το βαρέλι του αργού πετρελαίου μέχρι την αντλία μεσολαβεί μια ολόκληρη αλυσίδα από διυλιστήρια, διεθνείς τιμές, ναύλους, αποθέματα, εμπόρους, γεωπολιτικές κρίσεις και, φυσικά, φόρους. Στην Ελλάδα υπάρχει μάλιστα ένας παράγοντας που παραμένει σταθερά μέσα στον λογαριασμό είτε το πετρέλαιο κερδίζει είτε χάνει στις αγορές: ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης.

Όταν, παράλληλα, τα δεξαμενόπλοια αλλάζουν πορείες, τα ασφάλιστρα ανεβαίνουν και τα διυλιστήρια περιορίζουν την παραγωγή, η πίεση περνά γρήγορα στην αγορά.

Εκεί αρχίζει και η γνωστή αναζήτηση ευθυνών, με κάθε κρίκο της αλυσίδας να κοιτάζει τον επόμενο και τον καταναλωτή να βλέπει απλώς τον τελικό αριθμό να αλλάζει στην πινακίδα του πρατηρίου.

Το βαρέλι είναι μόνο η αρχή

Η διαμόρφωση της τιμής ξεκινά χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το ελληνικό πρατήριο. Το αργό πετρέλαιο διαπραγματεύεται στις διεθνείς αγορές, με το Μπρεντ να αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία αναφοράς.

Το αργό, όμως, δεν είναι βενζίνη ούτε ντίζελ. Πρέπει πρώτα να φτάσει στο διυλιστήριο και να μετατραπεί σε προϊόν κατάλληλο για κατανάλωση.

Εκεί εμφανίζεται το περιθώριο διύλισης, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στην αξία του αργού και στην τιμή των προϊόντων που παράγονται από αυτό. Το μέγεθος αυτό δεν αποτελεί καθαρό κέρδος, καθώς μεσολαβούν κόστος ενέργειας, λειτουργίας, συντήρησης και παραγωγής.

Το κρίσιμο είναι ότι η τιμή των καυσίμων δεν ακολουθεί μηχανικά την πορεία του πετρελαίου. Αν περιοριστεί η παραγωγή βενζίνης ή ντίζελ, αν μια μονάδα τεθεί εκτός λειτουργίας ή αν μειωθούν τα διαθέσιμα αποθέματα, η αγορά μπορεί να αντιδράσει ανοδικά ακόμη και χωρίς θεαματική άνοδο του αργού.

Με άλλα λόγια, φθηνότερο βαρέλι δεν σημαίνει αυτομάτως φθηνότερη αντλία.

Το παρασκήνιο των διυλιστηρίων

Ένα διυλιστήριο μπορεί να διαθέτει πρώτη ύλη αλλά να αντιμετωπίζει τεχνικό πρόβλημα. Μπορεί να λειτουργεί κανονικά, αλλά να μην έχει πρόσβαση στον κατάλληλο τύπο αργού. Μπορεί ακόμη να παράγει καύσιμα, τα οποία όμως να καθυστερούν να φτάσουν στην αγορά λόγω προβλημάτων στις μεταφορές.

Για τον καταναλωτή, όλες αυτές οι διαφορετικές αιτίες καταλήγουν στο ίδιο σημείο: λιγότερες διαθέσιμες ποσότητες.

Και η αγορά δεν περιμένει να αδειάσουν οι δεξαμενές για να αντιδράσει. Οι προσδοκίες για πιθανή έλλειψη αρκούν συχνά για να οδηγήσουν τις τιμές ψηλότερα.

Εδώ μπαίνει και το γνώριμο τηλεοπτικό σκηνικό: «έρχονται νέες αυξήσεις», «φωτιά στα καύσιμα», «νέο χτύπημα στην τσέπη». Πίσω από τους δραματικούς τίτλους, πάντως, υπάρχει ένας πραγματικός μηχανισμός: οι αγορές τιμολογούν όχι μόνο όσα συμβαίνουν σήμερα, αλλά και όσα φοβούνται ότι μπορεί να συμβούν αύριο.

Ορμούζ, δεξαμενόπλοια και γεωπολιτικός φόβος

Η μεταφορά είναι ο επόμενος κρίσιμος κρίκος. Μεγάλοι όγκοι πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων διακινούνται καθημερινά μέσω στρατηγικών θαλάσσιων περασμάτων, με το Στενό του Ορμούζ να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα.

Δεν χρειάζεται καν να κλείσει ένα τέτοιο πέρασμα για να προκληθεί αναστάτωση. Αρκεί η απειλή μιας κρίσης.

Μια στρατιωτική κλιμάκωση στον Κόλπο, ένα πλήγμα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις ή φόβοι για προβλήματα στη ναυσιπλοΐα μπορούν να αυξήσουν τα ασφάλιστρα των πλοίων και τους ναύλους προτού εμφανιστεί πραγματική έλλειψη καυσίμων.

Οι traders (έμποροι) ενσωματώνουν τον κίνδυνο στις τιμές και η επίδραση μεταφέρεται σταδιακά προς την τελική αγορά.

Ο λογαριασμός του κράτους

Στην Ελλάδα, όμως, η διεθνής τιμή αποτελεί μόνο ένα μέρος όσων πληρώνει τελικά ο οδηγός.

Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στην αμόλυβδη βενζίνη ανέρχεται σε 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, δηλαδή 0,70 ευρώ ανά λίτρο. Στο πετρέλαιο κίνησης διαμορφώνεται στα 410 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, ή 0,41 ευρώ ανά λίτρο. Στην τελική τιμή προστίθεται και ο ΦΠΑ 24%.

Αυτό σημαίνει ότι σημαντικό μέρος του ποσού που εμφανίζεται στην αντλία δεν εξαρτάται από την ημερήσια κίνηση του Μπρεντ ούτε από το αν ένα δεξαμενόπλοιο άλλαξε διαδρομή.

Ο ΕΦΚ παραμένει συγκεκριμένος ανά λίτρο και, όταν ανεβαίνει το υπόλοιπο κόστος, λειτουργεί πάνω σε ήδη υψηλή φορολογική βάση. Έτσι, κάθε νέα διεθνής επιβάρυνση γίνεται ακόμη πιο αισθητή στην τσέπη του καταναλωτή.

Τελικά, ποιος ανεβάζει τη βενζίνη;

Η εύκολη απάντηση είναι «το πετρέλαιο». Η πραγματική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Στην τιμή που πληρώνει ο οδηγός συνυπολογίζονται αργό πετρέλαιο, διύλιση, διεθνείς τιμές προϊόντων, μεταφορικά, ναύλοι, αποθέματα, εμπορικά περιθώρια, ΕΦΚ και ΦΠΑ. Πάνω σε αυτή την εξίσωση προστίθεται και η γεωπολιτική, η οποία μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να αλλάξει τις προσδοκίες ολόκληρης της αγοράς.

Γι’ αυτό η απόσταση από το βαρέλι έως το ρεζερβουάρ είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο δείχνει ένας ημερήσιος τίτλος για την τιμή του πετρελαίου.

Στο ενδιάμεσο παρεμβάλλονται πολλοί παίκτες, διαφορετικά κόστη και αποφάσεις που λαμβάνονται μακριά από το πρατήριο.

Στο τέλος, όμως, ο λογαριασμός καταλήγει πάντα στον ίδιο: στον οδηγό που κρατά το πιστόλι της αντλίας.