ΗΠΑ–Ιράν: Ξανάρχισε το “παζάρι” για το Ορμούζ- Το σταδιακό μοντέλο συμφωνίας

Με τα πολεμικά μηνύματα να παραμένουν στην ημερήσια διάταξη και τις δύο πλευρές να εμφανίζονται δημόσια αμετακίνητες, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν επιστρέφουν στις έμμεσες διαπραγματεύσεις, σε μια παρτίδα όπου κάθε δημόσια απειλή συνοδεύεται από ένα μήνυμα προς τον αντίπαλο. Η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι δεν βιάζεται, η Τεχεράνη προειδοποιεί τα πλοία που κινούνται στο Στενό του Ορμούζ, ενώ το Κατάρ μεταφέρει προτάσεις και απαντήσεις από τη μία πλευρά στην άλλη. Στο βάθος βρίσκεται ένα σύνθετο παζάρι που συνδέει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, τις αμερικανικές κυρώσεις, τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου και την επιστροφή στις συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε την τελευταία πρόταση της Τεχεράνης, χωρίς όμως να κλείσει τον δίαυλο επικοινωνίας. Το πραγματικό ερώτημα είναι πλέον ποιος θα κάνει την πρώτη κίνηση χωρίς να δώσει την εικόνα ότι υποχωρεί.

Νέα επαφή με το Κατάρ στη μέση

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Axios, οι μεσολαβητές του Κατάρ συνεχίζουν την προσπάθεια να γεφυρώσουν τις διαφορές, με χωριστές συναντήσεις στις 28 Σεπτεμβρίου με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και τον ειδικό απεσταλμένο του Αμερικανού προέδρου Στιβ Γουίτκοφ.

Το μοντέλο είναι γνώριμο: Αμερικανοί και Ιρανοί δεν κάθονται στο ίδιο τραπέζι, αλλά οι προτάσεις μεταφέρονται μέσω τρίτων.

Το εάν η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική σύγκλιση παραμένει ανοιχτό. Και οι δύο κυβερνήσεις δείχνουν διατεθειμένες να συνεχίσουν τον διάλογο, αλλά καμία δεν θέλει να εμφανιστεί ότι διαπραγματεύεται υπό πίεση.

Η πρόταση της Τεχεράνης που απέρριψε ο Τραμπ

Η ιρανική πρόταση συνέδεε το πιο ευαίσθητο θαλάσσιο πέρασμα της περιοχής με το καθεστώς των κυρώσεων που πιέζει την οικονομία της χώρας.

Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η Τεχεράνη πρότεινε να ανοίξει πλήρως το Στενό του Ορμούζ και να επιστρέψει στις πυρηνικές συνομιλίες, εφόσον οι ΗΠΑ χαλάρωναν τον ναυτικό αποκλεισμό, περιόριζαν τη στρατιωτική πίεση και προχωρούσαν σε άρση των κυρώσεων στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ απάντησε αρνητικά, δηλώνοντας ότι το Ιράν θέλει συμφωνία, αλλά ότι η συγκεκριμένη πρόταση δεν είναι αποδεκτή.

Η απόρριψη, πάντως, δεν σταμάτησε τις επαφές.

Και αυτό είναι το σημείο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία.

Το παρασκήνιο του Ορμούζ

Οι δύο πλευρές εξετάζουν ακόμη και ένα σταδιακό μοντέλο συμφωνίας, ώστε να αποφύγουν ένα μεγάλο πακέτο που θα απαιτούσε ταυτόχρονες παραχωρήσεις σε όλα τα μέτωπα.

Το σενάριο προβλέπει διαδοχικές κινήσεις: ένα βήμα από την Τεχεράνη, μια αντίστοιχη ενέργεια από την Ουάσιγκτον και στη συνέχεια νέα ανταλλαγή δεσμεύσεων.

Η λογική είναι απλή, η εφαρμογή όμως πολιτικά δύσκολη. Η εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει ελάχιστη, και καμία δεν είναι διατεθειμένη να παραδώσει από την αρχή τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά της χαρτιά.

Για το Ιράν, το Στενό του Ορμούζ αποτελεί έναν από τους βασικούς μοχλούς πίεσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη, θεωρούν ότι η στρατιωτική και οικονομική πίεση τούς επιτρέπει να συζητούν χωρίς να λειτουργούν υπό χρονικό περιορισμό.

Απειλές πάνω από το τραπέζι

Την ώρα που οι μεσολαβητές μεταφέρουν μηνύματα, η Τεχεράνη διατηρεί υψηλούς τόνους στο στρατιωτικό σκέλος.

Ο Αμπάς Αραγτσί επέμεινε ότι οι ιρανικοί όροι για το Στενό του Ορμούζ παραμένουν σε ισχύ και ότι η διπλωματία είναι η μόνη διέξοδος από την κρίση. Παράλληλα, ιρανικές αρχές προειδοποίησαν τα πλοία για τη χρήση «παράνομων διαδρομών», ενώ η Τεχεράνη διαμηνύει ότι είναι έτοιμη να απαντήσει σε ενδεχόμενη νέα αμερικανική επίθεση.

Η Ουάσιγκτον απαντά με το επιχείρημα ότι δεν πιέζεται από τον χρόνο. Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι το Ιράν επιδιώκει συμφωνία λόγω της οικονομικής πίεσης, ενώ η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πεπεισμένη ότι δεν χρειάζεται να σπεύσει.

Έτσι διαμορφώνεται το παράδοξο της νέας διαπραγμάτευσης: και οι δύο πλευρές υποστηρίζουν ότι η άλλη χρειάζεται περισσότερο τη συμφωνία.

Το πραγματικό παζάρι αρχίζει τώρα

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας. Υπάρχουν και παραμένουν ενεργοί.

Το κρίσιμο είναι τι μπορεί να δώσει κάθε πλευρά χωρίς να εμφανίσει στο εσωτερικό της τη συμφωνία ως υποχώρηση.

Για την Τεχεράνη, οι κυρώσεις και οι εξαγωγές πετρελαίου βρίσκονται στον πυρήνα της διαπραγμάτευσης. Για την Ουάσιγκτον, προτεραιότητα αποτελεί η ασφαλής ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, μαζί με τις εγγυήσεις ασφαλείας και την επαναφορά του πυρηνικού φακέλου σε ελεγχόμενη διαδικασία.

Το Κατάρ επιχειρεί να βρει τη φόρμουλα που θα επιτρέψει και στις δύο πλευρές να κάνουν πίσω χωρίς να το παραδεχθούν δημόσια.

Ανάμεσα στις απειλές, στα πετρελαιοφόρα και στις κλειστές συναντήσεις των μεσολαβητών θα κριθεί αν αυτή η νέα προσπάθεια θα οδηγήσει σε συμφωνία ή αν θα αποτελέσει απλώς έναν ακόμη γύρο πριν από την επόμενη κρίση.