Ερυθρά Θάλασσα:Τι σημαίνει η προέλαση των Χούθι για τη ναυτιλία και το πετρέλαιο

Μια νέα και ιδιαίτερα επικίνδυνη εστία έντασης δημιουργείται στη νότια Ερυθρά Θάλασσα, καθώς οι Χούθι πραγματοποίησαν μέσα σε λίγες ημέρες μια ταχύτατη στρατιωτική προέλαση κατά μήκος των δυτικών ακτών της Υεμένης, φτάνοντας μέχρι το στρατηγικής σημασίας στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Η κατάληψη της Μόκα (Mocha), η προώθηση προς το Ντουμπάμπ (Dhubab) και η ανάπτυξη δυνάμεων στο στρατηγικό νησί Περίμ (Mayyun/Perim) φέρνουν τους φιλοϊρανικούς αντάρτες πολύ κοντά σε ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια chokepoints του πλανήτη. Το γεγονός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή η περιοχή αποτελεί πλέον κρίσιμη εναλλακτική οδό για τις εξαγωγές πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, την ώρα που η κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει ήδη περιοριστεί δραματικά. 

Η αστραπιαία προέλαση

Η νέα φάση της σύγκρουσης άρχισε να παίρνει δραματικές διαστάσεις στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, όταν οι Χούθι κατέλαβαν τη στρατηγική παραθαλάσσια πόλη Μόκα, περίπου 60 χιλιόμετρα από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Η εξέλιξη αποτέλεσε σημαντικό πλήγμα για τις δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, οι οποίες υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία. Μέσα στις επόμενες ώρες οι Χούθι συνέχισαν προς τα νότια, φτάνοντας στην περιοχή του Ντουμπάμπ, ακριβώς πάνω στην είσοδο του στενού.

Την επόμενη ημέρα, σύμφωνα με τέσσερις κυβερνητικές πηγές που επικαλέστηκε το Reuters, οι Χούθι έφτασαν στο Περίμ, το νησί που βρίσκεται στο κέντρο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και χωρίζει ουσιαστικά τις δύο θαλάσσιες διόδους του στενού.

Η γεωγραφία είναι εξαιρετικά σημαντική: όποιος έχει θέσεις στο Ντουμπάμπ και στο Περίμ αποκτά τη δυνατότητα να απειλεί πολύ πιο αποτελεσματικά την κίνηση πλοίων που εισέρχονται ή εξέρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα. 

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι η «πύλη» της Ερυθράς Θάλασσας

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, γνωστό ως «Πύλη των Δακρύων», συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και κατ’ επέκταση τον Ινδικό Ωκεανό.

Το στενό έχει πλάτος περίπου 29 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του και αποτελεί την υποχρεωτική θαλάσσια πύλη για τα πλοία που ταξιδεύουν από την Ασία προς την Ευρώπη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. 

Η σημασία του δεν είναι μόνο γεωπολιτική αλλά και καθαρά ενεργειακή.

Σύμφωνα με την αμερικανική Energy Information Administration (EIA), από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ διέρρεαν κατά μέσο όρο 8,1 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Η ποσότητα ήταν αισθητά αυξημένη σε σχέση με τα προηγούμενα τρίμηνα, κυρίως επειδή η Σαουδική Αραβία ανακατεύθυνε φορτία προς τα λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας, προκειμένου να παρακάμψει τα προβλήματα στο Στενό του Ορμούζ. 

Με άλλα λόγια, η διαδρομή που τώρα απειλούν οι Χούθι έχει αποκτήσει πολλαπλάσια σημασία ακριβώς επειδή η άλλη μεγάλη ενεργειακή αρτηρία της περιοχής, το Ορμούζ, βρίσκεται ήδη υπό τεράστια πίεση.

Ο κίνδυνος για το πετρέλαιο

Η μεγάλη ανησυχία των αγορών είναι ότι το Ιράν και οι σύμμαχοί του θα μπορούσαν να αποκτήσουν επιρροή ταυτόχρονα στα δύο σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα της περιοχής: το Ορμούζ και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Το Reuters εκτιμά ότι από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ περνά περίπου 7% των παγκόσμιων πετρελαϊκών προμηθειών, ενώ το στενό αποτελεί επίσης σημαντική δίοδο για το διεθνές εμπόριο. 

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Στις 10 Σεπτεμβρίου, το Brent εκτοξεύθηκε πάνω από τα 107 δολάρια το βαρέλι, ενώ την επόμενη ημέρα έκλεισε στα 104,61 δολάρια, παραμένοντας σε εβδομαδιαία άνοδο άνω του 8%. 

Οι αγορές δεν τιμολογούν μόνο μια πιθανή πλήρη διακοπή της κυκλοφορίας. Αρκεί ακόμη και η αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου, των ασφαλίστρων και των ναύλων για να καταστήσει ακριβότερη κάθε μεταφορά πετρελαίου.

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι ναύλοι για τα μεγαλύτερα πετρελαιοφόρα VLCC από τον Κόλπο του Ομάν προς την Κίνα έφτασαν περίπου τα 11,50 δολάρια ανά βαρέλι, επίπεδο-ρεκόρ για τη συγκεκριμένη αγορά. 

Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση

Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα δυσάρεστη για το Ριάντ, επειδή η Σαουδική Αραβία είχε αυξήσει τη σημασία των λιμανιών της Ερυθράς Θάλασσας ως εναλλακτικής λύσης απέναντι στο Ορμούζ.

Ο αγωγός East-West, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, μεταφέρει πετρέλαιο από τις ανατολικές περιοχές της χώρας προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Η δυναμικότητά του είναι περίπου 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σύμφωνα με το Reuters. 

Όμως, στις 11-12 Σεπτεμβρίου, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι έκλεισε προσωρινά τον αγωγό ως προληπτικό μέτρο μετά από επίθεση με drones. Η Σαουδική Αραβία και το Ιράκ ανέφεραν ότι τα drones προήλθαν από ιρακινό έδαφος, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι θεωρεί πιθανή την ευθύνη του Ιράν. Δεν έχει υπάρξει ανάληψη ευθύνης για την επίθεση.

Το σημαντικό είναι ότι το περιστατικό του αγωγού δεν πρέπει να συγχέεται με την προέλαση των Χούθι. Πρόκειται για ξεχωριστό επεισόδιο, το οποίο όμως επιβαρύνει ταυτόχρονα την ίδια ενεργειακή αλυσίδα.

Δεν έχει κλείσει ακόμη το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ

Παρά τις δραματικές εξελίξεις, υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: οι Χούθι δεν έχουν μέχρι στιγμής επιβάλει πλήρες κλείσιμο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Στις 10 Σεπτεμβρίου καταγράφηκαν 26 εμπορικά πλοία που πέρασαν από το στενό, αριθμός κοντά στον μέσο όρο των περίπου 27 πλοίων των προηγούμενων δέκα ημερών. Αυτό δείχνει ότι η θαλάσσια κυκλοφορία συνεχίζεται, τουλάχιστον προς το παρόν. 

Οι ίδιοι οι Χούθι έχουν υποστηρίξει ότι η διεθνής ναυσιπλοΐα παραμένει ασφαλής και ότι η απαγόρευση αφορά κυρίως σαουδαραβικά πλοία. Ωστόσο, για τις ναυτιλιακές εταιρείες ακόμη και η πιθανότητα επίθεσης αρκεί για να αυξηθούν τα ασφάλιστρα και να εξεταστούν εναλλακτικές διαδρομές. 

Και η εναλλακτική είναι ιδιαίτερα ακριβή.

Όταν ένα πλοίο αποφεύγει το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και τη Διώρυγα του Σουέζ, μπορεί να χρειαστεί να κινηθεί γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στη νότια Αφρική. Η EIA εκτιμά ότι μια τέτοια παράκαμψη μπορεί να προσθέσει περίπου 15 ημέρες στο ταξίδι από την Αραβική Θάλασσα προς την Ευρώπη, αυξάνοντας καύσιμα, ναύλους, ασφάλιστρα και το συνολικό κόστος μεταφοράς. 

Η ανθρωπιστική κρίση βαθαίνει

Πίσω από τη γεωπολιτική και την αγορά πετρελαίου βρίσκεται μια ακόμη πιο δραματική πραγματικότητα: οι Υεμενίτες άμαχοι.

Η νέα επίθεση έχει προκαλέσει ένα νέο κύμα εκτοπισμού. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Μετανάστευσης (IOM) που μεταδόθηκαν στις 12 Σεπτεμβρίου, τουλάχιστον 76.000 άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους από τον Ιούλιο, ενώ ο αριθμός αυξάνεται με πολύ μεγάλη ταχύτητα

Μόλις μία ημέρα νωρίτερα, η IOM είχε κάνει λόγο για περίπου 46.000 εκτοπισμένους, γεγονός που καταδεικνύει την ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η κρίση. Η περιοχή της Ταΐζ έχει δεχθεί ιδιαίτερα ισχυρό πλήγμα, ενώ χιλιάδες άνθρωποι έχουν μετακινηθεί προς τη Λάχτζ και την Άντεν. 

Η ανθρωπιστική κατάσταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από τις δυσκολίες πρόσβασης, τις κατεστραμμένες υποδομές και τη διακοπή δρόμων και επικοινωνιών.

Τι σημαίνει η προέλαση των Χούθι για τη ναυτιλία

Η σημερινή εξέλιξη δεν δημιουργεί από το μηδέν την απειλή για την Ερυθρά Θάλασσα. Οι Χούθι επιτίθενται στη διεθνή ναυσιπλοΐα στην περιοχή από τα τέλη του 2023, οδηγώντας πολλές μεγάλες ναυτιλιακές και ενεργειακές εταιρείες στην επιλογή της παράκαμψης της Αφρικής.

Η EIA καταγράφει ότι οι ροές πετρελαίου μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μειώθηκαν σημαντικά μετά την έναρξη των επιθέσεων, ενώ οι ροές γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας αυξήθηκαν. 

Η σημερινή διαφορά είναι ότι οι Χούθι βρίσκονται πλέον πολύ πιο κοντά στο ίδιο το chokepoint.

Η κατοχή της Μόκα, η προώθηση στο Ντουμπάμπ και η παρουσία στο Περίμ τους δίνουν καλύτερες γεωγραφικές θέσεις για να απειλήσουν πλοία που περνούν από το στενό. Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και χωρίς επίσημο αποκλεισμό, η αντίληψη ότι το πέρασμα είναι επικίνδυνο μπορεί να είναι αρκετή για να οδηγήσει πλοιοκτήτες σε εκτροπές. 

Το μεγάλο γεωπολιτικό παιχνίδι

Η ταχύτητα της προέλασης έχει προκαλέσει σοκ όχι μόνο στην Υεμένη αλλά και στη Σαουδική Αραβία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το Ριάντ έχει ζητήσει μεγαλύτερη αμερικανική υποστήριξη απέναντι στους Χούθι. Σύμφωνα με το Reuters, ο Σαουδάραβας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν επικοινώνησε με τον Ντόναλντ Τραμπ και ζήτησε αμερικανική στρατιωτική βοήθεια. Η Ουάσινγκτον, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να αναλάβει άμεση στρατιωτική δράση και προσφέρει κυρίως υποστήριξη πληροφοριών. 

Για το Ιράν, η εξέλιξη δημιουργεί δυνητικά ένα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Η Τεχεράνη έχει ήδη τη δυνατότητα να επηρεάζει το Στενό του Ορμούζ, ενώ οι Χούθι μπορούν να αυξήσουν την πίεση στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Αυτό θα μπορούσε να μετατρέψει δύο ξεχωριστά περιφερειακά προβλήματα σε μια ενιαία ενεργειακή πίεση από τον Περσικό Κόλπο έως την Ερυθρά Θάλασσα.

Το κρίσιμο ερώτημα από εδώ και πέρα

Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο αν οι Χούθι μπορούν να καταλάβουν εδάφη. Είναι αν μπορούν να διατηρήσουν τις νέες θέσεις τους και να μετατρέψουν την εδαφική τους προέλαση σε διαρκή έλεγχο ή απειλή της θαλάσσιας κυκλοφορίας.

Η μέχρι τώρα εικόνα δείχνει ότι δεν χρειάζεται να κλείσουν ολοκληρωτικά το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ για να προκαλέσουν σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Μια παρατεταμένη κατάσταση αβεβαιότητας μπορεί να αυξήσει ναύλους, ασφάλιστρα, χρόνους μεταφοράς και τελικά το κόστος πετρελαίου και καυσίμων.

Και αυτή τη φορά η απειλή εμφανίζεται σε μια εξαιρετικά ευάλωτη συγκυρία: το Ορμούζ παραμένει υπό σοβαρό περιορισμό, οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη ξεπεράσει τα 100 δολάρια, η Σαουδική Αραβία έχει αντιμετωπίσει προβλήματα στις εναλλακτικές ενεργειακές της υποδομές και η διεθνής αγορά βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μεγάλη αβεβαιότητα. 

Έτσι, η προέλαση των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα δεν είναι απλώς ακόμη ένα επεισόδιο του πολέμου στην Υεμένη. Αποτελεί πλέον πιθανό παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα τη διεθνή ναυτιλία, τις τιμές του πετρελαίου, το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων και την ευρύτερη ενεργειακή ασφάλεια.

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ δεν έχει κλείσει. Όμως η απόσταση ανάμεσα στην απειλή και στην πραγματική δυνατότητα παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας έχει πλέον μικρύνει αισθητά.