Στενά του Ορμούζ: Έντονη διπλωματική κινητικότητα–Στο ίδιο τραπέζι Ιράν και χώρες του Κόλπου

Ένα νέο και ιδιαίτερα κρίσιμο διπλωματικό μέτωπο ανοίγει στη Μέση Ανατολή, καθώς το Ιράν και οι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) ετοιμάζονται να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι με αντικείμενο την τύχη των Στενών του Ορμούζ, του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος από το οποίο εξαρτάται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.

Σύμφωνα με τους Financial Times, οι υπουργοί Εξωτερικών των χωρών του GCC αναμένεται να συναντηθούν με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στη Σαλαλάχ του Ομάν, με στόχο να εξεταστεί μια προσωρινή συμφωνία για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά. Η πρωτοβουλία βρίσκεται υπό την αιγίδα του Ομάν και του Ιράν και αποτελεί την πρώτη επαφή σε τόσο υψηλό επίπεδο μεταξύ των δύο πλευρών από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο.

Στο επίκεντρο η ελεύθερη ναυσιπλοΐα

Το βασικό ζητούμενο των επαφών είναι η δημιουργία ενός προσωρινού διαδρόμου ναυσιπλοΐας, ο οποίος θα επιτρέψει στα εμπορικά πλοία να διέρχονται από την περιοχή με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Το σχέδιο που έχει συζητηθεί προβλέπει, σύμφωνα με τους Financial Times, ότι τα πλοία θα εισέρχονται σε τμήμα των ιρανικών χωρικών υδάτων και θα εξέρχονται κυρίως μέσω των υδάτων του Ομάν. Η πρόταση έχει προσωρινό χαρακτήρα και αποσκοπεί κυρίως στην αποκατάσταση των εμπορικών ροών και στη μείωση της έντασης. 

Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι τα Στενά του Ορμούζ έχουν ανοίξει πλήρως. Αντίθετα, η διαπραγμάτευση αφορά ένα μεταβατικό πλαίσιο, ενώ για μια μόνιμη λύση θα απαιτηθούν ευρύτερες συνεννοήσεις, μεταξύ άλλων και μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.

Ο ρόλος του Ομάν

Το Ομάν έχει αναλάβει για ακόμη μία φορά ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ της Τεχεράνης και των αντιπάλων της.

Ήδη από τον Αύγουστο, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ μπιν Χαμάντ αλ Μπουσαΐντι, είχε πραγματοποιήσει συνομιλίες με τον Ιρανό ομόλογό του για την αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας. Σε κοινή ανακοίνωση της 25ης Αυγούστου, οι δύο χώρες έκαναν λόγο για ένα σταδιακό πλαίσιο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε προσωρινό διάδρομο ναυσιπλοΐας, παράλληλα με σχέδιο για την εκκαθάριση ναρκών από τα Στενά. 

Το Ομάν έχει επίσης υπογραμμίσει ότι οποιαδήποτε μελλοντική διευθέτηση θα πρέπει να σέβεται την κυριαρχία των παράκτιων κρατών, το διεθνές δίκαιο και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. 

Γιατί η συνάντηση Ιράν – Κόλπου είναι τόσο σημαντική

Η συμμετοχή των χωρών του GCC προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην προσπάθεια.

Στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν. Οι χώρες αυτές έχουν άμεσο οικονομικό και στρατηγικό συμφέρον από την αποκατάσταση της ομαλής ναυσιπλοΐας.

Η κρίση έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στις ενεργειακές εξαγωγές και στις αλυσίδες εφοδιασμού. Το GCC έχει στο παρελθόν ζητήσει την άμεση και μόνιμη αποκατάσταση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά και έχει καταδικάσει τις επιθέσεις σε εμπορικά πλοία. 

Παράλληλα, οι χώρες του Κόλπου έχουν επιχειρήσει να προστατεύσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες μέσω εναλλακτικών διαδρομών, καθώς η αβεβαιότητα γύρω από το Ορμούζ έχει επηρεάσει τόσο την ενέργεια όσο και το εμπόριο. 

Το μεγάλο αγκάθι παραμένουν οι ΗΠΑ

Παρά τη διπλωματική κινητικότητα μεταξύ Ιράν, Ομάν και χωρών του Κόλπου, το μεγαλύτερο εμπόδιο για μια συνολική συμφωνία παραμένει η σχέση Τεχεράνης – Ουάσινγκτον.

Σύμφωνα με τους Financial Times, το Ιράν συνδέει την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών με την άρση του θαλάσσιου αποκλεισμού, τις εξαιρέσεις στις κυρώσεις για τις εξαγωγές πετρελαίου και την πρόσβαση σε παγωμένα ιρανικά κεφάλαια. 

Έτσι, η συμφωνία που συζητείται μεταξύ των περιφερειακών χωρών μπορεί να λειτουργήσει ως ένα πρώτο βήμα, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να τερματίσει τη συνολική κρίση.

Η ναυσιπλοΐα παραμένει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα

Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται και στην κίνηση των πλοίων.

Στις 10 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της Kpler που επικαλείται το Reuters, μόλις επτά πλοία διέσχισαν τα Στενά του Ορμούζ. Ο αριθμός αυτός είναι εξαιρετικά χαμηλός σε σχέση με την προπολεμική κατάσταση, όταν περίπου 125 μεγάλα εμπορικά πλοία την ημέρα περνούσαν από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα.

Το Ορμούζ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο, γεγονός που εξηγεί γιατί κάθε περιορισμός της ναυσιπλοΐας μεταφέρεται άμεσα στις διεθνείς αγορές.

Το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια

Η διπλωματική προσπάθεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της νέας ανόδου των τιμών του πετρελαίου.

Το Brent έφτασε αυτή την εβδομάδα πάνω από τα 108 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Reuters αναφέρει ότι οι τιμές έχουν ενισχυθεί σημαντικά εξαιτίας των διαταραχών στη ναυσιπλοΐα και των νέων επιθέσεων στην περιοχή. 

Η άνοδος των τιμών δημιουργεί επιπλέον πιέσεις στις οικονομίες διεθνώς, καθώς αυξάνει το κόστος μεταφορών, παραγωγής και καυσίμων και ενισχύει τον κίνδυνο νέων πληθωριστικών πιέσεων. Οι διεθνείς αγορές ομολόγων και μετοχών έχουν ήδη αντιδράσει στην ενεργειακή αβεβαιότητα. 

Μια εύθραυστη ευκαιρία για αποκλιμάκωση

Η επικείμενη συνάντηση στη Σαλαλάχ δεν αποτελεί ακόμη συμφωνία ειρήνης ούτε εγγυάται ότι τα Στενά θα ανοίξουν πλήρως.

Αποτελεί όμως ένα σημαντικό σημάδι ότι, παρά τη συνεχιζόμενη στρατιωτική αντιπαράθεση, υπάρχουν περιφερειακές δυνάμεις που επιχειρούν να δημιουργήσουν έναν δίαυλο διαλόγου.

Το Ομάν επιδιώκει να μετατρέψει τις διμερείς συνομιλίες με το Ιράν σε ένα ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο. Ήδη από τον Αύγουστο, Μουσκάτ και Τεχεράνη είχαν συμφωνήσει ότι θα πρέπει να πραγματοποιηθούν συζητήσεις και με τα υπόλοιπα παράκτια κράτη του Κόλπου, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο μόνιμου συστήματος διαχείρισης της ναυσιπλοΐας.

Το ερώτημα πλέον είναι εάν αυτή η διπλωματική κινητικότητα μπορεί να οδηγήσει σε μια πρακτική συμφωνία που θα επιτρέψει την ασφαλή διέλευση των πλοίων ή εάν οι διαφωνίες μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ θα εξακολουθήσουν να κρατούν κλειστή την πιο κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία της περιοχής.

Για την παγκόσμια οικονομία, το διακύβευμα είναι τεράστιο: κάθε ημέρα περιορισμένης ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ αυξάνει την πίεση στις αγορές ενέργειας, ενώ μια συμφωνία για ασφαλή διέλευση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρώτο βήμα για την αποκλιμάκωση της ευρύτερης κρίσης στη Μέση Ανατολή.