Αναλυτές αμφισβητούν την πολιτική Τραμπ υπό τον φόβο ξαφνικής έκρηξης στην κρίση ΗΠΑ-Ιράν

Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, η Ουάσιγκτον αναζητεί ακόμη τη νίκη που είχε υποσχεθεί, ενώ η Τεχεράνη ψάχνει μια έξοδο που δεν θα μοιάζει με παράδοση. Οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί έπληξαν τη στρατιωτική μηχανή του Ιράν, αλλά δεν γονάτισαν το καθεστώς. Οι ιρανικοί πύραυλοι και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη δεν έδωσαν στην ιρανική πλευρά στρατηγικό πλεονέκτημα, διατήρησαν όμως την απειλή μιας νέας ανάφλεξης. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα και το σύνολο της περιφερειακής ισχύος του Ιράν. Ο Ντόναλντ Τραμπ αλλάζει τώρα όπλο: από τη φωτιά περνά στις σκληρότερες κυρώσεις της σύγκρουσης, επιχειρώντας να πετύχει μέσω της οικονομίας όσα δεν εξασφάλισαν οι βόμβες.

Σπύρος Σιδέρης

Πίσω από τις δημόσιες απειλές εξελίσσεται ένας πόλεμος νεύρων, με μυστικά μηνύματα, μεσολαβητές, πιεσμένα οπλοστάσια και δύο ηγεσίες που φοβούνται περισσότερο την εικόνα της υποχώρησης παρά το κόστος της συνέχισης.

Ένας πόλεμος χωρίς καθαρό νικητή

Η στρατιωτική αναμέτρηση έχει περιοριστεί, αλλά οι στόχοι των δύο πλευρών παραμένουν ασύμβατοι. Η αμερικανική κυβέρνηση ζητεί δραστικούς περιορισμούς στις πυρηνικές και πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν, καθώς και αποδυνάμωση των οργανώσεων που στηρίζει σε Ιράκ, Υεμένη και Λίβανο. Η ιρανική ηγεσία απαιτεί άρση των κυρώσεων, αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από τον Κόλπο και αναγνώριση του ρόλου της στη στρατηγική θαλάσσια δίοδο.

Ο Άλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής της Ουάσιγκτον, εντοπίζει το βασικό πρόβλημα στην απουσία ξεκάθαρου πολιτικού σχεδίου. Κατά την εκτίμησή του, οι Ηνωμένες Πολιτείες μπήκαν σε μια μεγάλη αναμέτρηση χωρίς να έχουν αποφασίσει ποια ακριβώς έκβαση θα θεωρούσαν επιτυχία.

Σήμερα, ο Λευκός Οίκος εμφανίζεται να προσαρμόζει συνεχώς την τακτική του, παγιδευμένος ανάμεσα στην ανάγκη επίδειξης ισχύος και στον φόβο μιας μακρόχρονης πολεμικής εμπλοκής.

Το οικονομικό μαχαίρι και το στοίχημα του χρόνου

Η Ουάσιγκτον κλιμακώνει τώρα τις κυρώσεις, με στόχο να στερήσει από το Ιράν έσοδα, πρόσβαση στις αγορές και δυνατότητα χρηματοδότησης των στρατιωτικών του επιχειρήσεων.

Ο Νίκολας Καρλ, αναπληρωτής διευθυντής του Προγράμματος Κρίσιμων Απειλών, εκτιμά ότι η πίεση είναι ήδη αισθητή. Η ιρανική οικονομία κλυδωνίζεται, επιβαρυμένη τόσο από τα αμερικανικά μέτρα όσο και από χρόνιες εσωτερικές αδυναμίες.

Η οικονομική ζημιά, ωστόσο, δεν οδηγεί αυτομάτως σε πολιτική υποχώρηση. Ο καθηγητής Ραφαέλ Κοέν, διευθυντής προγραμμάτων στρατηγικής και εθνικής ασφάλειας στο Ίδρυμα Ραντ, προειδοποιεί ότι οι κυρώσεις χρειάζονται χρόνο για να επηρεάσουν τις αποφάσεις μιας ηγεσίας. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο πόσο θα αντέξει το Ιράν, αλλά και πόσο μπορεί να περιμένει η κυβέρνηση Τραμπ χωρίς να επιστρέψει στις μαζικές στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Το καθεστώς καλλιεργεί ήδη τη δική του εκδοχή για το εξάμηνο. Υποστηρίζει ότι επέζησε από έναν πόλεμο υψηλής έντασης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και μεταφράζει την επιβίωσή του σε νίκη. Αυτή η πεποίθηση ενισχύει τις απαιτήσεις του, ιδιαίτερα γύρω από τον έλεγχο του σημαντικότερου ενεργειακού περάσματος στον κόσμο.

Το Ορμούζ, το κλειδί και η παγίδα

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν εξελιχθεί στο δυσκολότερο σημείο της διαπραγμάτευσης. Η Ουάσιγκτον θεωρεί την ελεύθερη ναυσιπλοΐα αδιαπραγμάτευτη και απορρίπτει οποιαδήποτε αξίωση ιρανικού ελέγχου. Για την Τεχεράνη, αντίθετα, κάθε απειλή κατά της θαλάσσιας κυκλοφορίας λειτουργεί ως μοχλός πίεσης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις αγορές ενέργειας.

Εκεί σκοντάφτει και η διπλωματία. Η προσωρινή συνεννόηση του Ιουνίου δεν εξελίχθηκε σε σταθερή ειρήνη, ενώ οι επαφές συνεχίζονται μέσω περιφερειακών μεσολαβητών και ανεπίσημων διαύλων. Ο Βατάνκα θεωρεί ότι μια ρεαλιστική διαπραγμάτευση πρέπει να αρχίσει από το Ορμούζ, να περάσει στο πυρηνικό πρόγραμμα και να αφήσει τα δυσκολότερα περιφερειακά ζητήματα για αργότερα. Οι αμερικανικές εκκλήσεις για παράδοση του καθεστώτος και οι ιρανικές αξιώσεις για αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή δεν αφήνουν σήμερα περιθώριο ουσιαστικού συμβιβασμού.

Το επεισόδιο που μπορεί να τινάξει τα πάντα στον αέρα

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν περιορίζεται στις κυρώσεις ή στις τιμές του πετρελαίου. Μπορεί να εμφανιστεί σε ένα πολεμικό πλοίο που θα ανοίξει πυρ, σε έναν πύραυλο που θα χτυπήσει αμερικανική βάση ή σε μια επιχείρηση που θα εκληφθεί ως προετοιμασία γενικευμένης επίθεσης.

Στο Πεντάγωνο, στο αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών και στις υπηρεσίες ασφαλείας καταγράφεται ισχυρή επιφύλαξη απέναντι σε μια χερσαία επέμβαση και μακρόχρονη κατοχή του Ιράν. Αυτό δεν αποκλείει νέους βομβαρδισμούς, ιδιαίτερα εάν οι κυρώσεις αποτύχουν ή αν η Τεχεράνη προκαλέσει την επόμενη κρίση. Μέσα σε λίγες ώρες, η αναμέτρηση μπορεί να περάσει από τα οικονομικά μέτρα στα πυρά.

Μετά το πρώτο εξάμηνο, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν τη νίκη που μπορούν να παρουσιάσουν και το Ιράν δεν διαθέτει την έξοδο που θα βάφτιζε θρίαμβο. Η διπλωματία δεν έχει νεκρώσει, αλλά ο χρόνος της στενεύει. Ένα επεισόδιο στο Ορμούζ αρκεί για να ακυρώσει μήνες παρασκηνιακών επαφών και να επιστρέψει ολόκληρη την περιοχή στους βομβαρδισμούς.