“Brandmauer”: Εύθραυστο πολιτικό τείχος απέναντι στην AfD-Μάχη εξουσίας με “Δούρειους Ίππους”

Η άκρα Δεξιά μπορεί να μην έχει ακόμη κερδίσει την εξουσία στη Γερμανία, αλλά έχει πλέον φτάσει πιο κοντά από ποτέ. Αυτό είναι ίσως το ισχυρότερο μήνυμα σε Βερολίνο και Ευρώπη από το αποτέλεσμα της κάλπης στη Σαξονίας-Άνχαλτ. Παράλληλα η ιστορική νίκη της AfD η οποία κατάγραψε το μεγαλύτερο εκλογικό της αποτέλεσμα προκαλώντας πολιτικό σεισμό στο Βερολίνο, αλλά χωρίς αυτοδυναμία ανοίγει μια δύσκολη μάχη για την κυβερνητική εξουσία.

Η AfD αναδείχθηκε με διαφορά η ισχυρότερη πολιτική δύναμη στο κρατίδιο, όμως δεν διαθέτει από μόνη της τις έδρες που απαιτούνται για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Και κάπου εδώ αρχίζει η πραγματική πολιτική μάχη της επόμενης ημέρας: η αριθμητική του κοινοβουλίου, το περίφημο γερμανικό «τείχος προστασίας» απέναντι στην ακροδεξιά και οι πιέσεις που πλέον ασκούνται στα υπόλοιπα κόμματα.

Η μεγάλη νίκη και το πρόβλημα της αυτοδυναμίας

Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί αναμφίβολα ένα ιστορικό ορόσημο για την AfD. Το κόμμα του Ούλριχ Ζίγκμουντ συγκέντρωσε ποσοστό κοντά στο 44%, υπερδιπλασιάζοντας ουσιαστικά την εκλογική του δύναμη σε σχέση με την προηγούμενη αναμέτρηση.

Ωστόσο, η εντυπωσιακή αυτή νίκη δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε εξουσία.

Η AfD έμεινε τρεις έδρες μακριά από την απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο του κρατιδίου. Αυτό σημαίνει ότι, παρά το γεγονός πως κέρδισε καθαρά την κάλπη, δεν μπορεί να κυβερνήσει μόνη της και βρίσκεται αντιμέτωπη με το μεγαλύτερο εμπόδιο που έχει συνοδεύσει μέχρι σήμερα την πολιτική της άνοδο: την άρνηση των παραδοσιακών κομμάτων να συνεργαστούν μαζί της.

Το αποτέλεσμα δημιουργεί έτσι ένα παράδοξο που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για το μέλλον της γερμανικής πολιτικής: μπορεί ένα κόμμα να κερδίσει συντριπτικά τις εκλογές, αλλά να αποκλειστεί από την κυβέρνηση;

Το «τείχος προστασίας» μπαίνει στη δυσκολότερη δοκιμασία του

Η απάντηση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα αντέξει το λεγόμενο Brandmauer, το πολιτικό «τείχος προστασίας» που έχουν υψώσει τα παραδοσιακά γερμανικά κόμματα απέναντι στην AfD.

Η CDU, το SPD, οι Πράσινοι και οι άλλες πολιτικές δυνάμεις έχουν μέχρι σήμερα αποκλείσει τη συνεργασία με την ακροδεξιά. Η στάση αυτή δεν είναι απλώς μια τακτική επιλογή. Συνδέεται με τη μεταπολεμική πολιτική κουλτούρα της Γερμανίας και με την ιδιαίτερη ευαισθησία της χώρας απέναντι στην άνοδο της άκρας Δεξιάς.

Στη Σαξονία-Άνχαλτ, μάλιστα, η τοπική AfD έχει χαρακτηριστεί από τις γερμανικές υπηρεσίες ασφαλείας ως επιβεβαιωμένα δεξιά εξτρεμιστική οργάνωση. Αυτό καθιστά οποιαδήποτε επίσημη συνεργασία ακόμη πιο πολιτικά τοξική για τα υπόλοιπα κόμματα.

Όμως η νέα πραγματικότητα θέτει το «τείχος» σε μια πρωτοφανή δοκιμασία. Όσο η AfD αυξάνει τα ποσοστά της, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τους πολιτικούς αντιπάλους της να εξηγήσουν στους ψηφοφόρους γιατί η πρώτη δύναμη δεν συμμετέχει στην εξουσία.

Το BSW και τα σενάρια της επόμενης ημέρας

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται πλέον το BSW της Σάρα Βάγκενκνεχτ, το λαϊκιστικό κόμμα που κινείται στον χώρο της Αριστεράς αλλά έχει σημαντικές συγκλίσεις με την AfD σε ζητήματα όπως η στάση απέναντι στη Ρωσία και η κριτική προς το πολιτικό κατεστημένο.

Το BSW διαθέτει περιορισμένη κοινοβουλευτική δύναμη, όμως ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να αποκτήσει δυσανάλογα μεγάλη πολιτική σημασία στην προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης.

Ένα από τα σενάρια που συζητούνται είναι η δημιουργία μιας πιο άτυπης μορφής συνεργασίας ή η στήριξη ενός κυβερνητικού σχήματος χωρίς την κλασική μορφή επίσημου συνασπισμού. Έχει επίσης τεθεί η ιδέα ενός «υπερκομματικού» πρωθυπουργού και κυβερνητικών πλειοψηφιών που θα αλλάζουν ανάλογα με το θέμα.

Η AfD, πάντως, έχει δείξει ότι προτιμά μια σαφέστερη λύση που θα της επιτρέπει να μετατρέψει την εκλογική της νίκη σε πραγματική πολιτική εξουσία.

Και αυτό σημαίνει ότι η διαπραγμάτευση των αριθμών μπορεί να εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά θρίλερ της σύγχρονης Γερμανίας.

Η κατάρρευση της CDU και το πρόβλημα του Μερτς

Το κόμμα του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς υπέστη εντυπωσιακή πτώση, καταγράφοντας ποσοστά περίπου στο 17%-18%, όταν στις προηγούμενες εκλογές είχε ξεπεράσει το 37%.

Η διαφορά δεν είναι απλώς αριθμητική. Είναι ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα προς το Βερολίνο.

Η Σαξονία-Άνχαλτ κυβερνιόταν επί δεκαετίες από τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση και η συντριβή της σε ένα παραδοσιακό της προπύργιο ενισχύει τις αμφιβολίες για τη στρατηγική του Μερτς απέναντι τόσο στην οικονομική κρίση όσο και στην άνοδο της AfD.

Διεθνείς αναλύσεις επισημαίνουν ότι η πίεση στον Γερμανό καγκελάριο θα αυξηθεί κατακόρυφα, καθώς η AfD δεν περιορίζεται πλέον σε μια εκλογική επιτυχία της Ανατολικής Γερμανίας, αλλά εμφανίζεται πλέον ως μια δύναμη με εθνικές φιλοδοξίες.

Γιατί οι ψηφοφόροι στράφηκαν στην AfD

Το αποτέλεσμα δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τη σκληρή ατζέντα της AfD για τη μετανάστευση, τις απελάσεις και την εθνική ταυτότητα.

Πίσω από τη μεγάλη εκλογική της άνοδο βρίσκεται μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα.

Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι μία από τις οικονομικά ασθενέστερες περιοχές της Γερμανίας. Η ανησυχία για το κόστος ζωής, τις τιμές της ενέργειας, τη βιομηχανική υποχώρηση και τη διατήρηση του βιοτικού επιπέδου αποτέλεσαν βασικούς παράγοντες που επηρέασαν τους ψηφοφόρους.

Η AfD κατάφερε να μετατρέψει αυτή τη δυσαρέσκεια σε πολιτική δυναμική, παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως τη δύναμη που συγκρούεται με το Βερολίνο, τις παραδοσιακές ελίτ και το σύστημα εξουσίας.

Αυτό ακριβώς είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τους πολιτικούς αντιπάλους της: η άνοδός της δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε μια συγκεκριμένη πολιτική πρόταση, αλλά σε μια ευρύτερη ψήφο διαμαρτυρίας και απόρριψης του πολιτικού κατεστημένου.

«Αρχίζει εδώ» – το μήνυμα για ολόκληρη τη Γερμανία

Για την ηγεσία της AfD, η Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι ένας μεμονωμένος εκλογικός σταθμός. Είναι το πιθανό εργαστήριο για την κατάκτηση της εξουσίας σε εθνικό επίπεδο.

Το σύνθημα «Αρχίζει εδώ» αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη στρατηγική. Η AfD θέλει να αποδείξει ότι μπορεί να περάσει από τον ρόλο του κόμματος διαμαρτυρίας στον ρόλο μιας δύναμης που διεκδικεί πραγματική κυβερνητική εξουσία.

Οι επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις στη Γερμανία αποκτούν, υπό αυτή την έννοια, ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η πίεση προς τα παραδοσιακά κόμματα θα ενταθεί και κάθε νέα επιτυχία της AfD θα κάνει δυσκολότερη τη διατήρηση του πολιτικού αποκλεισμού της.

Η μεγάλη πρόκληση για τη γερμανική δημοκρατία δεν είναι πλέον μόνο πώς θα περιορίσει την άνοδο της AfD.

Είναι αν τα παραδοσιακά κόμματα μπορούν να δώσουν πειστικές απαντήσεις στα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που τροφοδοτούν αυτή την άνοδο. Διεθνείς αναλύσεις επισημαίνουν ότι η απλή διατήρηση του «τείχους προστασίας» δεν αρκεί, εάν δεν συνοδευτεί από μια πολιτική που θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και στα κόμματα εξουσίας.

Η νίκη που μπορεί να αλλάξει τη Γερμανία

Η AfD μπορεί να μην έχει ακόμη κατακτήσει την εξουσία στη Σαξονία-Άνχαλτ. Έχει όμως ήδη κερδίσει κάτι εξίσου σημαντικό: έχει αλλάξει τους όρους της πολιτικής συζήτησης στη Γερμανία.

Η απουσία αυτοδυναμίας δίνει προς το παρόν στα υπόλοιπα κόμματα τη δυνατότητα να κρατήσουν την AfD εκτός κυβέρνησης. Την ίδια στιγμή, όμως, η εκλογική της δύναμη μετατρέπει κάθε τέτοια απόφαση σε μια πολιτικά επικίνδυνη επιλογή.

Αν η AfD αποκλειστεί από την εξουσία παρά τη σαρωτική νίκη της, θα επιχειρήσει να παρουσιάσει τον εαυτό της ως θύμα ενός συστήματος που αρνείται να αποδεχθεί την ετυμηγορία των ψηφοφόρων.

Αν, αντίθετα, βρεθεί ένας δρόμος –άμεσος ή έμμεσος– προς την κυβερνητική εξουσία, τότε η Γερμανία θα περάσει σε μια νέα πολιτική εποχή.