Τα βυζαντινά και τα μεταβυζαντινά μνημεία συγκινούν ταξιδιώτες, που έρχονται στη χώρα μας

Τα μοναστήρια των Μετεώρων στην Καλαμπάκα Τρικάλων κερδίζουν διαρκώς έδαφος στις προτιμήσεις των τουριστών, που έρχονται από πολύ μακριά για να δουν από κοντά θρησκευτικά μνημεία ενώ διαχρονικό είναι το ενδιαφέρον για τα μοναστήρια του Άθω. Δεν είναι τυχαίο ότι η Πάτμος, το νησί της Αποκάλυψης του Ιωάννη με τη θρησκευτική κατανυκτική ατμόσφαιρα ενθουσίασε τη Μαντόνα ενώ αμείωτο παραμένει και προς την καστροπολιτεία του Μυστρά, που είναι από μόνος του μία αποκάλυψη.

Ας δούμε μερικές από τις κορυφαίες προτιμήσεις των επισκεπτών, Ελλήνων και ξένων, όπου η «βυζαντινή» Θεσσαλονίκη κερδίζει κατά κράτος:

Ροτόντα (Θεσσαλονίκη): Εντυπωσιακό ρωμαϊκό κτίσμα του 4ου αιώνα που μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό με μοναδικά ψηφιδωτά. Αποτελεί ένα κόσμημα για τη Θεσσαλονίκη. Η Ροτόντα ανήκει στα περίκεντρα οικοδομήματα, στο κυκλικό της σχήμα άλλωστε οφείλει και την ονομασία της. Κτίστηκε στα χρόνια του Kαίσαρα Γαλερίου, γύρω στα 306 μ.Χ., ως ναός του Δία ή του Κάβειρου ή κατ΄ άλλους ως Μαυσωλείο του ιδίου. Στον άξονά της κατέληγε πομπική οδός που συνέδεε τη θριαμβική αψίδα του Γαλερίου με το ανακτορικό συγκρότημα, που έχει ανασκαφεί νοτίως της Εγνατίας οδού.

Υπήρξε αρχαίος ναός, χριστιανικός ναός και τζαμί κι οι μετατροπές άρχισαν από το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα. Το κυκλικό σε κάτοψη αυτό κτίριο έχει τοίχους πάχους 6,30 μέτρων, έχει διάμετρο 24 μ. και ύψος 28 μ. Στο εσωτερικό του, κοσμείται στον θόλο και στις καμάρες του ισογείου από εξαιρετικής ποιότητας ψηφιδωτά της πρώιμης βυζαντινής περιόδου.

Ναός Αγίου Δημητρίου (Θεσσαλονίκη): Η μεγαλύτερη βασιλική της χώρας με την κρύπτη και τα σπάνια ψηφιδωτά. Ο ιερός ναός του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της Θεσσαλονίκης, βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, επί της οδού Αγίου Δημητρίου, πάνω από την αρχαία Αγορά και αποτελεί αδιαμφισβήτητα το σημαντικότερο παλαιοχριστιανικό μνημείο της, τόσο για θρησκευτικούς, όσο και για ιστορικούς λόγους. Η παλαιοχριστιανική βασιλική κτίστηκε στον χώρο, όπου κατά τη ρωμαϊκή περίοδο υπήρχε συγκρότημα δημοσίων λουτρών. Σύμφωνα με την παράδοση στις θέρμες αυτές φυλακίστηκε και μαρτύρησε με λογχισμό ο άγιος Δημήτριος, ο οποίος θεωρήθηκε από τη ρωμαϊκή διοίκηση υπεύθυνος για την ήττα του παλαιστή Λυαίου από το μαθητή του Δημήτριου, Νέστορα. Στο σημείο αυτό, μετά το Διάταγμα του Μεδιολάνου περί ανεξιθρησκίας το έτος 313, κτίστηκε πάνω από τον τάφο του αγίου ένας μικρός ναός («οικίσκος»). Σύντομα πιστοί από όλα τα μέρη του κράτους κατέφθαναν για να προσευχηθούν στον τάφο του Αγίου, που είναι ο πολιούχος της πόλης.

Ναός Αγίας Σοφίας (Θεσσαλονίκη): Αριστούργημα μεσοβυζαντινής αρχιτεκτονικής με λαμπρό τρούλο και ψηφιδωτό της Αναλήψεως.  Βρίσκεται στο κέντρο, κοντά στον Ιερό Ναό Παναγίας της Αχειροποιήτου. Ανήκει στα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικὰ  μνημεία της Ελλάδας και γενικότερα της Ορθοδοξίας.    

Αρχαιολογικός Χώρος Μυστρά (Λακωνία): Η βυζαντινή καστροπολιτεία με τα σωζόμενα παλάτια, τα αρχοντικά και τις μοναδικές τοιχογραφίες εξακολουθεί να συγκινεί και να προσελκύει το ενδιαφέρον του κοινού. Η ίδρυση του Μυστρά συνδέεται με την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας το 1204: η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κατακερματίζεται, η Πελοπόννησος παραχωρείται στη φράγκικη οικογένεια των Βιλλεαρδουίνων, που ιδρύει το Πριγκηπάτο της Αχαΐας και λίγα χρόνια αργότερα, το 1249, ο φράγκος πρίγκιπας Γουλιέλμος Β΄ Βιλλεαρδουίνος κτίζει το κάστρο του Μυζηθρά στην κορυφή του ομώνυμου λόφου, σε θέση καίρια για τον έλεγχο της κοιλάδας του Ευρώτα.

Μονή Οσίου Λουκά (Βοιωτία): Κορυφαίο μνημείο της μεσοβυζαντινής τέχνης με ασυναγώνιστα ψηφιδωτά και αρχιτεκτονική. Το όνομα Λουκάς εξαιτίας της μονής είναι ιδιαίτερα συνηθισμένο στην περιοχή. Η Μονή Οσίου Λουκά βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του Όρους Ελικών, κάτω από την ακρόπολη του Αρχαίου Στείριου. Η απαρχή της μοναστικής δραστηριότητας στην περιοχή ξεκινάει από τον ίδιο τον Όσιο Λουκά, όταν ασκήτευσε εκεί στα τελευταία χρόνια της ζωής του, από το 946 έως το 953.

Μονή Δαφνίου (Αττική): Βυζαντινό μοναστήρι του 11ου αιώνα κοντά στην Αθήνα, παγκοσμίως γνωστό για τα αριστουργηματικά ψηφιδωτά του. Η Μονή Δαφνίου  βρίσκεται στις παρυφές του όρους Αιγάλεω, σε θέση κομβική, παραπλεύρως της Ιεράς Οδού που κατά την αρχαιότητα ένωνε την Αθήνα με την Ελευσίνα. Σύμφωνα με τον Παυσανία, στη συγκεκριμένη περιοχή βρισκόταν αρχαίο ιερό του Δαφναίου ή Δαφνηφόρου Απόλλωνα.

Ναός Παναγίας Χαλκέων (Θεσσαλονίκη): Ξακουστός «κόκκινος» ναός του 1028 μ.Χ. στο κέντρο της πόλης στη συμβολή των οδών Εγνατίας και Αριστοτέλους. Γνωστή και ως η «κόκκινη εκκλησία» λόγω των πλίνθινων τοίχων της, πήρε το όνομά της από τα γειτονικά εργαστήρια χαλκωματάδων ενώ φέρεται ότι φτιάχτηκε από τον πρωτοσπαθάριο Χριστόφορο και τη σύζυγό του Μαρία.

Ναός Αγίου Νικολάου Ορφανού ή Ορφανών (Θεσσαλονίκη): Μικρό βυζαντινό καθολικό στην Άνω Πόλη με εξαιρετικής διατήρησης τοιχογραφίες του 14ου αιώνα. Η σημερινή επικρατούσα άποψη δέχεται ως κτήτορα του ναού τον Σέρβο Κράλη (βασιλιά) Μιλουτίν, ο οποίος είχε αναπτύξει έντονη οικοδομική δραστηριότητα στη Θεσσαλονίκη. Αυτή η άποψη κυριάρχησε εξαιτίας των τοιχογραφιών του ναού με τον άγιο Γεώργιο Γοργό και τον Κλήμεντα Αχρίδας, άγιοι ιδιαίτερα τιμώμενοι στη Σερβία. Οι στενές σχέσεις του Μιλουτίν με τη Θεσσαλονίκη, οφείλονται στο γεγονός ότι ήταν παντρεμένος με τη βυζαντινή πριγκίπισσα Σιμωνίδα, κόρη της αυτοκράτειρας Ειρήνης Παλαιολογίνας, η οποία διέμενε στην πόλη.

Καστροπολιτεία Μονεμβασιάς (Λακωνία): Μεσαιωνική οχυρωμένη πόλη με σημαντικούς βυζαντινούς ναούς, όπως ο Ελκόμενος Χριστός. Από μόνη της η Μονεμβασιά ή Μονεμβάσια κατά άλλους – ο «βράχος» του ποιητή Γιάννη Ρίτσου είναι ένα αριστούργημα κι αποτελεί μία μοναδική εμπειρία.

Ναός Παναγίας Παρηγορήτισσας (Άρτα). Αποτελεί ένα από τα πιο πρωτότυπα αρχιτεκτονικά αριστουργήματα ολόκληρου του βυζαντινού κόσμου. Είναι το σήμα κατατεθέν της περιοχής μετά το γεφύρι της. Η εκκλησία της Παναγίας Παρηγορήτισσας είναι αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και χτίστηκε στα τέλη του 13ου αι., από το δεσπότη της Ηπείρου Νικηφόρο Κομνηνό Δούκα και τη σύζυγό του Άννα Παλαιολογίνα. Παλαιότερα αποτελούσε καθολικό μεγάλου μοναστηριού, από το οποίο σώζονται επίσης 16 κελιά και η Τράπεζα, δηλαδή το εστιατόριο της μονής. Το βυζαντινό παρελθόν της πόλης αποτυπώνεται σε πολλά σημεία της και συγκινεί τους εκδρομείς που έρχονται για να τη δουν.

Ιερά Μονή Παναγίας Παραμυθιώτισσας (Θεσπρωτία). Η Μονή βρίσκεται μέσα στην πόλη της Παραμυθιάς. Πρόκειται για ναό σταυρεπίστεγο με τρούλο και με εξωτερική κεραμική διακόσμηση, που χτίστηκε τον 14ο αιώνα. Έγιναν προσθήκες στον αρχικό ναό με νεότερη το τετράζωνο καμπαναριό. H εκκλησία έχει μεγάλη ιστορία κι αποτελεί μέρος παράκλησης και λατρείας  και σύμβολο για τους απανταχού κατοίκους της Παραμυθιάς κι όχι μόνο. Η εκκλησία αποτελούνταν από ψηφιδωτά τα οποία καλύφτηκαν για να μην καταστραφούν από τους κατακτητές της τουρκοκρατίας και του Β΄ παγκόσμιου πολέμου. Ωστόσο, εξαιτίας διαφόρων προβλημάτων στήριξης, αν δεν υπάρξει μέριμνα διατρέχει κίνδυνο να πέσει.