Παγκόσμια ημέρα ιογενούς ηπατίτιδας:Η πρόκληση της έγκαιρης διάγνωσης και η εθνική στρατηγική εξάλειψης

Η 28η Ιουλίου έχει καθιερωθεί παγκοσμίως ως η ημέρα αφιερωμένη στην εγρήγορση και την ενημέρωση για τις ιογενείς ηπατίτιδες, προσφέροντας μια κομβική αφορμή για την επανεκτίμηση των δεδομένων στη δημόσια υγεία. Οι ιογενείς ηπατίτιδες Β και C συνεχίζουν να αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης Ηπατολογίας. Το γεγονός ότι η χρόνια λοίμωξη εξελίσσεται σιωπηλά, χωρίς θορυβώδη συμπτώματα για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθιστά τις νόσους αυτές ιδιαίτερα επικίνδυνες για τη μακροπρόθεσμη υγεία του ήπατος.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) υπογραμμίζει με κάθε ευκαιρία ότι η πρόληψη, ο προσυμπτωματικός έλεγχος και η άμεση πρόσβαση στη θεραπευτική αγωγή αποτελούν τους βασικούς πυλώνες πάνω στους οποίους μπορεί να στηριχθεί η οριστική αντιμετώπιση της νόσου.

Επιδημιολογική επιβάρυνση: Από την παγκόσμια κλίμακα στην ελληνική πραγματικότητα

Παρά την ύπαρξη πολλών τύπων ιών που προκαλούν ηπατική φλεγμονή (Α, Β, C, D, Ε), οι ιοί της ηπατίτιδας Β (HBV) και C (HCV) ευθύνονται για τη συντριπτική πλειονότητα των σοβαρών επιπλοκών. Η χρόνια παρουσία των ιών αυτών στον οργανισμό προκαλεί σταδιακή ίνωση, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε κίρρωση του ήπατος και ηπατοκυτταρικό καρκίνο. Σύμφωνα με τις διεθνείς επιδημιολογικές εκθέσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, οι επιπλοκές των χρόνιων ηπατιτίδων στοιχίζουν τη ζωή σε περίπου 1,3 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο παγκοσμίως, καθιστώντας τις ιογενείς ηπατίτιδες μία από τις κυριότερες αιτίες θνησιμότητας από λοιμώδη αίτια.

Στην Ελλάδα, η επιδημιολογική εικόνα αναδεικνύει την ανάγκη για συστηματικότερη ενημέρωση. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι περίπου 200.000 συμπολίτες μας είναι χρόνια φορείς του ιού της ηπατίτιδας Β, ενώ ο αριθμός των ατόμων που ζουν με ηπατίτιδα C υπολογίζεται στις 70.000. Το κυριότερο πρόβλημα παραμένει η υποδιάγνωση, καθώς η πλειονότητα των ατόμων που φέρουν τους ιούς δεν εμφανίζει συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Αποτέλεσμα είναι η διάγνωση να γίνεται συχνά τυχαία ή σε προχωρημένα στάδια ηπατικής νόσου, όταν οι θεραπευτικές παρεμβάσεις είναι πιο σύνθετες.

Εθνικά σχέδια δράσης και η στρατηγική του ΠΟΥ για το 2030

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει θέσει ως παγκόσμιο στόχο τη δραστική μείωση των νέων λοιμώξεων και την εξάλειψη των ιογενών ηπατιτίδων Β και C ως απειλής για τη δημόσια υγεία έως το 2030. Στην κατεύθυνση αυτή, η χώρα μας έχει σημειώσει ουσιαστική πρόοδο. Το Υπουργείο Υγείας και ο ΕΟΔΥ έχουν συγκροτήσει ένα συνεκτικό πλαίσιο δράσεων, το οποίο περιλαμβάνει την επιδημιολογική επιτήρηση, τα προγράμματα πρόληψης, καθώς και την εξασφάλιση της δωρεάν παροχής των σύγχρονων θεραπειών σε όλους τους δικαιούχους.

Ιδιαίτερα καθοριστική είναι η ολοκλήρωση και εφαρμογή των Εθνικών Σχεδίων Δράσης για την Ηπατίτιδα Β και C. Τα σχέδια αυτά αποτελούν τη θεσμική δέσμευση της Πολιτείας για τη συντονισμένη αντιμετώπιση της νόσου, επιτρέποντας τη βέλτιστη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων του συστήματος υγείας. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προσέγγιση ευάλωτων ή ειδικών πληθυσμιακών ομάδων που παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά επιπολασμού, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση και τη διασύνδεσή τους με τις εξειδικευμένες δομές υγείας.

Η πρόοδος στην πρόληψη και την επιστημονική αντιμετώπιση

Τα επιστημονικά δεδομένα στον τομέα της Ηπατολογίας έχουν εξελιχθεί εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια, προσφέροντας αποτελεσματικές λύσεις πρόληψης και θεραπείας. Όσον αφορά την ηπατίτιδα Β, ο εμβολιασμός παραμένει το ισχυρότερο όπλο στη διαχείριση της νόσου. Η καθολική ένταξή του στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών έχει προστατεύσει αποτελεσματικά τις νεότερες ηλικιακές ομάδες, ενώ για τους χρόνιους πάσχοντες, οι διαθέσιμες αντι-ιικές θεραπείες επιτυγχάνουν την καταστολή του ιικού φορτίου, αναστέλλοντας την εξέλιξη της βλάβης στο ήπαρ.

Στο πεδίο της ηπατίτιδας C, η εισαγωγή των νεότερων αντι-ιικών φαρμάκων άμεσης δράσης (DAAs) έφερε επανάσταση στη θεραπευτική προσέγγιση. Πρόκειται για αγωγές από στόματος, υψηλής ανεκτικότητας και μικρής διάρκειας, οι οποίες οδηγούν στην πλήρη κάθαρση του ιού και την οριστική ίαση της νόσου σε ποσοστά που αγγίζουν το 100%. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα σχήματα αυτά έχουν πλέον λάβει έγκριση και για τη θεραπεία παιδιών ηλικίας άνω των 3 ετών, διασφαλίζοντας την πρόσβαση σε αποτελεσματική θεραπεία για όλες τις ηλικιακές ομάδες.

Καθολική κάλυψη, θεραπευτικά αποτελέσματα και το μήνυμα της πρόληψης

Στην Ελλάδα, η Πολιτεία εγγυάται τη δωρεάν πρόσβαση όλων των διαγνωσμένων ασθενών με ηπατίτιδα C στα νέα αυτά θεραπευτικά σχήματα. Μέχρι σήμερα, περισσότερα από 18.000 άτομα έχουν λάβει τη θεραπεία στη χώρα μας και έχουν θεραπευτεί πλήρως, εξαλείφοντας τον ιό από τον οργανισμό τους. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει τη δυναμική της προσπάθειας, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη να εντοπιστούν οι χιλιάδες συμπολίτες μας που παραμένουν αδιάγνωστοι.

Με αφορμή τη φετινή Παγκόσμια Ημέρα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και η World Hepatitis Alliance απευθύνουν κάλεσμα ευαισθητοποίησης με το σύνθημα: «World Hepatitis Day – Let’s break it down» («Ας βάλουμε τέλος στην ηπατίτιδα!»). Το μήνυμα είναι σαφές: η εξάλειψη της νόσου περνά μέσα από την κατάρριψη των ορίων της άγνοιας και του φόβου. Ο διαγνωστικός έλεγχος για τις ηπατίτιδες Β και C είναι απλός, γρήγορος και προσβάσιμος μέσω μίας απλής εξέτασης αίματος. Η πρόληψη και η οριστική θεραπεία είναι πλέον εφικτές, αρκεί να κάνουμε το πρώτο βήμα προς την ενημέρωση και τη διάγνωση.