Remote εργασία: Προνόμιο ή σύγχρονη μορφή “εργασιακής ιδρυματοποίησης”;

Δουλεύεις remote, από το σπίτι δηλαδή, και αυτό θεωρείται προνόμιο. Γλιτώνεις τα έξοδα από τα μεταφορικά, φοράς ότι θες, ξυπνάς λίγα λεπτά πριν αρχίσεις τη δουλειά, φαινομενικά όλα είναι τέλεια. Είναι όμως πράγματι; Μήπως “βουλιάζεις” μέσα στη μοναξιά η οποία κάθε μέρα επιδεινώνεται χωρίς να το καταλάβεις; Η βιβλιογραφία λέει ναι. Και σίγουρα αυτή η τάση χρειάζεται προσοχή που ίσως δεν δίνεις, δεν δίνουμε.

Νίκος Γιαννόπουλος

Οι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι δεν μας λείπουν μόνο οι φίλοι. Μας λείπουν (γιατί, στο τέλος της ημέρας, είναι απαιραίτητες) οι πολύ μικρές σύντομες συναναστροφές με τους γύρω μας. Μία καλημέρα στη γειτονιά, μία ζεστή κουβέντα στο διάδρομο του γραφείου, ένα αυθόρμητο αστείο ενός συναδέλφου που θα μας φτιάξει τη διάθεση. Ολα αυτά είναι “πανάκριβα” και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να υποτιμώνται.

Καλό, σε τελική ανάλυση, το remote αλλά στην κατάλληλη δόση. Μία από τις μεγαλύτερες πρόσφατες έρευνες, σε περισσότερους από 87.000 εργαζόμενους, κατέληξε ότι όσοι εργάζονται εξ αποστάσεως 3 ή περισσότερες ημέρες την εβδομάδα εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς σε σχέση με όσους εργάζονται αποκλειστικά στον χώρο εργασίας. Αντίθετα, η υβριδική εργασία (1-2 ημέρες από το σπίτι) δεν εμφάνισε την ίδια επίδραση.

Οι αδύναμοι κρίκοι

“Αδύναμοι κρίκοι” σ’ αυτή τη συνθήκη είναι όσοι ζουν μόνοι τους. Το απέδειξε μεγάλη μελέτη στο περιοδικό “Science” η οποία αποκάλυψε τι οι αρνητικές επιπτώσεις της τηλεργασίας συγκεντρώνονται κυρίως στους ανθρώπους που ζουν μόνοι. Για αυτούς, το γραφείο δεν ήταν απλώς χώρος εργασίας, ηταν και βασικός χώρος κοινωνικοποίησης, κάτι που όμως δεν συμβαίνει πια. Και το γεγονό ότι δεν συμβαίνει, δημιουργεί σοβαρά προβλήματα.

Οι ψυχολόγοι, που μελετούν το ζήτημα, μιλούν πλέον για workplace isolation. Απομόνωση στους χώρους εργασίας. Οι remote εργαζόμενοι αισθάνονται λιγότερο μέλη της ομάδας, δυσκολεύονται να δημιουργήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης και συμπερασματικά νιώθουν ότι η εργασία μετατράπεται σε απλή εκτέλεση καθηκόντων από συλλογική εμπειρία που ήταν στη προ remote εποχή. Oλα αυτά παράγουν αρνητικές εξελίξεις στην ψυχική υγεία του εργαζόμενου.

Τι δείχνουν οι έρευνες

Τι έχει δείξει η σχετική βιβλιογραφία; Η παρατεταμένη εξ αποστάσεως εργασίας συνδέεται με αυξημένη ψυχολογική δυσφορία και περισσότερες ημέρες πλήρους κοινωνικής απομόνωσης. Προσοχή:Δεν σημαίνει ότι όλοι οι τηλεργαζόμενοι θα εμφανίσουν προβλήματα· όμως ο κίνδυνος αυξάνεται όταν η εργασία γίνεται αποκλειστικά από το σπίτι και απουσιάζουν άλλες κοινωνικές επαφές.

Υπάρχει όμως και ένα μεγάλο “αλλά” που οι ερευνητές έχουν ήδη εντοπίσει. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι δεν θέλουν να επιστρέψουν στο γραφείο, παρότι αναγνωρίζουν ότι η αποκλειστική τηλεργασία μπορεί να ενισχύει τη μοναξιά. Δηλαδή, οι άνθρωποι εκτιμούν την ευελιξία, αλλά ταυτόχρονα αναζητούν τρόπους να μη χαθεί η κοινωνική διάσταση της εργασίας. Αυτό εξηγεί γιατί το υβριδικό μοντέλο φαίνεται να ισορροπεί καλύτερα ανάμεσα στην αυτονομία και τη διαπροσωπική επαφή.

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Η Ελλάδα δεν έχει μεγάλη δεξαμενή αποκλειστικά τηλεργαζόμενων. Τουλάχιστον αυτό δείχνουν τα στατιστικά της Eurostat του 2025 που έχουμε στη διάθεσή μας. Σύμφωνα μ’ αυτά μόλις 2,3% των εργαζομένων στην Ελλάδα εργάζονταν συνήθως από το σπίτι, ενώ άλλο 4,5% εργαζόταν από το σπίτι μόνο περιστασιακά (υβριδικό μοντέλο). Συνολικά, περίπου 7% των εργαζομένων είχαν κάποια μορφή τηλεργασίας, ποσοστό που κατατάσσει την Ελλάδα τρίτη από το τέλος στην ΕΕ. Πρέπει να επισημάνουμε εδώ βέβαια ότι το remote κάποιες φορές δεν δηλώνεται.

Σε κάθε περίπτωση πάντως ότι, σε αντίθεση με χώρες όπως η Ολλανδία, η Φινλανδία ή η Ιρλανδία, στην Ελλάδα η τηλεργασία δεν είναι ακόμη τόσο διαδεδομένη ώστε να έχει δημιουργήσει ένα ευρύ κοινωνικό φαινόμενο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα έστω και σε λίγους. Εργαζόμενοι στην πληροφορική, στα call centers και στο digital marketing αντιμετωπίζουν αυτόν τον κίνδυνο. Οπως τονίσαμε και παραπάνω, οι ψυχολόγοι προειδοποιούν ότι αυτοί οι λίγοι αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο κοινωνικής απομόνωσης σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία.

Η τηλεργασία δεν είναι ούτε ο «ένοχος» ούτε η πανάκεια για τον σύγχρονο τρόπο εργασίας. Για εκατομμύρια ανθρώπους προσφέρει ευελιξία, εξοικονόμηση χρόνου και καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή.

Την ίδια στιγμή, όμως, υπενθυμίζει ότι η εργασία δεν είναι μόνο παραγωγικότητα και στόχοι, αλλά και καθημερινές ανθρώπινες σχέσεις. Η σύντομη κουβέντα με έναν συνάδελφο, ο κοινός καφές ή μια αυθόρμητη συζήτηση μπορεί να μοιάζουν ασήμαντα, όμως για πολλούς αποτελούν έναν από τους πιο σταθερούς δεσμούς με τον κοινωνικό τους περίγυρο.

Η εργασία είχε, έχει και θα έχει μία βαθιά κοινωνική διάσταση η οποία συχνά περνά απαρατήρητη μέχρι να χαθεί όπως άλλωστε συμβαίνει με πολλά πράγματα στη ζωή. Η σημασία τους αναδεικνύεται όταν πια δεν τα έχουμε…