Τι συμβαίνει με τον εμβολιασμό των παιδιών; Η “μαύρη τρύπα” και η παγκόσμια απειλή

Η προστασία των παιδιών από προλήψιμες ασθένειες αποτελεί τον πιο αξιόπιστο δείκτη πολιτισμού και κοινωνικής πρόνοιας για κάθε χώρα. Ωστόσο, η παγκόσμια εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών συνεχίζει να ισορροπεί σε μια εύθραυστη πραγματικότητα. Σύμφωνα με τα τελευταία κοινά στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της UNICEF, αν και καταγράφηκε μια ενθαρρυντική μείωση κατά 750.000 στα παιδιά που δεν έχουν λάβει καμία δόση βασικών εμβολίων, η συνολική εικόνα παραμένει καθηλωμένη σε επίπεδα χαμηλότερα από εκείνα προ της πανδημίας.

Η γεωπολιτική αστάθεια, οι ένοπλες συγκρούσεις, αλλά και η διογκούμενη διστακτικότητα απέναντι στα εμβόλια, συνθέτουν ένα δύσκολο σκηνικό που απαιτεί άμεση και συντονισμένη δράση. 

Στασιμότητα στους δείκτες και η παγίδα της ημιτελούς θωράκισης

Τα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι το 90% των βρεφών παγκοσμίως έλαβε τουλάχιστον μία δόση του εμβολίου DTP (διφθερίτιδας, τετάνου και κοκκύτη), ενώ το 85% ολοκλήρωσε το σχήμα των τριών δόσεων. Αν και παρατηρείται οριακή άνοδος σε σχέση με το προηγούμενο έτος, η κάλυψη παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα στενό εύρος διακυμάνσεων που μας ταλαιπωρεί εδώ και πάνω από μία δεκαετία.

Το πιο ανησυχητικό φαινόμενο, ωστόσο, δεν είναι τα παιδιά που δεν εμβολιάστηκαν ποτέ, αλλά εκείνα που ξεκινούν τη διαδικασία και στη συνέχεια «χάνονται» από το σύστημα υγείας. Αυτή η στασιμότητα εντοπίζεται κυρίως σε αναπτυσσόμενες χώρες που λαμβάνουν στήριξη από τη Διεθνή Συμμαχία για τα Εμβόλια (Gavi). Η έλλειψη συνέχειας αφήνει τα παιδιά μετέωρα και εκτεθειμένα, ακυρώνοντας στην πράξη τις προσπάθειες της πρώτης δόσης.

Η επιστροφή της ιλαράς ως καμπανάκι κινδύνου

Η ιλαρά, ένας από τους πιο μεταδοτικούς ιούς στον κόσμο, αποτελεί τον πιο σκληρό κριτή των εμβολιαστικών κενών. Περίπου 7,3 εκατομμύρια βρέφη που ξεκίνησαν τον βασικό εμβολιασμό τους δεν έλαβαν ποτέ την πρώτη δόση για την ιλαρά. Η κάλυψη για την πρώτη δόση παρέμεινε στο 84% και για τη δεύτερη στο 77% – ποσοστά που απέχουν δραματικά από το ασφαλές όριο του 95% που εγγυάται τη συλλογική ανοσία.

Ως άμεσο αποτέλεσμα αυτής της εμβολιαστικής τρύπας, δεκάδες χώρες ήρθαν αντιμέτωπες με μεγάλες και επιθετικές εξάρσεις ιλαράς. Όπως τονίζει η UNICEF, η απώλεια παιδικών ζωών από ασθένειες που προλαμβάνονται με ένα απλό και φθηνό εμβόλιο αποτελεί μια τραγωδία που μπορεί και πρέπει να αποφευχθεί.

Αντιθέσεις: Η σκληρή καθημερινότητα του πολέμου και η χαλάρωση της Δύσης

Η ανάλυση των δεδομένων φέρνει στο φως μια διπλή πρόκληση. Από τη μία πλευρά, στις εμπόλεμες και ανθρωπιστικά εύθραυστες περιοχές, τα συστήματα υγείας λυγίζουν κάτω από το βάρος της ανασφάλειας και της υποχρηματοδότησης. Χώρες όπως η Συρία καταγράφουν σημαντικές απώλειες στην εμβολιαστική κάλυψη μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Ωστόσο, υπάρχουν και φωτεινά παραδείγματα: το Σουδάν πέτυχε μια εντυπωσιακή αύξηση της τάξης των 35 ποσοστιαίων μονάδων στην πρώτη δόση DTP, αποδεικνύοντας ότι η θέληση και η σωστή οργάνωση μπορούν να φέρουν αποτελέσματα ακόμη και στις πιο αντίξοες συνθήκες.

Από την άλλη πλευρά, στον ανεπτυγμένο κόσμο και στις χώρες μεσαίου εισοδήματος, παρατηρείται μια εξίσου επικίνδυνη τάση οπισθοδρόμησης. Εκεί, η εύκολη πρόσβαση στα εμβόλια συνοδεύεται συχνά από μια επικίνδυνη χαλάρωση της πολιτικής δέσμευσης, δομικά προβλήματα στην οργάνωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας και ένα αυξανόμενο κύμα εμβολιαστικής διστακτικότητας. Χαρακτηριστικά, χώρες με παραδοσιακά ισχυρά συστήματα, όπως η Νότια Αφρική ή η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, είδαν τα ποσοστά τους να υποχωρούν δραματικά, αποδεικνύοντας ότι κανένα σύστημα υγείας δεν είναι απρόσβλητο από την εφησυχασμό.

Η υποβάθμιση των δεδομένων απειλεί τις μελλοντικές στρατηγικές

Ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ Tedros Adhanom Ghebreyesus, υπενθυμίζει ότι ο εμβολιασμός είναι η πιο αποδοτική και δίκαιη παρέμβαση στη δημόσια υγεία. Παρά την ιστορική πρόοδο των τελευταίων 25 ετών, οι βάσεις αυτού του οικοδομήματος τώρα κλυδωνίζονται.

Οι περικοπές στη διεθνή χρηματοδότηση έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τα συστήματα καταγραφής. Η δραματική μείωση των εθνικών ερευνών εμβολιασμού δυσχεραίνει τον εντοπισμό των παιδιών που μένουν απροστάτευτα. Χωρίς αξιόπιστα και έγκαιρα δεδομένα, οι υγειονομικές αρχές «τυφλώνονται», γεγονός που καθιστά σχεδόν βέβαιη την εμφάνιση νέων, απρόβλεπτων επιδημιών.

Οι τέσσερις πυλώνες για την ανάκτηση του χαμένου εδάφους

Για να επιτευχθεί η αναγκαία στροφή και να καλυφθεί το χαμένο έδαφος, ο ΠΟΥ και η UNICEF καλούν τις κυβερνήσεις και τους παγκόσμιους εταίρους να εστιάσουν σε τέσσερις άμεσες προτεραιότητες:

• Στοχευμένη στήριξη των εμβολιαστικών προγραμμάτων σε εμπόλεμες και ευάλωτες περιοχές, προκειμένου να προσεγγιστούν τα παιδιά που έχουν αποκοπεί από τις υπηρεσίες υγείας.
• Συστηματική καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και των θεωριών συνωμοσίας, με παράλληλη οικοδόμηση μιας σχέσης εμπιστοσύνης με τους γονείς και την τοπική κοινότητα.
• Εξασφάλιση βιώσιμων πόρων και ενίσχυση της χρηματοδότησης των εμβολιαστικών προγραμμάτων, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.
• Επένδυση σε ισχυρά συστήματα καταγραφής και επιδημιολογικής επιτήρησης, ώστε κάθε δόση να φτάνει εκεί που υπάρχει πραγματική ανάγκη, προλαμβάνοντας τις εξάρσεις ασθενειών πριν πάρουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις.