Ανήλικοι πρόσφυγες: Μία χαμένη παιδικότητα και ένα αβέβαιο μέλλον
✨Η νέα ρύθμιση για το μεταναστευτικό στη Βουλή αφορά κυρίως τα ανήλικα προσφυγόπουλα που ζουν σε δύσκολες συνθήκες φιλοξενίας στην Ελλάδα.
✨Περισσότερα από 2.000 ασυνόδευτα παιδιά διαμένουν σε δομές, όπου η αβεβαιότητα και η έλλειψη σταθερότητας επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική τους υγεία και ανάπτυξη.
✨Η εκπαίδευση και η κοινωνικοποίηση αποτελούν κρίσιμα στοιχεία ενσωμάτωσης, αλλά συχνά αντιμετωπίζουν γλωσσικά και κοινωνικά εμπόδια μέσα στα σχολεία και τις δομές.
✨Η παρατεταμένη διαμονή σε δομές δημιουργεί μακροχρόνιες ψυχολογικές επιπτώσεις, ενώ η αβέβαιη μελλοντική πορεία τους εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον τους.
Πρόσφατα ψηφίστηκε στη Βουλή η νέα ρύθμιση για το μεταναστευτικό. Και είναι χρήσιμο και ωφέλιμο, όχι ότι γενικότερα δεν είναι, όταν αναλύεις το ζήτημα των ανήλικων προσφύγων και μεταναστών στη χώρα που αναγκάζονται να περνούν μέρος της πιο τρυφερής τους ηλικίας στα καμπ να το συνδέεις με μία πολιτική συγκυρία έτσι ώστε να γίνεται περισσότερο κατανοητό στο μέσο Ελληνα ο οποίος πιθανώς να έχει άγνοια.
Τα νούμερα δείχνουν την πραγματικότητα. Μέχρι και το 2020 το 37% των προσφύγων που έφτασαν στη χώρα ήταν ανήλικοι. Το ποσοστό δεν πρέπει να έχει διαμορφωθεί δραματικά έκτοτε.
Πολλοί εκ των ανηλίκων, έφταναν (και εξακολουθούν να φτάνουν) στην Ελλάδα ασυνόδευτοι. Τον Νοέμβριο του 2024 καταγράφονταν 2.167 ασυνόδευτοι ανήλικοι στη χώρα. Περισσότερα από αυτά τα παιδιά διέμεναν (επί μεγάλα χρονικά διαστήματα σε δομές φιλοξενίας, όχι πάντα κάτω από τις καλύτερες συνθήκες για να το διατυπώσουμε όσο πιο επιεικώς γίνεται.
Θυμηθείτε αυτό: Σύμφωνα με ρεπορτάζ που μετέδωσε το έγκυρο Reuters το 2025 οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ανακοίνωσαν ότι εντόπισαν έξι παιδιά ηλικίας από έξι μηνών έως έξι ετών με οξεία υποσιτισμό σε δομή της Σάμου.
Οπως έχει καταγραφεί επισήμως, το πρόγραμμα «All Children in Education» της UNICEF και του Υπουργείου Μετανάστευσης υποστήριξε περισσότερα από 25.000 παιδιά προσφύγων και μεταναστών σε 58 διαφορετικές τοποθεσίες της χώρας μεταξύ 2021 και 2024.
Η πολύ σκληρή πραγματικότητα
Ας διατυπώσουμε εδώ το ερώτημα που μάς ενδιαφέρει περισσότερο να απαντήσουμε:
- Τι σημαίνει να είσαι 10 ή 12 ετών και να περάσεις δύο ή τρία χρόνια της παιδικής σου ηλικίας σε μια δομή φιλοξενίας;
- Τι σημαίνει δηλαδή να στερείσαι, ουσιαστικά, την παιδικότητά σου και μάλιστα πολύ μακριά από την πατρίδα σου και τους δικούς σου ανθρώπους;
Ένα από τα βασικότερα ζητήματα είναι η αίσθηση της αβεβαιότητας. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από σταθερότητα, προβλεψιμότητα και ρουτίνα. Όταν δεν γνωρίζουν αν θα μείνουν, αν θα μετακινηθούν ή αν η οικογένειά τους θα αποκτήσει μόνιμη κατοικία, δημιουργείται ένα διαρκές αίσθημα αναμονής. Πολλοί επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά πρόσφυγες περιγράφουν την κατάσταση αυτή ως «ζωή σε αναστολή».
Η εκπαίδευση είναι ένας δεύτερος κρίσιμος παράγοντας. Παρότι χιλιάδες παιδιά εντάσσονται στα ελληνικά σχολεία, συχνά αντιμετωπίζουν γλωσσικά εμπόδια, αλλαγές τόπου διαμονής και δυσκολίες κοινωνικής ένταξης. Η σχολική τάξη μπορεί να γίνει χώρος σταθερότητας, αλλά και πεδίο αποκλεισμού όταν το παιδί αισθάνεται διαφορετικό ή προσωρινό.
Εξίσου σημαντική είναι η κοινωνικοποίηση. Τα παιδιά χτίζουν φιλίες, αναπτύσσουν ταυτότητα και αποκτούν αίσθηση του «ανήκειν». Όταν ζουν για χρόνια σε δομές, υπάρχει ο κίνδυνος να αναπτύξουν περιορισμένες κοινωνικές σχέσεις εκτός του περιβάλλοντος της δομής ή να βιώνουν συχνές αποχωρήσεις φίλων και γνωστών, καθώς άλλες οικογένειες μετακινούνται ή φεύγουν για άλλες χώρες. Αυτό το μοτίβο μέσα σε μία δομή μπορεί να επαναλαμβάνεται συνεχώς και το παιδί να γνωρίζει “απώλειες” που δεν μπορεί να διαχειριστεί.
Η διεθνής βιβλιογραφία δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης: Η παρατεταμένη αβεβαιότητα επηρεάζει αρνητικά την ψυχολογική ευημερία των παιδιών, ενώ αρκετές μελέτες καταδεικνύουν ότι σε παιδιά που ζουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε δομές φιλοξενίας ή σε καθεστώς εκκρεμότητας ασύλου εντοπίζονται αυξημένα ποσοστά άγχους, καταθλιπτικών συμπτωμάτων, διαταραχών ύπνου και μετατραυματικού στρες (ειδικά αν μιλάμε για παιδιά που έχουν βιώσει πολεμικές συρράξεις).
Οταν, λοιπόν, μια προσωρινή συνθήκη φιλοξενίας παρατείνεται για χρόνια, γεννάται η απορία ποιες είναι οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη, την εκπαίδευση και την ψυχική τους ευημερία. Δυστυχώς δεν γνωρίζουμε αρκετά ή μάλλον δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι συμβαίνει σ’ αυτά τα παιδιά όταν ενηλικιώνονται, ας πούμε 10 χρόνια αργότερα.
Στις περισσότερες των περιπτώσεων τα παιδιά αποχωρούν από τη δομή φιλοξενίας, αναχωρούν για άλλες χώρες της Ευρώπης και τα ίχνη τους χάνονται.
Για τα παιδιά αυτά, η «προσωρινή» διαμονή συχνά διαρκεί αρκετά ώστε να καλύψει σημαντικά χρόνια της ζωής τους, χρόνια κατά τα οποία διαμορφώνονται η προσωπικότητα, οι φιλίες, η αίσθηση ασφάλειας και το όραμα για το μέλλον.
Το πραγματικό επίδικο δεν είναι μόνο πού ζουν σήμερα, αλλά με ποιες εμπειρίες, προσδοκίες και εφόδια θα ενηλικιωθούν αύριο ως μέλη της κοινωνίας. Και τι τραύματα θα κουβαλούν μέσα τους μετά από τέτοιες εμπειρίες.
Αυτό που οι ερευνητές ονομάζουν post migration stressors, oι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν δηλαδή μετά την άφιξη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Και όταν επιχειρούμε να κάνουμε τη ζωή των μεταναστών πιο δύσκολη, στη λογική της “αποτρεπτικότητας”, είναι σαν να παίζουμε με την ψυχική υγεία και το μέλλον αυτών των παιδιών.
SiteDesign