Παρασκηνιακό θρίλερ στη Λιβύη: Η αμερικανική “μυστική φόρμουλα” που μπορεί να φέρει Χάφταρ και Ντμπεϊμπά στο ίδιο τραπέζι

Η Λιβύη βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο ενός παρασκηνιακού διπλωματικού θρίλερ, καθώς πληροφορίες που κυκλοφορούν σε αραβικούς και διεθνείς πολιτικούς κύκλους κάνουν λόγο για μια αμερικανική πρωτοβουλία με στόχο να τερματίσει το πολυετές αδιέξοδο μεταξύ της Ανατολικής και της Δυτικής Λιβύης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, η οποία φέρεται να εξετάζει μια νέα πολιτική φόρμουλα που θα μπορούσε να φέρει στο ίδιο τραπέζι τον πρωθυπουργό της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά και τον ισχυρό άνδρα της Ανατολικής Λιβύης, στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ. Η συζήτηση δεν αφορά απλώς μια ακόμη διαπραγμάτευση. Αφορά το ενδεχόμενο αναδιανομής εξουσίας σε μια χώρα που παραμένει διχασμένη από το 2014, με δύο κέντρα ισχύος, ανταγωνιστικούς θεσμούς και έντονες ξένες παρεμβάσεις.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στα παρασκήνια της λιβυκής κρίσης είναι αν οι ΗΠΑ επιχειρούν να κλείσουν ένα από τα πιο ανοιχτά γεωπολιτικά μέτωπα της Μεσογείου ή αν πρόκειται για ακόμη μία πρωτοβουλία που θα σκοντάψει στις βαθιές διαιρέσεις της χώρας.

Η αμερικανική φόρμουλα που συζητείται στο παρασκήνιο

Σύμφωνα με αραβικά δημοσιεύματα, στο παρασκήνιο εξετάζεται ένα σενάριο πολιτικής συνεννόησης που θα μπορούσε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Καταλυτικό ρόλο φέρεται να διαδραματίζει ο Μασάντ Μπούλος, σύμβουλος του Αμερικανού προέδρου για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις, ο οποίος εμφανίζεται να διερευνά τις δυνατότητες μιας νέας πολιτικής συμφωνίας.

Η βασική ιδέα δεν αφορά μια πλήρη ανατροπή του σημερινού συστήματος, αλλά μια μορφή συνύπαρξης των δύο βασικών κέντρων εξουσίας. Με άλλα λόγια, μια συμφωνία που θα επέτρεπε στον Ντμπεϊμπά να διατηρήσει ρόλο στην εκτελεστική εξουσία, ενώ παράλληλα θα αναγνώριζε θεσμικά και πολιτικά την επιρροή του στρατοπέδου του Χάφταρ.

Πρόκειται για μια προσέγγιση που αρκετοί αναλυτές χαρακτηρίζουν ως «συμφωνία των ισχυρών», καθώς επιχειρεί να βασιστεί στους πραγματικούς συσχετισμούς δυνάμεων που έχουν διαμορφωθεί στο έδαφος.

Για πρώτη φορά μετά από χρόνια δεν συζητείται μια νέα εκλογική διαδικασία ή ένας ακόμη μεταβατικός οδικός χάρτης. Η συζήτηση αφορά την κατανομή της πραγματικής εξουσίας ανάμεσα στους δύο κυρίαρχους πόλους της λιβυκής πολιτικής σκηνής. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η πρωτοβουλία προκαλεί τόσο έντονο ενδιαφέρον αλλά και ανησυχία.

Γιατί οι ΗΠΑ μπαίνουν τώρα στο παιχνίδι

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν θεωρείται.

Η κυβέρνηση Τραμπ δείχνει να επιδιώκει μια πιο ενεργή παρουσία στη Βόρεια Αφρική, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται ταχύτατα. Η Λιβύη παραμένει κρίσιμη χώρα τόσο λόγω των ενεργειακών της αποθεμάτων όσο και λόγω της γεωγραφικής της θέσης ανάμεσα στην Αφρική, τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά φαίνεται να θεωρεί ότι η παρατεταμένη πολιτική παράλυση στη χώρα δημιουργεί κενά που μπορούν να αξιοποιηθούν από άλλες περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις.

Υπό αυτό το πρίσμα, η σταθεροποίηση της Λιβύης δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ζήτημα εσωτερικής πολιτικής, αλλά και ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τον έλεγχο των περιφερειακών ισορροπιών.

Το μεγάλο εμπόδιο: η νομιμοποίηση του Χάφταρ

Η πιο αμφιλεγόμενη πτυχή της συζήτησης αφορά τον ρόλο του Χαλίφα Χάφταρ.

Για τους υποστηρικτές μιας νέας συμφωνίας, ο στρατάρχης ελέγχει σημαντικό μέρος της Ανατολικής Λιβύης και δεν μπορεί να αγνοηθεί σε οποιαδήποτε διαδικασία πολιτικής διευθέτησης.

Για τους επικριτές του σχεδίου, όμως, η θεσμική αναβάθμιση του Χάφταρ ισοδυναμεί με επιβράβευση της στρατιωτικής επιρροής και κινδυνεύει να υπονομεύσει κάθε προσπάθεια οικοδόμησης δημοκρατικών θεσμών.

Αυτό ακριβώς είναι και το βασικό δίλημμα που αντιμετωπίζουν οι διεθνείς μεσολαβητές: πώς μπορεί να επιτευχθεί πολιτική σταθερότητα χωρίς να νομιμοποιηθεί πλήρως η λογική των τετελεσμένων που δημιούργησε ο εμφύλιος πόλεμος.

Ο ΟΗΕ στο περιθώριο;

Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί συζητήσεις είναι ότι η νέα πρωτοβουλία φαίνεται να αναπτύσσεται έξω από το παραδοσιακό πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του ΟΗΕ.

Εδώ και χρόνια, οι διεθνείς προσπάθειες επικεντρώνονταν σε διαδικασίες που στόχευαν στη διεξαγωγή εκλογών και στη δημιουργία ενιαίων κρατικών θεσμών. Ωστόσο, οι επανειλημμένες αποτυχίες εφαρμογής των συμφωνιών έχουν ενισχύσει τις φωνές που υποστηρίζουν πιο πραγματιστικές λύσεις.

Η αμερικανική προσέγγιση φαίνεται να κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: όχι ιδανικές λύσεις, αλλά μια συμφωνία που θα μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη.

Η μάχη για το μέλλον της Λιβύης

Πίσω από τις διπλωματικές επαφές βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο διακύβευμα.

Η Λιβύη εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά πεδία της Μεσογείου. Η έκβαση των συζητήσεων δεν θα επηρεάσει μόνο τις ισορροπίες στο εσωτερικό της χώρας, αλλά και τις σχέσεις μεταξύ περιφερειακών δυνάμεων που παρακολουθούν στενά κάθε εξέλιξη.

Το αν η πρωτοβουλία της κυβέρνησης Τραμπ θα εξελιχθεί σε πραγματική συμφωνία ή θα παραμείνει ένα ακόμη σχέδιο επί χάρτου παραμένει άγνωστο.

Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι για πρώτη φορά μετά από χρόνια επανέρχεται στο τραπέζι ένα σχέδιο που δεν επιχειρεί να παρακάμψει τους ισχυρούς παίκτες της Λιβύης αλλά να τους ενσωματώσει σε μια νέα ισορροπία εξουσίας. Αν η πρωτοβουλία πετύχει, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την επανένωση της χώρας. Αν αποτύχει, η Λιβύη κινδυνεύει να παραμείνει διχασμένη ανάμεσα σε δύο κυβερνήσεις, δύο κέντρα εξουσίας και δύο διαφορετικά οράματα για το μέλλον της.

Και μόνο το γεγονός ότι μια τέτοια φόρμουλα συζητείται πλέον ανοιχτά στους διπλωματικούς διαδρόμους δείχνει ότι κάτι σημαντικό κινείται στα παρασκήνια της λιβυκής κρίσης.