Το Ιράν “διάβασε” τον Τραμπ-Το παρασκήνιο πίσω από το “φρένο” της Ουάσινγκτον στον Νετανιάχου

Η εικόνα ήταν έτοιμη να γίνει ιστορική: δεκάδες ισραηλινά μαχητικά περίμεναν την τελική εντολή για μια ευρεία επίθεση σε στόχους μέσα στο Ιράν, την ώρα που η Μέση Ανατολή βρισκόταν ξανά ένα βήμα πριν από την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Στην Ιερουσαλήμ θεωρούσαν ότι είχε ανοίξει ένα παράθυρο ευκαιρίας για να πληγεί άμεσα η Τεχεράνη και να σταλεί μήνυμα αποτροπής μετά την ιρανική αντίδραση και τις εξελίξεις στον Λίβανο. Όμως, λίγο πριν πατηθεί το κουμπί, ήρθε το τηλεφώνημα από την Ουάσιγκτον.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Ντόναλντ Τραμπ επικοινώνησε με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και, σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, του έθεσε ένα ωμό δίλημμα: εάν το Ισραήλ προχωρούσε σε μεγάλη επίθεση, θα έμενε μόνο του.

Μέσα σε λίγες ώρες, μια σχεδιαζόμενη στρατιωτική επιχείρηση μετατράπηκε σε πολιτικό φρένο, αποκαλύπτοντας τα όρια της ισραηλινής ελευθερίας κινήσεων όταν η Ουάσιγκτον δεν θέλει πόλεμο.

Η νύχτα των μηνυμάτων και των διπλών αναγνώσεων

Πίσω από την απόφαση του Ισραήλ να σταματήσει τις επιθέσεις στο Ιράν κρύβεται ένα δραματικό παρασκήνιο συνεννοήσεων, πιέσεων και διαφορετικών ερμηνειών ανάμεσα στην Ιερουσαλήμ και την Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις συνομιλίες, ο Τραμπ δεν αιφνιδιάστηκε πλήρως από τις ισραηλινές κινήσεις. Αντίθετα, φέρεται να γνώριζε εκ των προτέρων για την επίθεση στη Νταχίγια της Βηρυτού, ενώ είχε δώσει στον Νετανιάχου περιθώριο περιορισμένης δράσης, εφόσον πλήττονταν ισραηλινοί οικισμοί.

Η αμερικανική πλευρά, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, είχε επίσης ενημερωθεί για την επικείμενη ισραηλινή ενέργεια στο Ιράν. Ο ισραηλινός στρατός φέρεται να είχε ενημερώσει τη CENTCOM για τις βασικές παραμέτρους της επιχείρησης, ακόμη και για τη λίστα στόχων. Η κατανόηση στην Ουάσιγκτον ήταν ότι το Ισραήλ θα πραγματοποιούσε μια περιορισμένη απάντηση, θα έστελνε μήνυμα αποτροπής και στη συνέχεια θα έκλεινε τον κύκλο.

Η στιγμή που άλλαξαν όλα

Το πρόβλημα άρχισε όταν στην Ουάσιγκτον διαμορφώθηκε η εικόνα ότι το Ισραήλ δεν σκόπευε να αρκεστεί σε μια περιορισμένη κίνηση. Τις πρώτες πρωινές ώρες, όταν έγινε αντιληπτό ότι προετοιμαζόταν νέα και πολύ μεγαλύτερη επίθεση κατά του Ιράν, ο συναγερμός στον Λευκό Οίκο χτύπησε κόκκινο.

Σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, ο Τραμπ θεώρησε ότι η κυβέρνηση Νετανιάχου επιχειρούσε να αξιοποιήσει την ιρανική απάντηση και τις εξελίξεις στον Λίβανο για να ανοίξει ευρύτερο μέτωπο με την Τεχεράνη. Στην Ουάσιγκτον υπήρχε ο φόβος ότι μια τέτοια κίνηση θα τίναζε στον αέρα τις προσπάθειες για συμφωνία με το Ιράν και θα οδηγούσε σε περιφερειακή ανάφλεξη.

Τότε ήρθε το τηλεφώνημα. Η συνομιλία, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ήταν ιδιαίτερα σκληρή. Ο Αμερικανός πρόεδρος κατέστησε σαφές στον Ισραηλινό πρωθυπουργό ότι μια επίθεση μεγάλης κλίμακας δεν θα είχε αμερικανική κάλυψη. Το μήνυμα ήταν απλό και βαρύ: αν προχωρήσετε, θα μείνετε μόνοι.

Δεκάδες μαχητικά, σχέδια στο τραπέζι και ξαφνικό φρένο

Στο Ισραήλ είχαν ήδη ετοιμαστεί σχέδια για εκτεταμένη επιχείρηση, με συμμετοχή δεκάδων πολεμικών αεροσκαφών και στόχους σε διαφορετικά σημεία του Ιράν. Για την ισραηλινή πλευρά, το επιχείρημα ήταν ότι η μη απάντηση θα έβλαπτε την αποτροπή και θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να επιβάλει νέα εξίσωση: κάθε ισραηλινό πλήγμα στον Λίβανο θα μπορούσε να απαντάται με ιρανική δράση κατά του Ισραήλ.

Όμως μετά τη συνομιλία με τον Τραμπ, ο Νετανιάχου ενημέρωσε το στρατιωτικό κατεστημένο ότι τα σχέδια σταματούν. Οι επιχειρήσεις που είχαν προγραμματιστεί για τη συνέχεια ακυρώθηκαν και ο κύκλος της σύγκρουσης έκλεισε πολύ νωρίτερα από όσο επιθυμούσαν αρκετοί στην Ιερουσαλήμ.

Η απογοήτευση στο Ισραήλ ήταν εμφανής. Πηγές στην Ιερουσαλήμ υποστήριζαν ότι υπήρχε δυνατότητα για «σημαντικά επιτεύγματα» απέναντι στο Ιράν, ειδικά τη στιγμή που η Τεχεράνη επιχειρούσε να συνδέσει τα μέτωπα του Λιβάνου και του Ιράν σε μία ενιαία αποτρεπτική εξίσωση.

Η Τεχεράνη διάβασε σωστά την Ουάσιγκτον

Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη κινήθηκε γρήγορα. Οι Ιρανοί αντιλήφθηκαν ότι ο Τραμπ είχε ως βασική προτεραιότητα να αποφύγει μια περιφερειακή κλιμάκωση και να διατηρήσει ανοιχτή την προοπτική πολιτικής συμφωνίας. Έτσι, έστειλαν μήνυμα ότι είναι διατεθειμένοι να σταματήσουν τις στρατιωτικές ενέργειες.

Αυτό έδωσε στον Τραμπ το διπλωματικό παράθυρο που χρειαζόταν. Πίεσε τον Νετανιάχου να κλείσει τον κύκλο, να αποφύγει τη μεγάλη επίθεση και να μη μετατρέψει την κρίση σε ανοιχτό πόλεμο με το Ιράν.

Το πραγματικό μήνυμα προς την Ιερουσαλήμ

Το επεισόδιο αυτό αναδεικνύει μια δύσκολη αλήθεια για το Ισραήλ. Παρά την επιχειρησιακή του ισχύ, η ελευθερία δράσης του απέναντι στο Ιράν δεν είναι απεριόριστη. Όταν η Ουάσιγκτον αποφασίζει ότι δεν θέλει κλιμάκωση, μπορεί να επιβάλει όρια ακόμη και σε έναν στενό σύμμαχο.

Στο ισραηλινό σύστημα ασφαλείας επιχειρείται να παρουσιαστεί η υπόθεση ως παράδειγμα συντονισμού με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως το παρασκήνιο δείχνει κάτι πιο σύνθετο: το Ισραήλ ήθελε να συνεχίσει, το Ιράν βρήκε τρόπο να σταματήσει την κλιμάκωση την κατάλληλη στιγμή και ο Τραμπ ήταν εκείνος που καθόρισε το τελικό όριο της σύγκρουσης.

Ο επόμενος γύρος ίσως ξεκινήσει από τον Λίβανο

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα υπάρξει νέα κρίση, αλλά πού και πότε. Ο Λίβανος παραμένει η πιο εύφλεκτη ζώνη, με τις νέες επιθέσεις της Χεζμπολάχ κατά ισραηλινών στόχων στον βορρά μπορούν να οδηγήσουν σε ισραηλινό πλήγμα στη Νταχίγια και, από εκεί, σε νέα ιρανική απόπειρα σύνδεσης των μετώπων.

Για την Ιερουσαλήμ, αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σενάριο: να βρεθεί κάθε φορά αντιμέτωπη όχι μόνο με το Ιράν και τη Χεζμπολάχ, αλλά και με την αμερικανική πίεση για αποκλιμάκωση. Για την Τεχεράνη, αντίθετα, μπορεί να είναι μια νέα ευκαιρία να περιορίσει το ισραηλινό περιθώριο δράσης χωρίς να χρειαστεί να κερδίσει στρατιωτικά.

Ο τελευταίος γύρος δεν έληξε με νίκη. Έληξε με φρένο. Και αυτό το φρένο το πάτησε ο Τραμπ.