Συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν: Το παρασκήνιο του αμερικανοϊρανικού θρίλερ που κρατά τον κόσμο σε αγωνία

Οι εξελίξεις στις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν κινούνται πλέον πάνω σε μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη διπλωματία, την απειλή νέας σύγκρουσης και τη σκληρή γεωπολιτική διαπραγμάτευση. Την ώρα που Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές εμφανίζονται να έχουν φτάσει κοντά σε ένα προκαταρκτικό πλαίσιο συμφωνίας για την παράταση της εκεχειρίας και την επανεκκίνηση των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, η Ουάσιγκτον προχωρά ταυτόχρονα σε νέο πακέτο κυρώσεων κατά του ιρανικού πετρελαϊκού δικτύου.

Οι αντικρουόμενες αυτές κινήσεις αποκαλύπτουν τη στρατηγική της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ: διατήρηση της μέγιστης πίεσης μέχρι την τελευταία στιγμή, ακόμη κι όταν οι δύο πλευρές φαίνεται να πλησιάζουν σε μια συμφωνία που θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια πραγματική αποκλιμάκωση ή σε μια προσωρινή ανακωχή πριν από έναν νέο γύρο έντασης με παγκόσμιες συνέπειες.

Οι δηλώσεις Βανς αποκαλύπτουν το παρασκήνιο

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, επιβεβαίωσε ότι οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την υπογραφή μνημονίου κατανόησης από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με τον Βανς, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου και τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν. Πρόκειται για το πιο κρίσιμο και ευαίσθητο σημείο των συνομιλιών, καθώς η Ουάσιγκτον επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να αποκλείει οριστικά το ενδεχόμενο απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.

Παράλληλα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια κατ’ αρχήν συμφωνία, υπογραμμίζοντας ότι απομένουν κυρίως τεχνικές και πολιτικές λεπτομέρειες.

Το μεγάλο διακύβευμα λέγεται Στενό του Ορμούζ

Πίσω από τις διαπραγματεύσεις βρίσκεται ένα ζήτημα με τεράστια γεωπολιτική και οικονομική σημασία: το Στενό του Ορμούζ.

Πρόκειται για τη σημαντικότερη θαλάσσια αρτηρία μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο, από την οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας αποτελεί βασική προτεραιότητα της Ουάσιγκτον αλλά και των διεθνών αγορών.

Οι πληροφορίες που διαρρέουν από τις συνομιλίες αναφέρουν ότι το Ιράν θα δεσμευθεί να διασφαλίσει την ανεμπόδιστη διέλευση πλοίων και να απομακρύνει τυχόν απειλές από τη θαλάσσια περιοχή, ενώ οι ΗΠΑ θα εξετάσουν τη σταδιακή χαλάρωση ορισμένων περιορισμών που έχουν επιβάλει στην ιρανική οικονομία.

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται καθοριστική, καθώς οποιαδήποτε αναταραχή στο Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει νέο σοκ στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Γιατί οι ΗΠΑ επιβάλλουν κυρώσεις ενώ συζητούν συμφωνία

Ενώ οι συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε νέο γύρο κυρώσεων εναντίον του ιρανικού πετρελαϊκού δικτύου.

Οι κυρώσεις στοχεύουν πλοία, εταιρείες και οργανισμούς που συνδέονται με τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, καθώς και επιχειρήσεις που φέρονται να συνεργάζονται με τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας.

Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που θεωρεί αποσταθεροποιητικές για την περιοχή.

Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ήταν ξεκάθαρος: οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να αυξήσει τα έσοδά της ώστε να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές και αμυντικές της δυνατότητες.

Για πολλούς αναλυτές, οι νέες κυρώσεις αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής «πίεση μέχρι την υπογραφή», με στόχο να εξασφαλίσει η αμερικανική πλευρά όσο το δυνατόν περισσότερες παραχωρήσεις πριν από την τελική συμφωνία.

Τι προβλέπει το προσχέδιο συμφωνίας

Σύμφωνα με διπλωματικές και αμερικανικές πηγές, το πλαίσιο που συζητείται προβλέπει δύο βασικές φάσεις.

Η πρώτη αφορά την υπογραφή μνημονίου κατανόησης και την παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, διάστημα κατά το οποίο θα ξεκινήσουν εντατικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Η δεύτερη φάση θα αφορά τη διαμόρφωση μιας ευρύτερης συμφωνίας που θα περιλαμβάνει:

• Τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.
• Τη δέσμευση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
• Την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.
• Τη σταδιακή χαλάρωση ορισμένων αμερικανικών περιορισμών και κυρώσεων.

Ωστόσο, τίποτα δεν θεωρείται ακόμη οριστικό, καθώς απαιτείται η τελική έγκριση του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ και από την ιρανική πλευρά υπάρχουν ενστάσεις και επιφυλάξεις.

Το δίλημμα του Τραμπ και η επόμενη μέρα

Παρά τις πληροφορίες περί προόδου, ο Αμερικανός πρόεδρος συνεχίζει να κρατά όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά.

Μόλις λίγες ημέρες πριν, δήλωνε ότι δεν είναι ικανοποιημένος από τις προτάσεις της Τεχεράνης και προειδοποιούσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επιστρέψουν σε πιο σκληρές επιλογές εάν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν.

Αυτό δείχνει ότι η αμερικανική ηγεσία επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για μια ιστορική διπλωματική επιτυχία και στην επιθυμία να εμφανιστεί αμετακίνητη απέναντι στο Ιράν.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται καθοριστικό. Αν ο Λευκός Οίκος δώσει τελικά το πράσινο φως, θα ανοίξει ο δρόμος για τη σημαντικότερη προσπάθεια επαναπροσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης εδώ και χρόνια. Αν όχι, η περιοχή μπορεί να βρεθεί ξανά στο χείλος μιας νέας κρίσης, με επιπτώσεις όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή αλλά και για την παγκόσμια οικονομία, τις τιμές της ενέργειας και τη διεθνή ασφάλεια.