“Η Αρμενία κινδυνεύει να γίνει νέα Ουκρανία”- Η Μόσχα απειλεί μετά τη στροφή του Ερεβάν

Η Αρμενία βρίσκεται μπροστά ίσως στη σημαντικότερη γεωπολιτική επιλογή από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και η Μόσχα προειδοποιεί πλέον ανοιχτά ότι το Ερεβάν κινδυνεύει να ακολουθήσει τον «δρόμο της Ουκρανίας». Η ένταση στις σχέσεις Ρωσίας – Αρμενίας έχει ανέβει επικίνδυνα μετά τη θεαματική στροφή της κυβέρνησης του Νικόλ Πασινιάν προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας συναγερμό στο Κρεμλίνο. Η ρωσική ηγεσία βλέπει να χάνει σταδιακά μια από τις πιο πιστές πρώην σοβιετικές δημοκρατίες στον Νότιο Καύκασο και απαντά πλέον με απειλές, οικονομικές προειδοποιήσεις και έμμεσες αναφορές ακόμη και σε πιθανή εσωτερική αποσταθεροποίηση.

Σπύρος Σιδέρης

Την ίδια στιγμή, η Αρμενία επιχειρεί να ξεφύγει από τη σκιά της «μεγάλης αδελφής» Ρωσίας μετά τις στρατιωτικές ήττες στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, αναζητώντας πολιτική και στρατηγική προστασία στη Δύση. Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στην περιοχή είναι αν η χώρα οδεύει προς μια νέα γεωπολιτική σύγκρουση τύπου Ουκρανίας.

Η ρήξη που ξεκίνησε μετά το Καραμπάχ

Οι σχέσεις ανάμεσα στη Ρωσία και την Αρμενία θεωρούνταν επί δεκαετίες σχεδόν στρατηγική συμμαχία. Η Μόσχα είχε κυρίαρχο ρόλο στην ασφάλεια, στην οικονομία και στην ενεργειακή επιβίωση της χώρας, ενώ το Ερεβάν παρουσιαζόταν ως ένας από τους πιο σταθερούς συμμάχους της Ρωσίας στον μετασοβιετικό χώρο.

Όμως, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει μετά την άνοδο του Νικόλ Πασινιάν στην εξουσία το 2018, έπειτα από λαϊκές κινητοποιήσεις κατά της διαφθοράς. Από την πρώτη στιγμή, ο Αρμένιος πρωθυπουργός επιχείρησε να ανοίξει δίαυλο με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, μιλώντας για «πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική» και «διαφοροποίηση στρατηγικών επιλογών».

Η μεγάλη καμπή ήρθε με τις ήττες της Αρμενίας στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Η στρατιωτική επικράτηση του Αζερμπαϊτζάν, με την καθοριστική υποστήριξη της Τουρκίας, προκάλεσε σοκ στην αρμενική κοινωνία και βαθιά απογοήτευση απέναντι στη Μόσχα, η οποία κατηγορήθηκε ότι δεν προστάτευσε τον παραδοσιακό της σύμμαχο.

Η τελική απώλεια του Καραμπάχ το 2023 θεωρήθηκε από πολλούς Αρμενίους ιστορική ταπείνωση και σημείο καμπής στις σχέσεις με τη Ρωσία.

Το ευρωπαϊκό άνοιγμα που εξόργισε το Κρεμλίνο

Από εκείνο το σημείο και μετά, η στροφή της Αρμενίας προς τη Δύση επιταχύνθηκε. Η κυβέρνηση Πασινιάν ενίσχυσε τις επαφές με την Ευρωπαϊκή Ένωση, προχώρησε σε στενότερη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και υποστήριξε πρωτοβουλίες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητες για μια χώρα τόσο στενά δεμένη με τη Ρωσία.

Η κατάσταση κορυφώθηκε όταν το αρμενικό κοινοβούλιο ενέκρινε νομοσχέδιο για την έναρξη διαδικασιών ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τη Μόσχα, αυτό θεωρήθηκε σχεδόν ευθεία πρόκληση.

Ακόμη μεγαλύτερη ενόχληση προκάλεσε η πρόσφατη ευρωπαϊκή σύνοδος στο Ερεβάν, όπου συμμετείχαν δεκάδες Ευρωπαίοι ηγέτες αλλά και ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Οι δηλώσεις του Ζελένσκι κατά της Ρωσίας μέσα στην αρμενική πρωτεύουσα εξόργισαν το Κρεμλίνο, το οποίο θεώρησε ότι το Ερεβάν όχι μόνο απομακρύνεται από τη ρωσική επιρροή αλλά πλέον φιλοξενεί και ανοιχτά αντιρωσικά μηνύματα.

Ρώσοι αναλυτές μίλησαν ακόμη και για «επίσημο διαζύγιο» μεταξύ Μόσχας και Ερεβάν.

Οι απειλές της Ρωσίας και το «σενάριο Ουκρανίας»

Η αντίδραση της Μόσχας ήταν άμεση και ασυνήθιστα σκληρή. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν ξεκαθάρισε στον Νικόλ Πασινιάν ότι η Αρμενία θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στην ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και στη στρατηγική σχέση με τη Ρωσία.

Το μήνυμα ήταν σαφές: δεν μπορεί μια χώρα να παραμένει μέλος της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης και ταυτόχρονα να κινείται προς την Ευρώπη.

Λίγο αργότερα, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ προειδοποίησε ότι η Αρμενία θα χάσει τα προνομιακά οικονομικά οφέλη που απολαμβάνει από τη συνεργασία με τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλών τιμών στο φυσικό αέριο και στο πετρέλαιο.

Ωστόσο, η πιο ανησυχητική διάσταση των ρωσικών δηλώσεων ήταν άλλη. Η Μόσχα άφησε ανοιχτό υπονοούμενο ότι υπάρχουν «πολιτικές δυνάμεις» μέσα στην Αρμενία που παραμένουν φιλορωσικές και στηρίζουν τη στρατηγική συνεργασία με τη Ρωσία.

Η αναφορά αυτή ερμηνεύτηκε από αναλυτές ως έμμεση προειδοποίηση περί πιθανής εσωτερικής παρέμβασης ή αποσταθεροποίησης, εφόσον η Αρμενία επιλέξει οριστικά τον ευρωπαϊκό δρόμο.

Ακόμη πιο σκληρός εμφανίστηκε ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας και στενός σύμμαχος του Πούτιν, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος δήλωσε ότι «η υπομονή της Ρωσίας εξαντλείται».

Οικονομική εξάρτηση και γεωπολιτικός φόβος

Η Μόσχα επιχειρεί να υπενθυμίσει συνεχώς στο Ερεβάν πόσο εξαρτημένη παραμένει η αρμενική οικονομία από τη Ρωσία.

Σύμφωνα με ρωσικά στοιχεία, η Αρμενία αγοράζει φυσικό αέριο από τη Ρωσία σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές, ενώ το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών παραμένει πολλαπλάσιο από αυτό με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, η Ρωσία φοβάται ότι χάνει σταδιακά την επιρροή της στον Νότιο Καύκασο, μια περιοχή κρίσιμης στρατηγικής σημασίας ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα, τη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία.

Για το Κρεμλίνο, η απώλεια της Αρμενίας θα αποτελούσε ακόμη ένα σοβαρό γεωπολιτικό πλήγμα μετά την Ουκρανία και τη σταδιακή απομάκρυνση άλλων πρώην σοβιετικών δημοκρατιών.

Μπορεί η Αρμενία να γίνει «νέα Ουκρανία»;

Η φράση ακούγεται όλο και πιο συχνά στη Μόσχα. Ρώσοι πολιτικοί επιστήμονες και αναλυτές προειδοποιούν ότι η Αρμενία επαναλαμβάνει «τα ίδια λάθη με την Ουκρανία», επιλέγοντας τη Δύση απέναντι στη Ρωσία.

Ο πολιτικός αναλυτής Μπογκντάν Μπεζπάλκο υποστήριξε ότι η κυβέρνηση Πασινιάν κινδυνεύει να χάσει μέρος της εθνικής κυριαρχίας της χώρας, εάν επιχειρήσει πλήρη στροφή προς την Ευρώπη και αποχώρηση από τις ρωσικές δομές ασφαλείας και οικονομίας.

Ωστόσο, στην Αρμενία μεγαλώνει πλέον η αίσθηση ότι η εποχή της εξάρτησης από τη «μεγάλη αδελφή» Ρωσία τελειώνει. Για μεγάλο μέρος της νέας γενιάς, η Σοβιετική Ένωση αποτελεί μακρινό παρελθόν και όχι πολιτικό σημείο αναφοράς.

Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τον μεγαλύτερο φόβο στο Κρεμλίνο: ότι η Αρμενία ίσως ακολουθήσει τελικά τον δρόμο που ακολούθησαν η Ουκρανία, η Γεωργία και άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες που επέλεξαν να απομακρυνθούν από τη ρωσική σφαίρα επιρροής.

Και σε μια περίοδο όπου η Ρωσία αισθάνεται ότι πιέζεται γεωπολιτικά από παντού, η μάχη για την Αρμενία ίσως αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι φαίνεται σήμερα.