Σύνοδος Κορυφής: Όσα έγιναν πίσω από τις κλειστές πόρτες-Τραμπ-Σι επαναχαράσσουν τη “σημαντικότερη σχέση του κόσμου”

Η συνάντηση κορυφής μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο δεν αποτέλεσε απλώς μια ακόμη διπλωματική επαφή ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη. Ήταν μια προσεκτικά ενορχηστρωμένη προσπάθεια επανακαθορισμού της πιο κρίσιμης διμερούς σχέσης του διεθνούς συστήματος, έπειτα από μήνες εμπορικών συγκρούσεων, γεωπολιτικών εντάσεων και αμοιβαίας καχυποψίας. Παρά τις βαθιές διαφωνίες γύρω από την τεχνολογία, την Ταϊβάν, τους δασμούς, τη Μέση Ανατολή και την επιρροή στον Ινδο-Ειρηνικό, η πρώτη επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στην Κίνα μετά από σχεδόν εννέα χρόνια αποκάλυψε ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και το Πεκίνο επιλέγουν –τουλάχιστον προσωρινά– τη διαχείριση του ανταγωνισμού αντί της ανοιχτής σύγκρουσης.

Σπύρος Σιδέρης

Στο επίκεντρο της συνόδου βρέθηκε η προσπάθεια διαμόρφωσης ενός νέου πλαισίου συνύπαρξης ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις. Ο Σι Τζινπίνγκ μίλησε για μια «νέα φόρμουλα σχέσεων» με τις Ηνωμένες Πολιτείες, βασισμένη στη συνεργασία αλλά και σε έναν «ελεγχόμενο ανταγωνισμό». Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει ένα μοντέλο «στρατηγικής σταθερότητας», όπου οι διαφορές δεν θα εξαφανίζονται, αλλά θα παραμένουν υπό έλεγχο ώστε να αποφεύγεται η επικίνδυνη κλιμάκωση.

• Η προσέγγιση αυτή δεν είναι τυχαία. Η κινεζική εξωτερική πολιτική στηρίζεται διαχρονικά στη λογική της «στρατηγικής υπομονής», δηλαδή της σταδιακής ενίσχυσης της επιρροής της χώρας χωρίς βεβιασμένες κινήσεις που θα μπορούσαν να διαταράξουν την οικονομική της πορεία. Το Πεκίνο γνωρίζει ότι η κινεζική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις: επιβράδυνση της ανάπτυξης, ασθενή εσωτερική κατανάλωση, αποπληθωριστικές πιέσεις και υπερπαραγωγή στη βιομηχανία.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κινεζική ηγεσία θεωρεί ότι η σταθερότητα στις σχέσεις με την Ουάσιγκτον αποτελεί βασική προϋπόθεση για την προστασία των στρατηγικών της συμφερόντων. Γι’ αυτό και η σύνοδος απέφυγε συνειδητά τα πλέον εκρηκτικά ζητήματα, δίνοντας έμφαση κυρίως στις οικονομικές συμφωνίες και στην αποκλιμάκωση της επιθετικής ρητορικής.

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις που ακολούθησαν, οι δύο πλευρές άνοιξαν τον δρόμο για μεγάλες εμπορικές συμφωνίες που περιλαμβάνουν αγορές αμερικανικού πετρελαίου, γεωργικών προϊόντων και αεροσκαφών από την Κίνα. Παράλληλα, εξετάζεται η παράταση της εμπορικής «εκεχειρίας» και η μερική χαλάρωση περιορισμών που σχετίζονται με τις εξαγωγές τεχνολογίας και προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης.

• Πίσω όμως από το κλίμα συνεννόησης παραμένει η βαθιά στρατηγική δυσπιστία. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Πεκίνο δεν επιδιώκει πραγματική συμφιλίωση με την Ουάσιγκτον, αλλά κυρίως αγορά χρόνου. Η κινεζική ηγεσία θεωρεί πιθανό ότι ο ανταγωνισμός θα οξυνθεί ξανά είτε μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές είτε μετά την αποχώρηση του Τραμπ από την προεδρία. Υπό αυτό το πρίσμα, ο βασικός στόχος της Κίνας είναι να διατηρήσει ένα ήρεμο διεθνές περιβάλλον μέχρι να ενισχύσει περαιτέρω τη γεωπολιτική και οικονομική της ισχύ.

Η σημασία της συνόδου δεν περιορίζεται όμως μόνο στις αμερικανοκινεζικές σχέσεις. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις ισορροπίες ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις, καθώς από αυτές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η σταθερότητα του παγκόσμιου συστήματος. Χώρες της Ασίας, της Μέσης Ανατολής αλλά και της Ευρώπης επιθυμούν μια σχέση ΗΠΑ–Κίνας αρκετά λειτουργική ώστε να αποφεύγονται συγκρούσεις και οικονομικοί κραδασμοί, αλλά όχι τόσο στενή ώστε να δημιουργηθεί μια άτυπη «G2», όπου οι κρίσιμες παγκόσμιες αποφάσεις θα λαμβάνονται αποκλειστικά στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο ρόλος της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αξιοποιήσει την οικονομική επιρροή του Πεκίνου απέναντι στο Ιράν, ειδικά σε ό,τι αφορά την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, η Κίνα αποφεύγει παραδοσιακά τις άμεσες παρεμβάσεις και επιμένει στη ρητορική περί σεβασμού της εθνικής κυριαρχίας και μη ανάμιξης στις εσωτερικές υποθέσεις κρατών.

• Η στάση αυτή εξηγεί γιατί το Πεκίνο επιδιώκει να εμφανίζεται ως δύναμη ισορροπίας και όχι ως επιθετικός γεωπολιτικός παίκτης. Παρότι διατηρεί στενές σχέσεις με τη Ρωσία, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα, η Κίνα δεν φαίνεται διατεθειμένη να συμμετάσχει σε έναν επίσημο αντιδυτικό άξονα. Για το Πεκίνο, η σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας παραμένει πολύ σημαντικότερη από μια ανοιχτή γεωπολιτική σύγκρουση.

Την ίδια στιγμή, η επικείμενη επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κίνα υπογραμμίζει ότι το Πεκίνο συνεχίζει να ενισχύει τις στρατηγικές του συνεργασίες χωρίς να εγκαταλείπει τη δική του αυτόνομη στρατηγική γραμμή. Η Κίνα επιδιώκει να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με όλες τις μεγάλες δυνάμεις, αποφεύγοντας δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ευελιξία της.

Τελικά, η σύνοδος Τραμπ–Σι αποκάλυψε ότι η σημερινή διεθνής πραγματικότητα δεν χαρακτηρίζεται ούτε από πλήρη συνεργασία ούτε από έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο, αλλά από έναν εύθραυστο και διαρκώς διαπραγματευόμενο ανταγωνισμό. Οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου γνωρίζουν ότι μια ανοιχτή σύγκρουση θα είχε τεράστιο οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος για όλους. Γι’ αυτό και, τουλάχιστον προς το παρόν, επιλέγουν τη στρατηγική της ελεγχόμενης έντασης, της αμοιβαίας εξάρτησης και της προσεκτικής ισορροπίας — μια ισορροπία που πιθανότατα θα καθορίσει τη διεθνή τάξη της επόμενης δεκαετίας.