Ανάλυση: Παρά τις διαφωνίες η συνάντηση Τραμπ-Σι δεν αφορά τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα, σχεδόν οκτώμισι χρόνια μετά την πρώτη του επίσκεψη στο Πεκίνο, δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη διπλωματική συνάντηση κορυφής. Πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου βρίσκονται σε ιστορικά κρίσιμο σημείο, ενώ ταυτόχρονα η παγκόσμια γεωπολιτική ισορροπία επανακαθορίζεται μέσα από πολέμους, ενεργειακές κρίσεις, τεχνολογικό ανταγωνισμό και ανοιχτές στρατηγικές συγκρούσεις. Ο Αμερικανός πρόεδρος φτάνει στο Πεκίνο πολιτικά πιο πιεσμένος σε σχέση με το 2017, έχοντας απέναντί του όχι μόνο έναν ισχυρό και απόλυτα εδραιωμένο Σι Τζινπίνγκ, αλλά και μια Κίνα που επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας απέναντι στις αμερικανικές αναταράξεις και τη διεθνή αβεβαιότητα.

Σπύρος Σιδέρης

Παρά τις δημόσιες δηλώσεις αισιοδοξίας και το προσεκτικά σκηνοθετημένο διπλωματικό κλίμα, η τριήμερη επίσκεψη θεωρείται από αναλυτές μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές συναντήσεις των τελευταίων ετών.

Η επίσκεψη πραγματοποιείται από τις 13 έως τις 15 Μαΐου και αποτελεί την πρώτη επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στην Κίνα μετά το ταξίδι του ίδιου του Τραμπ το 2017, κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας. Ο διάδοχός του, Τζο Μπάιντεν, δεν επισκέφθηκε ποτέ το Πεκίνο, γεγονός που υπογραμμίζει το βάθος της επιδείνωσης στις αμερικανοκινεζικές σχέσεις τα τελευταία χρόνια.

• Ο Τραμπ δεν ταξιδεύει μόνος. Στην αποστολή συμμετέχουν κορυφαίοι αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης αλλά και ισχυρά ονόματα της αμερικανικής επιχειρηματικής ελίτ. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, ο επικεφαλής της Tesla και της SpaceX, Ίλον Μασκ, καθώς και ο διευθύνων σύμβουλος της Apple, Τιμ Κουκ. Παρόντες είναι επίσης εκπρόσωποι κολοσσών όπως η Boeing, η Goldman Sachs, η Meta, η Visa, η Mastercard και η Cisco, γεγονός που αποκαλύπτει ότι η οικονομία και η τεχνολογία βρίσκονται στο επίκεντρο της ατζέντας.

Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η ένταση μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου παραμένει υψηλή. Ο εμπορικός πόλεμος, οι περιορισμοί στις εξαγωγές τεχνολογίας, οι κυρώσεις για τις προηγμένες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, η μάχη για τους ημιαγωγούς και ο ανταγωνισμός για τις σπάνιες γαίες έχουν μετατρέψει την οικονομική αντιπαράθεση σε στρατηγική σύγκρουση μεγάλης κλίμακας.

Η Κίνα αξιοποίησε τους τελευταίους μήνες την κυριαρχία της στις εξαγωγές σπάνιων γαιών ως βασικό διαπραγματευτικό όπλο απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι περιορισμοί στις κινεζικές εξαγωγές κρίσιμων μετάλλων προκάλεσαν σοβαρές πιέσεις σε αμερικανικές βιομηχανίες — από την παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων μέχρι την αμυντική βιομηχανία — αποκαλύπτοντας την εξάρτηση της Δύσης από κινεζικές πρώτες ύλες και κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού.

Παράλληλα, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η κρίση με το Ιράν προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις συνομιλίες. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αξιοποιήσει την επιρροή της Κίνας στην Τεχεράνη, καθώς το Πεκίνο παραμένει ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου και ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς και οικονομικούς εταίρους του Ιράν.

• Η κρίση στον Περσικό Κόλπο και οι απειλές για το Στενό του Ορμούζ επηρεάζουν άμεσα την κινεζική οικονομία, καθώς μεγάλο μέρος των κινεζικών ενεργειακών εισαγωγών περνά από την περιοχή. Αυτό εξηγεί γιατί το Πεκίνο εμφανίζεται ιδιαίτερα προσεκτικό απέναντι σε μια παρατεταμένη αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή και επιδιώκει την αποφυγή μιας μεγάλης ενεργειακής κρίσης.

Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, ο Τραμπ επιδιώκει να εμφανιστεί ως ηγέτης που μπορεί να αποκαταστήσει τη σταθερότητα μετά τις διεθνείς αναταράξεις των τελευταίων μηνών. Ωστόσο, η πολιτική του θέση δεν θεωρείται τόσο ισχυρή όσο στο παρελθόν. Η αμερικανική εμπλοκή στη σύγκρουση με το Ιράν, οι διεθνείς επικρίσεις και οι πιέσεις στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών έχουν δημιουργήσει ένα δύσκολο πολιτικό περιβάλλον ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο.

Αντίθετα, ο Σι Τζινπίνγκ εμφανίζεται πολιτικά ισχυροποιημένος στο εσωτερικό της χώρας του και επιχειρεί να παρουσιάσει την Κίνα ως δύναμη υπευθυνότητας, σταθερότητας και προβλεψιμότητας απέναντι στις παγκόσμιες κρίσεις. Στην κινεζική ρητορική κυριαρχεί η εικόνα της Κίνας ως χώρας που «βρίσκεται στη σωστή πλευρά της Ιστορίας» και σέβεται το διεθνές δίκαιο.

• Ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της συνάντησης θα είναι αναμφίβολα η Ταϊβάν. Ο Τραμπ αναμένεται να συζητήσει με τον Σι τις αμερικανικές πωλήσεις όπλων προς την Ταϊπέι, λίγους μήνες μετά τη μεγαλύτερη αμερικανική συμφωνία εξοπλισμών προς την Ταϊβάν, αξίας άνω των 11 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν αναπόσπαστο τμήμα της κινεζικής επικράτειας και αντιμετωπίζει κάθε αμερικανική στρατιωτική ενίσχυση της νήσου ως άμεση πρόκληση. Παρότι η Κίνα δηλώνει ότι προτιμά ειρηνική επανένωση, επιμένει ότι διατηρεί το δικαίωμα χρήσης στρατιωτικής ισχύος.

Ταυτόχρονα, η αντιπαράθεση για την τεχνητή νοημοσύνη και τους προηγμένους μικροεπεξεργαστές μετατρέπεται σε κεντρικό πεδίο σύγκρουσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να εμποδίσουν την Κίνα να αποκτήσει πρόσβαση σε προηγμένες τεχνολογίες αιχμής, ενώ το Πεκίνο πιέζει για χαλάρωση των αμερικανικών περιορισμών στις τεχνολογικές εξαγωγές.

• Παρά το τεταμένο κλίμα, και οι δύο πλευρές φαίνεται να επιθυμούν μια προσωρινή αποκλιμάκωση. Η κινεζική οικονομία χρειάζεται σταθερό διεθνές περιβάλλον για να αντιμετωπίσει την επιβράδυνση της ανάπτυξης, ενώ ο Τραμπ χρειάζεται οικονομικές επιτυχίες που θα ενισχύσουν πολιτικά τον ίδιο και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ενόψει των επόμενων εκλογικών αναμετρήσεων.

Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αν η επίσκεψη μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστικές συμφωνίες ή αν θα περιοριστεί σε μια εύθραυστη προσωρινή ανακωχή. Οι διαφωνίες για την Ταϊβάν, την τεχνολογία, το εμπόριο, τις σπάνιες γαίες και τη Μέση Ανατολή παραμένουν βαθιές και αγγίζουν τον πυρήνα της νέας παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος.

Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η συνάντηση Τραμπ – Σι δεν αφορά μόνο τις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Αφορά τη διαμόρφωση της νέας διεθνούς τάξης σε έναν κόσμο όπου η οικονομία, η ενέργεια, η τεχνολογία και η γεωπολιτική συνδέονται πλέον περισσότερο από ποτέ.