Ανάλυση: Το διπλό “παιχνίδι” Τραμπ με το Ιράν, το Ισραήλ και τον Λίβανο

Στην Ουάσιγκτον δεν παίζεται απλώς μια ακόμη διπλωματική παρτίδα για το Ιράν, τον Λίβανο και το Ισραήλ. Παίζεται ένα πολύ πιο σύνθετο παιχνίδι ισχύος μέσα στην ίδια την αμερικανική κυβέρνηση, με τον Ντόναλντ Τραμπ να αξιοποιεί δύο εντελώς διαφορετικά πρόσωπα της εξωτερικής του πολιτικής: τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, που εμφανίζεται πιο πρόθυμος να ανοίξει δρόμο για συμφωνίες και αποκλιμάκωση, και τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, που εκφράζει τη σκληρότερη, πιο φιλοϊσραηλινή και πιο επιφυλακτική γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη.

Το ερώτημα που απασχολεί πλέον διπλωμάτες, αγορές και κυβερνήσεις στη Μέση Ανατολή είναι αν πρόκειται για πραγματική σύγκρουση στο εσωτερικό της κυβέρνησης Τραμπ ή για συνειδητή κατανομή ρόλων: ο ένας κρατά ανοιχτό το κανάλι με το Ιράν, ο άλλος καθησυχάζει το Ισραήλ και τα «γεράκια» των Ρεπουμπλικάνων. Και στη μέση βρίσκονται το Στενό του Ορμούζ, οι τιμές του πετρελαίου, η τύχη της Χεζμπολάχ και το πολιτικό μέλλον των ίδιων των Βανς και Ρούμπιο.

Δύο πρόσωπα της ίδιας στρατηγικής

Σύμφωνα με το αμερικανικό Axios, ο Τραμπ χρησιμοποιεί τον Βανς και τον Ρούμπιο σαν δύο διαφορετικά εργαλεία της ίδιας πολιτικής. Ο ένας συνομιλεί με την πλευρά της αποκλιμάκωσης. Ο άλλος εκφράζει την καχυποψία απέναντι στο Ιράν και τη σταθερή ευαισθησία υπέρ του Ισραήλ.

Ανώτερος σύμβουλος της αμερικανικής κυβέρνησης φέρεται να περιέγραψε τους δύο άνδρες ως δύο όψεις της πολιτικής προσωπικότητας του Τραμπ: ο Ρούμπιο ως η πιο φιλοϊσραηλινή πλευρά και ο Βανς ως η πιο επιφυλακτική απέναντι στις ισραηλινές απαιτήσεις. Δεν είναι μικρή λεπτομέρεια. Από αυτή την εσωτερική ισορροπία μπορεί να κριθεί αν η Ουάσιγκτον θα οδηγηθεί σε μια νέα συμφωνία με την Τεχεράνη ή σε μια ακόμη πιο επικίνδυνη κρίση.

Το παρασκήνιο της συμφωνίας με το Ιράν

Η διαφορά γραμμής φάνηκε καθαρά στις εσωτερικές συζητήσεις για το μνημόνιο κατανόησης που υπεγράφη στις 17 Ιουνίου ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν.

Ο Τζέι Ντι Βανς, σύμφωνα με αμερικανικές πηγές που επικαλείται το Axios, στήριξε τη συμφωνία μαζί με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. Η λογική του ήταν καθαρή: να σταματήσει ο πόλεμος, να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ, να ηρεμήσουν οι αγορές και να υπάρξει οικονομική σταθερότητα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.

Απέναντι σε αυτή τη γραμμή, ο Μάρκο Ρούμπιο, ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ εμφανίστηκαν πιο δύσπιστοι. Δεν απέρριπταν αναγκαστικά τη διαδικασία, αλλά αμφισβητούσαν κατά πόσο η Τεχεράνη μπορεί να οδηγηθεί σε μια πραγματικά συνολική πυρηνική συμφωνία.

Ο Ρούμπιο πιέζει, αλλά δεν τορπιλίζει

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Ρούμπιο, παρά τη σκληρή του γραμμή, δεν εμφανίζεται να υπονομεύει τη συμφωνία. Αντίθετα, μαζί με τον Γουίτκοφ ενημέρωσε μέλη του Κογκρέσου, επιχειρώντας να πείσει δύσπιστους Ρεπουμπλικανούς για τη χρησιμότητα της διαδικασίας.

Την ίδια στιγμή, κατά την περιοδεία του στον Κόλπο, φέρεται να συζήτησε με περιφερειακούς συνομιλητές την ανάγκη αύξησης της πίεσης προς την Τεχεράνη. Αυτό είναι το διπλό μήνυμα της Ουάσιγκτον: διαπραγμάτευση, αλλά όχι χαλάρωση· συμφωνία, αλλά όχι χωρίς κόστος για το Ιράν.

Ένας Αμερικανός αξιωματούχος το περιέγραψε χαρακτηριστικά: ο Βανς και ο Ρούμπιο δεν είναι δύο αντίπαλα στρατόπεδα, αλλά διαφορετικά εργαλεία σε έναν ελβετικό σουγιά. Και αυτός που κρατά τον σουγιά είναι ο Τραμπ.

Το μπέρδεμα με τον Λίβανο

Εκεί όπου η εικόνα γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη είναι ο Λίβανος. Οι διαπραγματεύσεις δεν αφορούν μόνο την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Περνούν μέσα από το Ισραήλ, τη Βηρυτό και τον ρόλο της Χεζμπολάχ.

Σύμφωνα με το Axios, υπάρχουν τρεις παράλληλες συμφωνίες ή πλαίσια: το μνημόνιο ΗΠΑ–Ιράν της 17ης Ιουνίου, μια συμφωνία που διαπραγματεύτηκε ο Βανς με το Ιράν στην Ελβετία για τον Λίβανο και ένα πλαίσιο ειρήνης υπό την εποπτεία του Ρούμπιο, το οποίο υπέγραψαν το Ισραήλ και ο Λίβανος.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία της σύγχυσης. Η γραμμή Ρούμπιο επιδιώκει να περιορίσει τον ρόλο του Ιράν στον Λίβανο. Η γραμμή Βανς, αντίθετα, φαίνεται να δίνει στην Τεχεράνη λόγο στην εκεχειρία ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, Ισραηλινοί και Λιβανέζοι διαπραγματευτές ζήτησαν από τους Αμερικανούς να ξεκαθαρίσουν ποια από τις δύο γραμμές αποτελεί την επίσημη πολιτική της κυβέρνησης.

Η Χεζμπολάχ, η αποχώρηση του Ισραήλ και η παγίδα των ερμηνειών

Το μνημόνιο ΗΠΑ–Ιράν φέρεται να προβλέπει ότι το Ισραήλ θα αποσυρθεί από τον Λίβανο στο πλαίσιο τελικής συμφωνίας. Το μεταγενέστερο πλαίσιο που συνδέεται με τον Ρούμπιο μιλά για σταδιακή ισραηλινή αποχώρηση, αλλά τη συνδέει με τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.

Για την Τεχεράνη και τους συμμάχους της στη Βηρυτό, οι δύο συμφωνίες συγκρούονται. Για την Ουάσιγκτον, όχι. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι όλα εξαρτώνται από την ερμηνεία: αν το ζητούμενο είναι η κυριαρχία του Λιβάνου, τότε η συμφωνία που υπογράφει ο ίδιος ο Λίβανος δεν αναιρεί το μνημόνιο με το Ιράν, αλλά το εξειδικεύει.

Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να παρουσιάσει σε κάθε πλευρά κάτι διαφορετικό, χωρίς να παραδέχεται ότι οι διατυπώσεις μπορεί να συγκρούονται μεταξύ τους.

Σύγκρουση ή προεκλογικό σκάκι για το 2028;

Παρά τις διαφορές, οι άνθρωποι της κυβέρνησης επιμένουν ότι δεν υπάρχει πραγματική ρήξη ανάμεσα στον Βανς και τον Ρούμπιο. Υποστηρίζουν ότι και οι δύο εκτελούν τη βούληση του προέδρου και ότι η εικόνα εσωτερικής σύγκρουσης διογκώνεται από τα μέσα ενημέρωσης, τους Δημοκρατικούς και τους Ιρανούς.

Όμως το πολιτικό παρασκήνιο είναι πολύ βαθύτερο. Η έκβαση των διαπραγματεύσεων με το Ιράν μπορεί να επηρεάσει και την εσωτερική μάχη των Ρεπουμπλικανών ενόψει του 2028. Ο Βανς, ως αντιπρόεδρος, εμφανίζεται περισσότερο εκτεθειμένος στην επιτυχία ή την αποτυχία της συμφωνίας. Ο Ρούμπιο, από την άλλη, διατηρεί προσεκτικότερη στάση, χωρίς να κόβει τις γέφυρες ούτε με τον Τραμπ ούτε με το σκληρό ρεπουμπλικανικό ακροατήριο.

Ο Τραμπ κρατά και τα δύο χαρτιά

Το μήνυμα του Λευκού Οίκου είναι ότι υπάρχει μόνο ένα στρατόπεδο: το στρατόπεδο του Ντόναλντ Τραμπ. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι ξεκαθάρισε ότι ολόκληρη η κυβέρνηση στηρίζει την προσπάθεια του προέδρου να διασφαλίσει πως το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Πίσω όμως από την επίσημη εικόνα ενότητας, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Ο Τραμπ χρειάζεται τον Βανς για να κρατήσει ανοιχτό τον δρόμο της συμφωνίας. Χρειάζεται τον Ρούμπιο για να μην κατηγορηθεί ότι υποχωρεί απέναντι στο Ιράν. Χρειάζεται αποκλιμάκωση για τις αγορές και τις εκλογές. Χρειάζεται σκληρότητα για το Ισραήλ και το ρεπουμπλικανικό ακροατήριο.

Αυτό δεν είναι απλώς διπλωματία. Είναι πολιτικό σκάκι υψηλού ρίσκου. Και αν κάτι πάει στραβά στον Περσικό Κόλπο, στον Λίβανο ή στο μέτωπο Ισραήλ–Ιράν, οι κόντρα ρόλοι Βανς και Ρούμπιο μπορεί να πάψουν να μοιάζουν με έξυπνη κατανομή αρμοδιοτήτων και να αποκαλυφθούν ως το πρώτο μεγάλο ρήγμα μέσα στη νέα εξωτερική πολιτική του Τραμπ.