Παρασκήνιο της πιο κρίσιμης διαπραγμάτευσης-Η Τεχεράνη απορρίπτει την αμερικανική πρόταση-Απαράδεκτη απάντηση λέει ο Τραμπ-

Η διπλωματική αντιπαράθεση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν εισέρχεται σε μία από τις πιο κρίσιμες και σύνθετες φάσεις των τελευταίων ετών, καθώς οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις για μια πιθανή συμφωνία εξελίσσονται παράλληλα με τη στρατιωτική ένταση στη Μέση Ανατολή και τη γεωπολιτική μάχη για τον έλεγχο της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Η επίσημη απάντηση της Τεχεράνης στην αμερικανική πρόταση, που μεταφέρθηκε μέσω πακιστανικής διαμεσολάβησης, αποκάλυψε ότι το Ιράν επιδιώκει μια ευρύτερη πολιτική και στρατηγική συμφωνία, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στο πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά επεκτείνεται στην άρση των κυρώσεων, στην ασφάλεια του Στενού του Ορμούζ και στον τερματισμό των πολεμικών συγκρούσεων στην περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε άμεσα την ιρανική απάντηση, χαρακτηρίζοντάς την «απολύτως μη αποδεκτή» και κατηγορώντας την Τεχεράνη ότι συνεχίζει την τακτική των καθυστερήσεων και της πολιτικής εξαπάτησης που –όπως υποστηρίζει– ακολουθεί εδώ και δεκαετίες απέναντι στην Ουάσιγκτον.

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία αν οι δύο πλευρές βρίσκονται τελικά κοντά σε έναν δύσκολο συμβιβασμό ή σε ένα νέο επικίνδυνο αδιέξοδο που θα μπορούσε να πυροδοτήσει ευρύτερη περιφερειακή κρίση.

Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, η απάντηση της Τεχεράνης προς την Ουάσιγκτον διατυπώθηκε σε «ρεαλιστικό και θετικό πλαίσιο», βασισμένο –όπως υποστηρίζεται– στα στρατηγικά συμφέροντα της χώρας αλλά και στις διαβουλεύσεις που προηγήθηκαν με κράτη της περιοχής. Το βασικό μήνυμα της ιρανικής πλευράς είναι ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν μπορεί να αφορά αποκλειστικά το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά πρέπει να συνδέεται με μια συνολική αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και με νέες εγγυήσεις ασφαλείας.

• Η ιρανική πρόταση περιλαμβάνει διαπραγματεύσεις για το Στενό του Ορμούζ, το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος, αλλά και την πλήρη άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Παράλληλα, η Τεχεράνη ζητά σαφείς και δεσμευτικές εγγυήσεις ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα ακυρωθεί μονομερώς στο μέλλον από τις ΗΠΑ, όπως συνέβη με την αποχώρηση της Ουάσιγκτον από τη συμφωνία του 2015.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην άρση των κυρώσεων που σχετίζονται με τις εξαγωγές πετρελαίου και τη λειτουργία των ιρανικών λιμανιών. Σύμφωνα με πληροφορίες ιρανικών μέσων ενημέρωσης, η Τεχεράνη ζητά την άρση αυτών των περιορισμών εντός 30 ημερών από την επίτευξη μιας αρχικής συμφωνίας, ενώ απαιτεί και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, επιδιώκοντας ουσιαστικά μια άμεση οικονομική ανάσα.

Παράλληλα, η ιρανική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί προσωρινό περιορισμό στον εμπλουτισμό ουρανίου, απορρίπτει όμως κατηγορηματικά το ενδεχόμενο πλήρους αποσυναρμολόγησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων. Αντί αυτού, προτείνει μια μεταβατική φόρμουλα που θα περιλαμβάνει μείωση του βαθμού εμπλουτισμού και μεταφορά μέρους των αποθεμάτων ουρανίου σε τρίτη χώρα, υπό διεθνή εποπτεία.

• Η Ουάσιγκτον, ωστόσο, εμφανίζεται εξαιρετικά δύσπιστη απέναντι στις ιρανικές προτάσεις. Πηγές που επικαλείται η Wall Street Journal υποστηρίζουν ότι η απάντηση της Τεχεράνης δεν καλύπτει τις βασικές αμερικανικές απαιτήσεις σχετικά με το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος και τη διαχείριση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αντέδρασε με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, δηλώνοντας ότι «το Ιράν δεν θα γελά πια με τις Ηνωμένες Πολιτείες». Παράλληλα, εξαπέλυσε νέα επίθεση κατά του πρώην προέδρου Μπαράκ Ομπάμα, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία του 2015 προσέφερε στην Τεχεράνη τεράστια οικονομικά οφέλη χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα ασφαλείας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επιμένει ότι η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει απλώς τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος, αλλά την οριστική εξουδετέρωση της δυνατότητας του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική πλευρά ζητά μεγαλύτερη διάρκεια περιορισμών στον εμπλουτισμό ουρανίου, αυστηρότερη επιτήρηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων και πιο ξεκάθαρες δεσμεύσεις από την Τεχεράνη.

• Ακόμη πιο σκληρή παραμένει η στάση του Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί ότι οποιαδήποτε συμφωνία χωρίς πλήρη αποσυναρμολόγηση των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου θα αποτελέσει στρατηγικό λάθος. Το Τελ Αβίβ ζητά επίσης τη μεταφορά όλων των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός ιρανικού εδάφους, θεωρώντας ότι μόνο έτσι μπορεί να αποκλειστεί οριστικά η πιθανότητα ανάπτυξης πυρηνικού οπλοστασίου.

Το πιο κρίσιμο στοιχείο των διαπραγματεύσεων αφορά πλέον το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η Τεχεράνη επιχειρεί να συνδέσει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας με τον τερματισμό των συγκρούσεων στην περιοχή, δημιουργώντας μια ενιαία διαπραγματευτική εξίσωση ανάμεσα στην ασφάλεια, την ενέργεια και τη γεωπολιτική σταθερότητα.

Η πρόσφατη ασφαλής διέλευση του καταριανού δεξαμενόπλοιου «Αλ Χαριτιάτ» από το Στενό του Ορμούζ θεωρήθηκε από αναλυτές μήνυμα καλής θέλησης εκ μέρους του Ιράν, αλλά και επίδειξη της δυνατότητάς του να επηρεάζει άμεσα τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές και τις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

• Την ίδια στιγμή, το πολιτικό παρασκήνιο παραμένει εξαιρετικά σύνθετο. Οι πρώτες απευθείας υψηλού επιπέδου συνομιλίες ανάμεσα στις δύο πλευρές πραγματοποιήθηκαν στην Ισλαμαμπάντ, με επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και της ιρανικής τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγέρ Καλιμπάφ.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι δύο αντιπροσωπείες αντάλλαξαν ουσιαστικά δύο αντικρουόμενα σχέδια. Η αμερικανική πλευρά παρουσίασε πρόταση 15 σημείων που απαιτεί άμεσο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και δραστικό περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος. Το Ιράν απάντησε με σχέδιο 10 σημείων, στο οποίο ζητά άρση του ναυτικού αποκλεισμού και αναγνώριση του ρόλου του στην ασφάλεια της περιοχής.

Παρά την ένταση, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι καμία πλευρά δεν επιθυμεί πραγματική στρατιωτική κλιμάκωση. Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις λόγω των διεθνών τιμών ενέργειας, των γεωπολιτικών ανακατατάξεων και της ανάγκης σταθεροποίησης της περιοχής, ενώ η Τεχεράνη γνωρίζει ότι η οικονομική ασφυξία από τις κυρώσεις δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον.

Το αν οι συνομιλίες θα οδηγήσουν τελικά σε μια νέα συμφωνία ή σε βαθύτερη κρίση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να μετατρέψουν την εύθραυστη ισορροπία πίεσης και συμβιβασμού σε ένα σταθερό πλαίσιο συνεννόησης για το μέλλον της Μέσης Ανατολής και της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.