CNN: Πώς το Ιράν επιχειρεί να εδραιώσει τον έλεγχό του στο Ορμούζ

Το Ιράν επιδιώκει να αναγκάσει τις ναυτιλιακές εταιρείες να συμμορφωθούν με νέο πρωτόκολλο για τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ, διαφορετικά θα κινδυνεύουν με επίθεση. Η Τεχεράνη παρουσίασε ένα νέο σύνολο κανόνων για τα πλοία που επιθυμούν να διασχίσουν το Ορμούζ – σύμφωνα με έγγραφο που είδε το CNN – προχωρώντας στις προσπάθειές της να θεσμοθετήσει τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού, παρά τις προειδοποιήσεις των ΗΠΑ.

Το έγγραφο, με τίτλο «Δήλωση Πληροφοριών Πλοίου» (Vessel Information Declaration), αποτελεί αίτηση που εκδίδεται από τη νεοσύστατη Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου (PGSA) του Ιράν και πρέπει να συμπληρώνεται από όλα τα διερχόμενα πλοία ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής διέλευσή τους. Το έγγραφο κοινοποιήθηκε στο CNN από το Lloyd’s List και μία ακόμη ανώνυμη πηγή της ναυτιλιακής βιομηχανίας.

Πριν από την έναρξη της αμερικανικής και ισραηλινής εκστρατείας κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, το στενό ήταν ελεύθερα για πλοία κάθε προέλευσης. Όμως, μετά την έναρξη της σύγκρουσης, το Ιράν έχει απειλήσει ότι θα πλήξει οποιοδήποτε πλοίο περνά από το Ορμούζ χωρίς άδεια από το ναυτικό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Ορισμένα πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις, ωστόσο η συντριπτική πλειονότητα των πλοιοκτητών και διαχειριστών επέλεξε να μην αναλάβει το ρίσκο να στείλει πλοία χωρίς ιρανική έγκριση.

Η δημιουργία ειδικής αρχής για τα στενά υπογραμμίζει την αποφασιστικότητα του Ιράν να παγιώσει τον έλεγχο σε αυτό που θεωρεί πολεμικό λάφυρο, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις από τις ΗΠΑ και χώρες της περιοχής. Η κυριαρχία στη θαλάσσια αυτή δίοδο – από την οποία διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου – θα έδινε στην Ισλαμική Δημοκρατία τεράστια επιρροή απέναντι στους γείτονές της και στην παγκόσμια οικονομία.

Το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ προκάλεσε το μεγαλύτερο σοκ προσφοράς πετρελαίου στην ιστορία, εκτοξεύοντας τις τιμές της ενέργειας. Στις 6 Μαΐου, οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ ξεπέρασαν τα 4,5 δολάρια ανά γαλόνι για πρώτη φορά εδώ και τέσσερα χρόνια.

«Μια νέα περιφερειακή και παγκόσμια τάξη»

Την ίδια μέρα, λογαριασμός του ανώτατου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στην εφαρμογή Telegram δημοσίευσε μήνυμα που παρουσίαζε το όραμά του για τον Περσικό Κόλπο.

Ο ηγέτης κάλεσε για «μια νέα περιφερειακή και παγκόσμια τάξη υπό τη στρατηγική ενός ισχυρού Ιράν», όπου δεν θα υπάρχει θέση για ξένους και τις μηχανορραφίες τους. Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στη χρήση του μοχλού του κλεισίματος των στενών ως μέσο επίτευξης αυτού του οράματος.

Στα τέλη Απριλίου, δήλωση που αποδόθηκε στον Χαμενεΐ ανέφερε ότι το Ιράν θα δημιουργούσε μηχανισμό επιτήρησης της κυκλοφορίας στη θαλάσσια δίοδο. Το Ιράν θα εφαρμόσει «νέα νομικά πλαίσια και νέα διαχείριση του Στενού του Ορμούζ», ανέφερε η τότε δήλωση, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα ωφελήσει τους γείτονές του και θα αποδειχθεί οικονομικά επικερδές. «Οι ξένοι που έρχονται από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, ενεργώντας κακόβουλα από απληστία, δεν έχουν θέση εκεί, παρά μόνο στον βυθό των νερών του», πρόσθετε.

Το έγγραφο της PGSA που διανεμήθηκε πλέον στις ναυτιλιακές εταιρείες περιλαμβάνει περισσότερες από 40 ερωτήσεις, απαιτώντας από τα πλοία να δηλώνουν το όνομα και τον αριθμό αναγνώρισής τους, οποιοδήποτε «προηγούμενο όνομα», τη χώρα προέλευσης και τον προορισμό τους.

Ζητά επίσης τις εθνικότητες των εγγεγραμμένων ιδιοκτητών και διαχειριστών, καθώς και του πληρώματος, μαζί με λεπτομέρειες για το φορτίο. Σύμφωνα με την PGSA, οι πληροφορίες πρέπει να αποστέλλονται μέσω email στην αρχή πριν από τη διέλευση του πλοίου από τα στενά.

Email της PGSA που περιήλθε στο CNN περιλαμβάνει μάλιστα ξεκάθαρη προειδοποίηση: «Οι πλήρεις και ακριβείς πληροφορίες είναι απαραίτητες για την επεξεργασία του αιτήματος διέλευσης. Οποιαδήποτε λανθασμένη ή ελλιπής πληροφορία θα αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του αιτούντος και οι όποιες συνέπειες θα βαρύνουν τον ίδιο», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Δεν είναι σαφές αν κάποια ναυτιλιακή εταιρεία έχει ήδη ζητήσει άδεια από την PGSA. Σύμφωνα με αναλυτές, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να τις καταστήσει ευάλωτες σε αμερικανικές κυρώσεις.

Το Ιράν έχει ήδη δηλώσει ότι θα αρνείται τη διέλευση από τη θαλάσσια οδό σε πλοία που συνδέονται με τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, ενώ τα υπόλοιπα θα μπορούν να περνούν μόνο με ιρανική συναίνεση. Η Ινδία και το Πακιστάν συγκαταλέγονται στις χώρες που έχουν διαπραγματευθεί με το Ιράν για να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση πλοίων υπό τη σημαία τους.

Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης χρησιμοποιούν συχνότητα έκτακτης ραδιοεπικοινωνίας για να προειδοποιούν τα πλοία ότι ασκούν έλεγχο στη θαλάσσια δίοδο.

Οι νέες απαιτήσεις «μοιάζουν αρκετά με τις ερωτήσεις που γνωρίζαμε ότι ήδη έθεταν οι ιρανικές αρχές στους πλοιοκτήτες», δήλωσε ο Ρίτσαρντ Μιντ της υπηρεσίας ναυτιλιακών αναλύσεων Lloyd’s Intelligence. Ωστόσο, αυτό «θεσμοθετεί τη δομή και φαίνεται να αποτελεί προσπάθεια του Ιράν να κανονικοποιήσει την εξουσία του πάνω στις διελεύσεις».

Παραμένει ασαφές αν η διέλευση θα συνοδεύεται από τέλος. Η Τεχεράνη έχει παρουσιάσει το Στενό ως πιθανή πηγή εσόδων που θα μπορούσε να βοηθήσει στην ανοικοδόμηση της χώρας μετά τις καταστροφές που προκάλεσαν τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα. Σύμφωνα με πληροφορίες, ζητά έως και 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο για τη διέλευση.

Την περασμένη εβδομάδα, η Υπηρεσία Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών διευκρίνισε μέσω οδηγιών ότι τέτοιες πληρωμές δεν επιτρέπονται για αμερικανικά πρόσωπα ή εταιρείες.

«Πληρωμές προς την κυβέρνηση του Ιράν ή τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), άμεσα ή έμμεσα, για ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ δεν θα επιτρέπονται για αμερικανικά πρόσωπα, περιλαμβανομένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων των ΗΠΑ, ή για ξένες εταιρείες που ανήκουν ή ελέγχονται από αμερικανικά συμφέροντα», αναφερόταν.

Οι Ιρανοί έχουν διατυπώσει «απαιτήσεις για πληρωμές διοδίων ώστε τα πλοία να λαμβάνουν άδεια να πλεύσουν», δήλωσε ο Δημήτρης Μανιάτης, διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας ναυτιλιακού κινδύνου Marisks.

Αφού λάβουν άδεια, τα πλοία ακολουθούν «συγκεκριμένο σχέδιο πλεύσης… που τα οδηγεί πάντα ανάμεσα στα νησιά Κεσμ και Λαράκ», κοντά στις ιρανικές ακτές, είπε ο Μανιάτης στο CNN.

Τη Δευτέρα, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ανακοίνωσαν νέα θαλάσσια ζώνη ελέγχου που καλύπτει μεγάλη περιοχή δυτικά και ανατολικά των στενών, επεκτεινόμενη έως τον Κόλπο του Ομάν, σύμφωνα με χάρτη που δόθηκε στη δημοσιότητα.

«Οι ναυτικοί δεν είναι στρατιώτες»

Την ώρα που το Ιράν επιδιώκει να επιβάλει τον έλεγχο στο Στενό του Ορμούζ, συνεχίζεται και ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός πλοίων προς και από ιρανικά λιμάνια.

Στις αρχές της εβδομάδας, ο Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) ανακοίνωσε την έναρξη του “Project Freedom” για τη συνδρομή πλοίων στη διέλευση τoυ Στενού μόνο για να το αναστείλει μέσα σε 48 ώρες, έπειτα από αίτημα Πακιστανών διαμεσολαβητών.

Το σχέδιο αυτό «πρόσθεσε στην επιθετική στάση των Ιρανών που θέλουν να ελέγξουν τα στενά», σύμφωνα με τον Μανιάτη.

Παγιδευμένοι στη μέση βρίσκονται έως και 20.000 ναυτικοί σε σχεδόν 1.000 πλοία που έχουν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο, «με τα πληρώματά τους σε πολύ δύσκολες συνθήκες, επωμιζόμενα όλες τις συνέπειες ενός πολέμου που επεκτείνεται σε κάτι πιο περιφερειακό», είπε ο Μανιάτης.

«Οι ναυτικοί δεν είναι στρατιώτες. Είναι πολίτες που κυβερνούν πλοία και διαχειρίζονται το παγκόσμιο εμπόριο. Δεν θα έπρεπε να βρίσκονται σε μια τέτοια κατάσταση».

Μόλις 40 πλοία διέσχισαν τα στενά ολόκληρη την εβδομάδα έως τις 3 Μαΐου, σύμφωνα με το Lloyd’s List. Πριν από τον πόλεμο, ο μέσος όρος ήταν περίπου 120 διελεύσεις την ημέρα.

Την Πέμπτη, στοιχεία ναυτιλιακής κυκλοφορίας έδειχναν σχεδόν μηδενική διέλευση δεξαμενόπλοιων ή φορτηγών πλοίων από τα στενά, καθώς Ιράν και ΗΠΑ συγκρούονται για τον έλεγχο του θαλάσσιου περάσματος.

Αναλυτές εκτιμούν ότι οποιαδήποτε μορφή ιρανικού ελέγχου θα έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες στις ροές πετρελαίου μέσω των στενών.

«Υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι το Ιράν ενδέχεται να επιδιώξει να διατηρήσει στρατηγικό έλεγχο των στενών για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα. Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ μπορεί να ανεχθούν αυτό το αποτέλεσμα», δήλωσε ο Ματ Ράιτ της εταιρείας θαλάσσιας πληροφόρησης Kpler.

Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν θα αποδεχθούν ιρανικό έλεγχο του στρατηγικού περάσματος. Ο Ράιτ εκτιμά ότι, αν η Τεχεράνη καταφέρει να ελέγξει τη θαλάσσια δίοδο, οι διελεύσεις δεν θα ξεπερνούν το μισό του προπολεμικού μέσου όρου, με βαθιές συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

«Σε ένα σενάριο μακροχρόνιου ιρανικού ελέγχου, οι διελεύσεις θα μπορούσαν να φτάσουν στο 40%-50% της εξαγωγικής ικανότητας, αλλά η πλήρης ομαλοποίηση δεν είναι εφικτή», πρόσθεσε ο Ράιτ.