Ανάλυση: Οι ανοιχτές και οι κρυφές επιδιώξεις του Αραγτσί στο Πεκίνο

Η επίσκεψη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στο Πεκίνο αποκτά σημασία που υπερβαίνει τα όρια μιας τυπικής διμερούς συνάντησης. Η Τεχεράνη, πιεζόμενη από τις αμερικανικές κυρώσεις, την αυξανόμενη πίεση στις θαλάσσιες οδούς και τον κίνδυνο νέας ανάφλεξης γύρω από το Στενό του Ορμούζ, στρέφεται στην Κίνα όχι μόνο ως οικονομικό εταίρο, αλλά και ως πιθανό στρατηγικό αντίβαρο απέναντι στην Ουάσινγκτον.

Σπύρος Σιδέρης

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το Πεκίνο μπορεί —και κυρίως αν θέλει— να προσφέρει στην Τεχεράνη ένα πραγματικό δίχτυ ασφαλείας ή αν θα επιμείνει στη γνώριμη πολιτική της προσεκτικής εξισορρόπησης ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις χώρες του Κόλπου.

Η επίσκεψη του Αμπάς Αραγτσί πραγματοποιείται κατόπιν πρόσκλησης της κινεζικής πλευράς, με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών να έχει συνομιλίες με τον Κινέζο ομόλογό του Γουάνγκ Γι. Επισήμως, η ατζέντα περιλαμβάνει τις διμερείς σχέσεις, την περιφερειακή ασφάλεια και τις διεθνείς εξελίξεις. Πίσω όμως από τη διπλωματική γλώσσα, η Τεχεράνη επιδιώκει κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: να διασφαλίσει ότι η Κίνα δεν θα υποκύψει στις αμερικανικές πιέσεις για περιορισμό των αγορών ιρανικού πετρελαίου και δεν θα ενταχθεί σε δυτικούς ναυτικούς μηχανισμούς στον Περσικό Κόλπο.

Για το Ιράν, η Κίνα αποτελεί πλέον τον βασικό γεωοικονομικό άξονα αντοχής. Ενώ η Ρωσία αντιμετωπίζεται κυρίως ως αμυντικός και στρατηγικός εταίρος, το Πεκίνο είναι εκείνο που μπορεί να κρατήσει ανοιχτές τις ενεργειακές, χρηματοδοτικές και εμπορικές αρτηρίες της ιρανικής οικονομίας. Η μακροχρόνια στρατηγική συμφωνία των δύο χωρών, οι παράλληλοι χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί και η συνέχιση των αγορών ιρανικού πετρελαίου έχουν ενισχύσει στην Τεχεράνη την πεποίθηση ότι η οικονομική της αντοχή συνδέεται όλο και περισσότερο με την Ανατολή και όλο και λιγότερο με εύθραυστες συνεννοήσεις με τη Δύση.

• Στο επίκεντρο βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται κρίσιμο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Η Ουάσινγκτον παρουσιάζει την παρουσία της στην περιοχή ως εγγύηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, ενώ η Τεχεράνη καταγγέλλει ότι οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους αξιοποιούν την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών ως εργαλείο πίεσης και οικονομικής ασφυξίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η στάση της Κίνας απέναντι στους δυτικούς ναυτικούς σχηματισμούς δεν είναι για το Ιράν απλώς ένα διπλωματικό ζήτημα. Είναι ζήτημα οικονομικής και πολιτικής επιβίωσης.

Η Τεχεράνη ζητά από το Πεκίνο τρία πράγματα.

• Πρώτον, διπλωματική κάλυψη σε διεθνείς οργανισμούς και κυρίως στο Συμβούλιο Ασφαλείας, ώστε να αποτραπούν αποφάσεις που θα μπορούσαν να νομιμοποιήσουν νέες κυρώσεις ή στρατιωτικές κινήσεις εναντίον του Ιράν.
• Δεύτερον, συνέχιση των αγορών ιρανικού πετρελαίου μέσω ειδικών διαύλων, παρά την απειλή αμερικανικών δευτερογενών κυρώσεων.
• Τρίτον, διατήρηση ανοιχτών καναλιών τεχνικής, οικονομικής και ενδεχομένως αμυντικής συνεργασίας, στο πλαίσιο αυτού που η Τεχεράνη περιγράφει ως υβριδικό πόλεμο της Δύσης.

Η επίσκεψη έχει και σαφή γεωπολιτική διάσταση. Ο Αραγτσί μεταφέρει στο Πεκίνο την ιρανική ειρηνευτική πρόταση των 14 σημείων, επιδιώκοντας να την καταστήσει αποδεκτό πλαίσιο για τον τερματισμό της κρίσης. Η κίνηση αυτή στοχεύει να αποτρέψει την Κίνα από το να στηρίξει ή να ανεχθεί οποιαδήποτε δυτική πρωτοβουλία που θα έδινε νομικό ή πολιτικό άλλοθι σε νέα πίεση κατά της Τεχεράνης.

• Το Πεκίνο, από την πλευρά του, κινείται με τη δική του ψυχρή λογική συμφερόντων. Η Κίνα θέλει σταθερότητα στον Κόλπο, καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής. Δεν επιθυμεί κλείσιμο του Ορμούζ, ούτε μια γενικευμένη σύγκρουση που θα εκτόξευε τις τιμές του πετρελαίου και θα διατάρασσε την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Ταυτόχρονα, όμως, δεν θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη που εγκαταλείπει το Ιράν υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Έτσι, η κινεζική στάση παραμένει μια προσεκτική στρατηγική αντιστάθμισης. Το Πεκίνο στηρίζει τη διπλωματική αποκλιμάκωση, καλεί σε πολιτική λύση και διαρκή κατάπαυση του πυρός, αλλά αποφεύγει την άμεση εμπλοκή που θα το έφερνε σε ανοιχτή αντιπαράθεση με την Ουάσινγκτον ή θα έθετε σε κίνδυνο τις εμπορικές του σχέσεις με τα κράτη του Κόλπου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο χρονισμός της επίσκεψης, καθώς συμπίπτει με έντονη κινητικότητα γύρω από πιθανές επαφές του Ντόναλντ Τραμπ με την κινεζική ηγεσία. Η Τεχεράνη θέλει να προλάβει το ενδεχόμενο τα ιρανικά συμφέροντα να μετατραπούν σε διαπραγματευτικό χαρτί σε μια ευρύτερη αμερικανοκινεζική παρτίδα. Ο Αραγτσί επιχειρεί να χαράξει εκ των προτέρων τις ιρανικές «κόκκινες γραμμές» και να πείσει το Πεκίνο ότι η κρίση δεν οφείλεται στις επιλογές της Τεχεράνης, αλλά στην αμερικανική στρατηγική πίεσης.

• Το αποτέλεσμα της επίσκεψης δεν θα κριθεί από τις δηλώσεις, αλλά από τις πράξεις. Θα φανεί στο αν η Κίνα θα συνεχίσει να αγοράζει ιρανικό πετρέλαιο, αν θα μπλοκάρει αντιιρανικές πρωτοβουλίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας και αν θα αποφύγει να ενταχθεί σε δυτικούς ναυτικούς μηχανισμούς στον Κόλπο.

Για το Ιράν, το Πεκίνο είναι σήμερα κάτι περισσότερο από εταίρος. Είναι ένας κρίσιμος παράγοντας στην προσπάθεια να σπάσει ο οικονομικός και γεωπολιτικός κλοιός. Για την Κίνα, όμως, το Ιράν είναι μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης εξίσωσης: της αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, της ασφάλειας της ενέργειας και της επιδίωξης να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας σε μια περιοχή όπου η Ουάσινγκτον δείχνει ολοένα περισσότερο εγκλωβισμένη.