Η δυσπιστία της Τεχεράνης και ο διπλωματικός μαραθώνιος Αραγτσί για τη συμφωνία με ΗΠΑ

Η διπλωματική κινητικότητα στη Μέση Ανατολή βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο καμπής, καθώς η Τεχεράνη εντείνει τις επαφές της με βασικούς περιφερειακούς και διεθνείς παίκτες, επιχειρώντας να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια νέα συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, ο οποίος πραγματοποιεί σειρά στοχευμένων επισκέψεων σε Πακιστάν, Ομάν και Ρωσία, επιδιώκοντας να ενεργοποιήσει ένα πολυεπίπεδο δίκτυο διαμεσολάβησης.

Σπύρος Σιδέρης

Οι κινήσεις αυτές αποτυπώνουν όχι μόνο την επιμονή της Τεχεράνης στη διπλωματική οδό, αλλά και τη βαθιά δυσπιστία της απέναντι στις άμεσες συνομιλίες με την Ουάσιγκτον, σε μια περίοδο όπου η ένταση παραμένει υψηλή και η προοπτική συμφωνίας εξαρτάται από εξαιρετικά λεπτές ισορροπίες.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής του γραφείου ιρανικών συμφερόντων στο Κάιρο, Μοτζταμπά Φερντουσί Πουρ, η επιστροφή του Αμπάς Αραγκτσί στο Πακιστάν, μετά την επίσκεψή του στο Ομάν, δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική εντατικοποίησης των διπλωματικών προσπαθειών, με στόχο την προετοιμασία ενός νέου γύρου έμμεσων διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. Το Ισλαμαμπάντ, όπως σημειώνει, δεν λειτουργεί πλέον απλώς ως ουδέτερος διαμεσολαβητής, αλλά ως ενεργός εταίρος, συμβάλλοντας με προτάσεις και πρωτοβουλίες σε συντονισμό με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας.

Παράλληλα, ο ρόλος του Ομάν παραμένει καθοριστικός. Η Μουσκάτ θεωρείται από την Τεχεράνη αξιόπιστος μεσολαβητής, με μακρά παράδοση στη διευκόλυνση διαλόγου μεταξύ αντιμαχόμενων πλευρών. Η επίσκεψη του Αραγκτσί στον σουλτάνο Χάιθαμ μπιν Ταρίκ αλ Σαΐντ επιβεβαιώνει τη βούληση του Ιράν να ενισχύσει τη διπλωματική οδό και να αξιοποιήσει περιφερειακούς παράγοντες για την αποκλιμάκωση της κρίσης.

• Την ίδια στιγμή, η μετάβαση του Αραγκτσί στη Μόσχα και η συνάντησή του με τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν υποδηλώνουν τη σημασία της ρωσικής στήριξης σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο. Αν και η Τεχεράνη βασίζεται κυρίως στις δικές της δυνατότητες, η συνεργασία με τη Ρωσία και την Κίνα ενισχύει τη διαπραγματευτική της θέση, ιδιαίτερα σε διεθνή φόρα όπως το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η Τεχεράνη έχει ήδη καταθέσει νέες προτάσεις, περιμένοντας την απάντηση της Ουάσιγκτον. Όπως επισημαίνει ο Φερντουσί Πουρ, «η μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο των ΗΠΑ», ενώ το Ιράν δηλώνει έτοιμο να προχωρήσει σε μια συμφωνία αντίστοιχη με εκείνη του 2015 με την ομάδα 5+1, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει πραγματική πολιτική βούληση.

• Ωστόσο, οι «κόκκινες γραμμές» του Ιράν παραμένουν σαφείς και αδιαπραγμάτευτες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η πλήρης άρση των κυρώσεων, η αποδέσμευση των παγωμένων οικονομικών πόρων, ο σεβασμός στα πυρηνικά δικαιώματα της χώρας και η αναγνώριση του ρόλου της στη διαχείριση του Στενού του Ορμούζ. Παράλληλα, η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά ένα καθεστώς «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης», απαιτώντας συνολική διευθέτηση της κρίσης και τερματισμό των εχθροπραξιών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επιλογή της Τεχεράνης να επιμείνει σε έμμεσες διαπραγματεύσεις. Όπως τονίζεται, η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τις ΗΠΑ —λόγω προηγούμενων εμπειριών κατά τις οποίες συμφωνίες δεν τηρήθηκαν— οδηγεί το Ιράν στην προτίμηση της διαμεσολάβησης, ώστε να υπάρχουν εγγυήσεις και μάρτυρες σε κάθε πιθανή συμφωνία.

• Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να τηρεί σκληρή στάση, δηλώνοντας ότι η Ουάσιγκτον «κρατά όλα τα χαρτιά», ενώ ακύρωσε πρόσφατη αποστολή απεσταλμένων στο Πακιστάν λόγω έλλειψης προόδου. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης διαλόγου, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα καταθέσει πιο ουσιαστικές και βελτιωμένες προτάσεις.

Στο μεταξύ, η ευρύτερη περιφερειακή αστάθεια επιβαρύνει το κλίμα, με εντάσεις στον Λίβανο και συνεχιζόμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Το Ιράν επιδιώκει να συνδέσει τη διπλωματική διαδικασία με μια συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις.

Συνολικά, οι κινήσεις του Αμπάς Αραγκτσί αποτυπώνουν μια σύνθετη και πολυεπίπεδη στρατηγική: από τη μία, διατήρηση της πίεσης μέσω περιφερειακών ισορροπιών και, από την άλλη, άνοιγμα διαύλων επικοινωνίας για μια πιθανή συμφωνία. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η Ουάσιγκτον θα ανταποκριθεί, οδηγώντας σε μια νέα διπλωματική συμφωνία, ή αν η διαδικασία θα παραμείνει εγκλωβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο δυσπιστίας.