Ανάλυση: Γιατί ο Ζελένσκι πρότεινε τώρα Σύνοδο Κορυφής για το ουκρανικό με μεσολάβηση της Τουρκίας

Σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει εγκλωβιστεί σε μια παρατεταμένη φάση φθοράς χωρίς σαφή προοπτική αποκλιμάκωσης, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιχειρεί να μεταφέρει το κέντρο βάρους από το πεδίο της μάχης στο πεδίο της διπλωματίας. Η πρότασή του για μια απευθείας σύνοδο κορυφής με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, με τη μεσολάβηση της Τουρκίας, δεν συνιστά απλώς μια πρωτοβουλία διαλόγου, αλλά έναν πολυεπίπεδο πολιτικό ελιγμό. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η προσοχή της Ουάσινγκτον έχει μετατοπιστεί προς τη Μέση Ανατολή, το Κίεβο επιχειρεί να επαναφέρει το ουκρανικό ζήτημα στην κορυφή της διεθνούς ατζέντας, να ασκήσει πίεση στους συμμάχους του και ταυτόχρονα να εκθέσει τη Μόσχα ως την πλευρά που απορρίπτει τον διάλογο.

Η επιλογή της Άγκυρας δεν είναι τυχαία, αλλά εντάσσεται σε μια στρατηγική αξιοποίησης ενός παίκτη με ανοιχτούς διαύλους και προς τις δύο πλευρές.

Η πρωτοβουλία αυτή ακολούθησε δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σιμπίχα, ο οποίος επιβεβαίωσε την επιδίωξη του Κιέβου για συνάντηση σε επίπεδο ηγετών στην Τουρκία. Ωστόσο, σχεδόν ταυτόχρονα, ο Ζελένσκι υιοθέτησε σκληρή γραμμή, δηλώνοντας ότι η Ουκρανία θα συνεχίσει να πλήττει τις ρωσικές πετρελαϊκές υποδομές, προκαλώντας ήδη σημαντικές οικονομικές απώλειες. Η φαινομενικά αντιφατική αυτή στάση – διάλογος και στρατιωτική πίεση – αποτελεί στην πραγματικότητα συνειδητή στρατηγική: η ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος μέσω ελεγχόμενης κλιμάκωσης.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Κωνσταντίν Χριστσένκο, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει αντίφαση σε αυτή την προσέγγιση. Όπως επισημαίνει, η Ρωσία έχει απορρίψει προτάσεις για αμοιβαία παύση επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, περιορίζοντας τα περιθώρια του Κιέβου. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές παραμένουν ένα από τα ελάχιστα εργαλεία πίεσης απέναντι στη ρωσική οικονομία.

• Στον πυρήνα της πρωτοβουλίας βρίσκεται μια βαθύτερη ανησυχία: η σταδιακή υποβάθμιση του ουκρανικού ζητήματος στη διεθνή ατζέντα. Η εστίαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ένα κενό προσοχής, το οποίο το Κίεβο επιχειρεί να καλύψει μέσω κινήσεων υψηλού συμβολισμού. Μια πιθανή σύνοδος κορυφής — ιδίως με ενδεχόμενη συμμετοχή του Ντόναλντ Τραμπ — θα μπορούσε να επαναφέρει δυναμικά την Ουκρανία στο προσκήνιο της διεθνούς πολιτικής.

Η επιλογή της Τουρκίας ως μεσολαβητή έχει καθοριστική σημασία. Η Άγκυρα έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικός διαμεσολαβητής, όπως στην περίπτωση της συμφωνίας για τα ουκρανικά σιτηρά, διατηρώντας ταυτόχρονα σχέσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο. Για τον Ζελένσκι, η Τουρκία αποτελεί έναν από τους ελάχιστους δρώντες που μπορούν να διεκδικήσουν ρεαλιστικά ρόλο γεωπολιτικής γέφυρας.

Παρά ταύτα, η ρωσική στάση παραμένει αμετακίνητη. Ο Ρώσος αναλυτής Ρολάντ Μπιγιάμοφ εκτιμά ότι η Μόσχα δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια σύνοδο κορυφής σε αυτή τη φάση, υποστηρίζοντας ότι προηγούνται διαπραγματεύσεις σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο. Με άλλα λόγια, η Ρωσία θεωρεί ότι το Κίεβο επιχειρεί να «ανεβάσει» τεχνητά το επίπεδο των συνομιλιών για να αποκομίσει πολιτικό και επικοινωνιακό όφελος.

• Πέρα από τη διαδικασία, υπάρχει και ένα βαθύτερο εμπόδιο: η αμφισβήτηση της νομιμοποίησης του Ζελένσκι από τη Μόσχα. Αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολη μια απευθείας συνάντηση με τον Πούτιν, καθώς το Κρεμλίνο δεν δείχνει διατεθειμένο να τον αντιμετωπίσει ως ισότιμο συνομιλητή σε επίπεδο κορυφής.

Ο καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, Χάσνι Αμπίντι, εκτιμά ότι η κίνηση του Ζελένσκι αποτελεί προσπάθεια ρήξης του διπλωματικού αδιεξόδου. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το Κίεβο επιδιώκει να εμφανιστεί ως η πλευρά που επιθυμεί τον διάλογο, μεταφέροντας την ευθύνη για τη στασιμότητα στη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να ενεργοποιήσει εκ νέου τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω της τουρκικής διαμεσολάβησης.

Καθοριστικές είναι και οι εξελίξεις στην Ευρώπη. Η αποδυνάμωση πολιτικών εμποδίων, όπως η στάση της Ουγγαρίας υπό τον Βίκτορ Όρμπαν, ανοίγει τον δρόμο για αυξημένη ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία. Αυτό προσφέρει στον Ζελένσκι μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων και ενισχύει την επιλογή του να προωθήσει πιο επιθετικές διπλωματικές πρωτοβουλίες.

• Την ίδια στιγμή, ο Ουκρανός πρόεδρος επιχειρεί να ενισχύσει και την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, προωθώντας την ιδέα ενός νέου αντιβαλλιστικού συστήματος άμυνας. Η πρωτοβουλία αυτή συνδέεται άμεσα με τη συνολική στρατηγική του: όσο παραμένει υψηλή η στρατιωτική απειλή, τόσο εντείνεται η ανάγκη για πολιτική λύση.

Στην ουσία, η πρόταση για σύνοδο κορυφής υπερβαίνει το πλαίσιο μιας απλής διαπραγμάτευσης. Αποτελεί εργαλείο πολιτικής πίεσης, μήνυμα προς τη Δύση και ταυτόχρονα προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της δυναμικής του πολέμου. Ο Ζελένσκι επιχειρεί να αποδείξει ότι η Ουκρανία δεν είναι παθητικός αποδέκτης εξελίξεων, αλλά ενεργός διαμορφωτής της διεθνούς ατζέντας.

Το ερώτημα παραμένει αν αυτή η στρατηγική μπορεί να αποδώσει. Με τη Ρωσία να διατηρεί σκληρή στάση και τη διεθνή προσοχή κατακερματισμένη, η πιθανότητα μιας άμεσης συνόδου είναι περιορισμένη. Ωστόσο, ακόμη και χωρίς απτό αποτέλεσμα, η πρωτοβουλία έχει ήδη επιτύχει έναν βασικό στόχο: την επανενεργοποίηση του ουκρανικού ζητήματος στη διεθνή συζήτηση.

Σε έναν πόλεμο όπου η διπλωματία, η στρατιωτική πίεση και η επικοινωνιακή στρατηγική αλληλοσυμπλέκονται, η κίνηση του Ζελένσκι δεν είναι απλώς μια πρόταση διαλόγου. Είναι μια συνειδητή προσπάθεια να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού — ακόμη κι αν το αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο.