Συνομιλίες στο Πακιστάν: Μπορούν οι διαπραγματεύσεις να φέρουν ειρήνη;

Μετά από έξι εβδομάδες πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν σχεδιάζουν τώρα την πιο υψηλόβαθμη συνάντηση μεταξύ των δύο χωρών από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν το 1979.

Με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς από την πλευρά των ΗΠΑ και τον πρόεδρο του Κοινοβουλίου Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ από την ιρανική πλευρά, οι συνομιλίες στο Πακιστάν σηματοδοτούν μια συγκλονιστική τροπή των γεγονότων, δύο μήνες πλέον εντός αυτής της κρίσης.

Η προετοιμασία για αυτές τις συνομιλίες υπήρξε διαφορετική σε σχέση με προηγούμενες κατά το παρελθόν, καθώς φαίνεται να έχει γίνει ελάχιστη διπλωματική προεργασία. Η ατζέντα δεν είναι απολύτως σαφής. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) ανακοίνωσε μια εκεχειρία δύο εβδομάδων για να θέσει το πλαίσιο των συνομιλιών – αλλά έκτοτε, η εκεχειρία έχει αποδειχθεί στην καλύτερη περίπτωση εύθραυστη και η προϋπόθεση του Τραμπ για ένα «πλήρες, άμεσο και ασφαλές» άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ δεν έχει εκπληρωθεί.

Πρώην διπλομάτης των ΗΠΑ που έχει διαπραγματευτεί με το Ιράν, σχολιάζει στο CNN ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι δύο πλευρές θα μπορέσουν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους. Οι συνομιλίες αναμένεται να είναι χρονοβόρες και περίπλοκες, ενώ το πιο πιθανό είναι να μην υπάρξουν θεαματικές εξελίξεις.

Ωστόσο, υπάρχει μια αρνητική και μια θετική πλευρά για τις ΗΠΑ, σχετικά με το τι εξελίξεις μπορούν να φέρουν.

Αρνητική πλευρά: Νομιμοποίηση ενός νέου status quo που ευνοεί το Ιράν

Από την οπτική γωνία των ΗΠΑ, η στρατιωτική βιομηχανική βάση του Ιράν έχει υποβαθμιστεί μαζικά, με την ικανότητά του να παράγει πυραύλους και drones να πηγαίνει χρόνια πίσω, μαζί με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Οι απώλειες στην ηγεσία του Ιράν ενδέχεται να κλονίσουν την εσωτερική συνοχή και να μειώσουν την ικανότητά του να προβάλλει αποτελεσματικά ισχύ εκτός των συνόρων του μέσω πληρεξουσίων και τρομοκρατικών οργανώσεων.

Από την οπτική γωνία του Ιράν, οι απώλειές του είναι διαχειρίσιμες και έχει διατηρήσει ένα στρατηγικό πλεονέκτημα μέσω του ελέγχου -για πρώτη φορά- του Στενού του Ορμούζ. Αυτό ήταν πάντα ένα υποτιθέμενο χαρτί στην τσέπη του Ιράν, και χρησιμοποιώντας το, απέδειξαν ότι μπορούν να κρατήσουν όμηρο την παγκόσμια οικονομία. Ως αποτρεπτικός παράγοντας, αυτό μπορεί να είναι ακόμα μεγαλύτερο και από το πυρηνικό όπλο που το Ιράν επιδίωκε στο παρελθόν.

Το να συναντηθεί δημόσια ο αντιπρόεδρος με τη νέα ηγεσία του Ιράν, ενώ το Ιράν ελέγχει το Στενό του Ορμούζ, ενέχει σημαντικό κίνδυνο. Για το Ιράν, η ίδια η συνάντηση είναι ο στόχος – και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έχουν νομιμοποιήσει τη νέα στρατηγική του θέση.

Θετική πλευρά: Σπάσιμο του διπλωματικού ταμπού του Ιράν με τον «Μεγάλο Σατανά»

Ο λόγος που δεν έχει γίνει ποτέ μια τέτοια συνάντηση δεν είναι επειδή οι ΗΠΑ αρνήθηκαν. Ο Ομπάμα, ακόμα και ο Τραμπ στην πρώτη του θητεία, ήταν έτοιμοι να συναντηθούν με τον πρόεδρο του Ιράν. Αλλά το Ιράν απέρριπτε κάθε τέτοια κατ’ ιδίαν επαφή. Το ιρανικό σύστημα παρουσίαζε τον εαυτό του ως υπεράνω του «Μεγάλου Σατανά», χωρίς ανάγκη για άμεση διπλωματία, καθώς προωθούσε μια ατζέντα βίας με στόχο την πλήρη εκδίωξη των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή.

Η συνάντηση με τον Βανς, τόσο σύντομα μετά την άνοδο των νέων ηγετών στην εξουσία, θα κατέρριπτε ένα προηγούμενο που το Ιράν επέβαλε από τις πρώτες ημέρες της Ισλαμικής Επανάστασης. Το πλεονέκτημα σε αυτή τη νέα εξίσωση -αν οι ΗΠΑ παραμείνουν σταθερές στις διαπραγματευτικές τους θέσεις- μπορεί να αποβεί εις βάρος του Ιράν.

Το μοντέλο εδώ θα ήταν η συνάντηση του Ρόναλντ Ρίγκαν με τον πρόεδρο της Σοβιετικής Ένωσης, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Ο Ρίγκαν παρέμεινε σταθερός στις απαιτήσεις του και τελικά προκάλεσε μια αλυσιδωτή αντίδραση που οδήγησε στο τέλος της ΕΣΣΔ.

Ο ιρανικός λαός -χιλιάδες εκ των οποίων σφαγιάστηκαν νωρίτερα φέτος επειδή ζητούσαν αλλαγή της κυβέρνησης- ίσως απογοητευτεί από την εικόνα του Βανς να συναντά τον Γκαλιμπάφ, έναν απόλυτο σκληροπυρηνικό και πρώην αρχηγό της αστυνομίας. Υπάρχει η πιθανότητα, σπάζοντας το ταμπού του Ιράν, οι ΗΠΑ να αυξήσουν τα εσωτερικά ρήγματα στη δομή της νέας ηγεσίας.

Εξάλλου, ο Τραμπ κατέρριψε φέτος ένα δεύτερο ταμπού που χαρακτήριζε επί μακρόν τις σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν: Τη χρήση στρατιωτικής βίας εντός των ίδιων των συνόρων του Ιράν. Οι ηγέτες του Ιράν πίστευαν για καιρό ότι οι ΗΠΑ αποτρέπονταν από τέτοια πλήγματα, εν μέρει λόγω των απειλών τους στο Ορμούζ. Τώρα γνωρίζουν ότι ο Τραμπ δεν αποτράπηκε.

Ενισχύοντας το θετικό σενάριο

Με δεδομένο ότι αυτές οι συναντήσεις θα πραγματοποιηθούν τις επόμενες ημέρες, η καλύτερη προσέγγιση για τον Βανς είναι το μοντέλο Ρίγκαν. Αυτό σημαίνει τείνοντας χείρα φιλίας, αλλά καθιστώντας σαφές ότι αν δεν ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις των ΗΠΑ -ιδιαίτερα για το Στενό του Ορμούζ, τον εμπλουτισμό και τα αποθέματα πυρηνικών- το Ιράν θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει ακραία οικονομική πίεση μέσω κυρώσεων και την απειλή στρατιωτικής βίας των ΗΠΑ.

Το Ιράν θα επιδιώξει να χρησιμοποιήσει το μοναδικό χαρτί που διαθέτει τώρα: το Στενό του Ορμούζ. Μπορεί όμως να υπερεκτιμήσει τις δυνάμεις του, καθώς οι στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ παραμένουν τοποθετημένες κοντά και σε ετοιμότητα αν η διπλωματία αποτύχει. Ο Τραμπ δήλωσε μόλις χθες ότι ο συνεχιζόμενος έλεγχος του Στενού από το Ιράν «δεν είναι η συμφωνία που έχουμε!».

Σε αυτή την ιστορική συνάντηση, ο αντιπρόεδρος θα έχει το ισχυρότερο χέρι – και θα πρέπει να το χρησιμοποιήσει.