Ανάλυση: Στο μικροσκόπιο οι στόχοι του Τραμπ στο Ιράν- Νίκη ή πρόωρη θριαμβολογία;

Μετά από περισσότερο από έναν μήνα σφοδρών συγκρούσεων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ από τη μία πλευρά και το Ιράν από την άλλη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να εμφανιστεί ενώπιον της αμερικανικής κοινής γνώμης με ένα μήνυμα καθαρής νίκης. Την περασμένη Τρίτη ανακοίνωσε αυτό που χαρακτήρισε «πλήρη επικράτηση», συνοδεύοντάς το με μια προσωρινή εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων. Ωστόσο, πίσω από τη ρητορική της επιτυχίας, μεγάλα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης και αναλυτές περιγράφουν μια πολύ πιο σύνθετη και αμφιλεγόμενη πραγματικότητα, στην οποία τα στρατηγικά αποτελέσματα της σύγκρουσης παραμένουν ασαφή και, σε αρκετές περιπτώσεις, ελλιπή.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που δημοσιεύθηκαν σε κορυφαίες αμερικανικές εφημερίδες, η στρατιωτική εκστρατεία προκάλεσε σοβαρές ζημιές στις υποδομές του Ιράν, ιδιαίτερα στον τομέα των πυραυλικών συστημάτων και της στρατιωτικής παραγωγής. Παρ’ όλα αυτά, δεν φαίνεται να επιτεύχθηκαν πλήρως οι βασικοί στόχοι που είχε θέσει εξαρχής η αμερικανική ηγεσία. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας μερικής επιτυχίας, η οποία συνοδεύεται από σημαντικές εκκρεμότητες, αντιφάσεις και κινδύνους.

Η εκεχειρία, την οποία η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αξιοποιήσει ως εργαλείο πίεσης για διαπραγματεύσεις, αποδεικνύεται ήδη εύθραυστη. Από τις πρώτες ώρες της εφαρμογής της καταγράφηκαν επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ οι ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο συνεχίστηκαν. Παράλληλα, χώρες του Κόλπου ανακοίνωσαν ότι αναχαίτισαν εισερχόμενα βλήματα, γεγονός που υπογραμμίζει τη ρευστότητα της κατάστασης και ενισχύει την αίσθηση ότι η σύγκρουση παραμένει ανοιχτή, έστω και υπό προσωρινή αναστολή.

Οι πέντε στόχοι και η πραγματικότητα

Για να αξιολογηθεί αν υπήρξε πράγματι νίκη, είναι κρίσιμο να εξεταστούν οι πέντε βασικοί στόχοι που είχε θέσει η αμερικανική πλευρά στην αρχή της σύγκρουσης.

Ο πρώτος στόχος ήταν η πλήρης καταστροφή των ιρανικών πυραυλικών δυνατοτήτων. Αν και οι επιθέσεις κατέστρεψαν εκατοντάδες εγκαταστάσεις αποθήκευσης και σημαντικό ποσοστό της παραγωγικής υποδομής, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει επιχειρησιακά μέσα. Η ικανότητά του να συνεχίζει εκτοξεύσεις πυραύλων και drones αποδεικνύει ότι η στρατιωτική του ισχύς δεν εξουδετερώθηκε πλήρως, παρά το βαρύ πλήγμα που υπέστη.

Ο δεύτερος στόχος αφορούσε την εξουδετέρωση του ιρανικού ναυτικού. Παρά την εκτεταμένη καταστροφή, ακόμη και σε ποσοστά που φέρονται να αγγίζουν το 90% των κύριων μονάδων, η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντη. Μικρότερα σκάφη που ελέγχονται από τους Φρουρούς της Επανάστασης εξακολουθούν να αποτελούν απειλή για τη ναυσιπλοΐα, ιδιαίτερα στο στρατηγικής σημασίας Στενό του Ορμούζ. Επιπλέον, περιστατικά όπως η βύθιση του πολεμικού πλοίου «Ιρίς Ντίνα», με μεγάλες απώλειες προσωπικού, εγείρουν σοβαρά νομικά και ηθικά ζητήματα, με ειδικούς να κάνουν λόγο για πιθανές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

Ο τρίτος στόχος ήταν η εξουδετέρωση των λεγόμενων πληρεξουσίων του Ιράν στην περιοχή. Ωστόσο, οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ παραμένουν ενεργές και συνεχίζουν τις επιθέσεις, ακόμη και μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας. Αυτό καταδεικνύει ότι το δίκτυο επιρροής της Τεχεράνης δεν έχει διαλυθεί και ότι η περιφερειακή της εμβέλεια εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα αστάθειας.

Ο τέταρτος, και ίσως πιο κρίσιμος, στόχος αφορούσε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αν και οι εγκαταστάσεις εμπλουτισμού υπέστησαν ζημιές, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι ποσότητες εμπλουτισμένου ουρανίου έχουν διασωθεί σε υπόγειες εγκαταστάσεις. Η πιθανότητα επαναφοράς του προγράμματος ή ενσωμάτωσής του σε νέες διαπραγματεύσεις παραμένει ανοιχτή, γεγονός που αφαιρεί από την αμερικανική αφήγηση το στοιχείο της οριστικής επίλυσης.

Τέλος, ο πέμπτος στόχος —η εσωτερική αποσταθεροποίηση και η ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος— φαίνεται να απέτυχε. Παρά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και άλλων υψηλόβαθμων στελεχών, το ιρανικό σύστημα εξουσίας δεν κατέρρευσε. Αντιθέτως, η ηγεσία πέρασε σε πιο σκληροπυρηνικά στοιχεία, τα οποία διατήρησαν τη συνοχή του κράτους και τη βασική στρατηγική του κατεύθυνση.

Μια νίκη με αστερίσκους

Το βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι αν η ανακοίνωση του Τραμπ συνιστά πραγματική νίκη ή αν πρόκειται για μια πολιτική επιλογή πρόωρης διακήρυξης επιτυχίας. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι πρόκειται για μια προσπάθεια διαμόρφωσης ευνοϊκού πολιτικού κλίματος στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ιδίως ενόψει των πιέσεων που δέχεται η αμερικανική ηγεσία και της ανάγκης να παρουσιαστεί ένα απτό αποτέλεσμα.

• Η πραγματικότητα στο πεδίο δείχνει ότι η σύγκρουση δεν έχει κλείσει οριστικά. Αν η εκεχειρία καταρρεύσει και το Ιράν συνεχίσει τις επιθετικές ενέργειες, η Ουάσιγκτον ενδέχεται να βρεθεί μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: είτε να επανέλθει στρατιωτικά με αυξημένο πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό κόστος, είτε να αποδεχθεί έναν συμβιβασμό που θα απέχει αισθητά από τους αρχικούς της στόχους.

Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα μιας «καθαρής νίκης» δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται πλήρως στην πολυπλοκότητα της κατάστασης. Αντί για ένα οριστικό τέλος, ο πόλεμος αφήνει πίσω του ένα ασταθές περιβάλλον, όπου η ισορροπία δυνάμεων παραμένει εύθραυστη και οι εξελίξεις παραμένουν απρόβλεπτες.