Η νέα γενιά του Ισραήλ σπρώχνει την πολιτική σκηνή πιο δεξιά

Η τελευταία δημοσκόπηση στο Ισραήλ καταγράφει κάτι βαθύτερο από μια απλή εκλογική προτίμηση της στιγμής: αποτυπώνει μια ουσιαστική πολιτική και κοινωνική μετατόπιση στο εσωτερικό της χώρας, με τους νέους ψηφοφόρους να εμφανίζονται σαφώς πιο δεξιοί, πιο θρησκευόμενοι και πιο δεκτικοί σε σκληρές επιλογές ασφάλειας και διακυβέρνησης. Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στη Γάζα, η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 και η γενικευμένη επίθεση στο Ιράν έχουν ανατρέψει τις παλιές βεβαιότητες, η νέα γενιά στο Ισραήλ δείχνει να συγκροτεί μια διαφορετική πολιτική ταυτότητα, λιγότερο συμβιβαστική και περισσότερο στραμμένη προς τη δεξιά και την άκρα δεξιά. Η τάση αυτή δεν μοιάζει να είναι μόνο συγκυριακή. Αντίθετα, όλα δείχνουν ότι μπορεί να επηρεάσει σε βάθος τον μελλοντικό συσχετισμό δυνάμεων στο Ισραήλ, τόσο στο επίπεδο της εσωτερικής πολιτικής όσο και στις επιλογές που θα αφορούν την ασφάλεια, την περιφερειακή στρατηγική και τις σχέσεις της χώρας με τους γείτονές της.

Σπύρος Σιδέρης

Η δημοσκόπηση δείχνει ότι το νέο εκλογικό σώμα δεν εκφράζει απλώς δυσαρέσκεια ή φόβο, αλλά διαμορφώνει ήδη μια νέα πολιτική κανονικότητα, στην οποία οι έννοιες της ισχύος, της εθνικής συνοχής και της σκληρής αποτροπής αποκτούν κεντρική θέση.

Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση που δημοσίευσε η εφημερίδα «Maariv» και διενήργησε το Ινστιτούτο Ερευνών «Λάζαρ», η πλειοψηφία των νέων ηλικίας 18 έως 22 ετών αυτοπροσδιορίζεται ως δεξιά ή κεντροδεξιά, με το σχετικό ποσοστό να φθάνει στο 78%. Αντίθετα, μόλις ένα περιορισμένο τμήμα αυτής της ηλικιακής ομάδας τοποθετείται στον χώρο του κέντρου ή της αριστεράς, στοιχείο που διαφοροποιεί εντυπωσιακά τους νεότερους ψηφοφόρους από τις μεγαλύτερες ηλικίες. Η σημασία του ευρήματος είναι προφανής, καθώς πρόκειται για πολίτες που εισέρχονται τώρα για πρώτη φορά στην εκλογική διαδικασία και οι οποίοι ενδέχεται να συγκροτήσουν μια νέα, σταθερή εκλογική βάση με πιο έντονα συντηρητικά χαρακτηριστικά.

• Η δεξιά στροφή των νέων αποτυπώνεται ακόμη πιο καθαρά όταν εξετάζεται η απήχηση των κομμάτων και των πολιτικών προσωπικοτήτων. Ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, μία από τις πιο αμφιλεγόμενες φυσιογνωμίες της ισραηλινής πολιτικής ζωής, φαίνεται σχεδόν να διπλασιάζει τη δύναμή του μεταξύ των νέων, φθάνοντας σε επίπεδα που θα του εξασφάλιζαν 14 έδρες εάν ψήφιζε μόνο αυτή η ηλικιακή κατηγορία. Αντίστοιχα, ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, ο οποίος σε πολλές άλλες δημοσκοπήσεις εμφανίζεται αποδυναμωμένος ή πολιτικά πιεσμένος, καταγράφει αξιοσημείωτη αντοχή στους νέους, συγκεντρώνοντας περίπου πέντε έδρες.

Την ίδια στιγμή, το Λικούντ υπό τον Μπενιαμίν Νετανιάχου όχι μόνο διατηρεί τις δυνάμεις του, αλλά εμφανίζεται και ελαφρώς ενισχυμένο σε αυτή τη γενιά. Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό, επειδή δείχνει ότι, παρά τη φθορά που έχει υποστεί ο Ισραηλινός πρωθυπουργός στο συνολικό πολιτικό σκηνικό, εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή επιρροή στους νεότερους ψηφοφόρους. Αντίθετα, πρόσωπα της αντιπολίτευσης, όπως ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ και ο πρώην αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων Γκάντι Αϊζενκότ, φαίνεται να υποχωρούν. Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι η αντιπολίτευση, παρά τη σχετική ενίσχυσή της στις γενικές μετρήσεις, δεν έχει κατορθώσει να αποκτήσει ουσιαστικό έρεισμα στη νεότερη γενιά.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το εύρημα ότι, εάν οι εκλογές διεξάγονταν αποκλειστικά με τη συμμετοχή των νέων, η κυβερνητική συμμαχία του Νετανιάχου θα εξασφάλιζε καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία με περίπου 63 έδρες, έναντι μόλις 48 για τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ενώ και η εκπροσώπηση των αραβικών κομμάτων θα κατέγραφε μικρή κάμψη. Η διαφορά αυτή αποκλίνει αισθητά από την εικόνα που δίνουν οι γενικές δημοσκοπήσεις στο σύνολο του εκλογικού σώματος, όπου η αντιπολίτευση συχνά εμφανίζεται ενισχυμένη. Αυτό σημαίνει ότι η νέα γενιά μπορεί να λειτουργήσει ως καθοριστικός παράγοντας στις μελλοντικές πολιτικές εξελίξεις, ιδίως αν οι σημερινές τάσεις παγιωθούν.

• Σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου αναδεικνύεται επίσης ως ο δημοφιλέστερος υποψήφιος για την πρωθυπουργία ανάμεσα στους νέους, συγκεντρώνοντας περίπου 35%, με σαφή διαφορά από τους αντιπάλους του. Ο Ναφτάλι Μπένετ ακολουθεί με σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά, ενώ άλλες προσωπικότητες, όπως ο Γιαΐρ Λαπίντ και ο Μπένι Γκαντς, εμφανίζονται με εξαιρετικά περιορισμένη επιρροή. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι, παρά τη φθορά του, ο Νετανιάχου παραμένει για μεγάλο μέρος της νέας γενιάς η πιο ισχυρή πολιτική αναφορά, κυρίως σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια και η σταθερότητα κυριαρχούν στη δημόσια ατζέντα.

Η δημοσκόπηση φωτίζει επίσης μια σημαντική παράμετρο της αλλαγής που βρίσκεται σε εξέλιξη: την ενίσχυση της θρησκευτικής ταυτότητας των νέων μετά την 7η Οκτωβρίου 2023. Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες δηλώνουν ότι η θρησκευτική τους πίστη έχει ενισχυθεί, ενώ αντίστοιχο ποσοστό αναφέρει μεγαλύτερη προσήλωση στις εβραϊκές παραδόσεις. Σε κοινωνίες που βιώνουν τραυματικά γεγονότα και παρατεταμένη ανασφάλεια, η επιστροφή σε πιο έντονες συλλογικές και θρησκευτικές αναφορές συχνά λειτουργεί ως μηχανισμός συνοχής. Στην περίπτωση του Ισραήλ, όμως, αυτή η εξέλιξη συνδέεται ευθέως και με την πολιτική κατεύθυνση της κοινωνίας.

• Παράλληλα, καταγράφονται υψηλά επίπεδα εθνικής υπερηφάνειας. Το 68% των νέων δηλώνει υπερήφανο που είναι Ισραηλινοί, ενώ η πλειοψηφία αξιολογεί θετικά τη ζωή στη χώρα, παρά το κλίμα πολέμου και αβεβαιότητας. Επιπλέον, ένα σημαντικό ποσοστό έχει ήδη υπηρετήσει στις εφεδρείες μετά την 7η Οκτωβρίου, και οι περισσότεροι δηλώνουν ότι θα ανταποκρίνονταν ξανά χωρίς δισταγμό σε ενδεχόμενη νέα κλήση. Πρόκειται για μια ένδειξη ότι η νέα γενιά συνδέει όλο και περισσότερο την προσωπική της ταυτότητα με την έννοια της εθνικής ευθύνης και της στρατιωτικής ετοιμότητας.

Συνολικά, η εικόνα που αναδύεται είναι σαφής: ο πόλεμος, η αίσθηση υπαρξιακής απειλής και η περιφερειακή αστάθεια έχουν λειτουργήσει ως καταλύτης για μια βαθύτερη δεξιά μετατόπιση στην ισραηλινή κοινωνία, με τη νέα γενιά να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της αλλαγής. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η γενιά θα διατηρήσει τις ίδιες πολιτικές στάσεις και τα επόμενα χρόνια ή αν πρόκειται για μια ισχυρή αλλά συγκυριακή αντίδραση στις δραματικές εξελίξεις της τελευταίας περιόδου. Προς το παρόν, πάντως, η δημοσκόπηση στέλνει ένα σαφές μήνυμα: το πολιτικό μέλλον του Ισραήλ ενδέχεται να είναι πιο δεξιό, πιο σκληρό και λιγότερο διατεθειμένο σε συμβιβασμούς από ό,τι στο παρελθόν.