“Επιθέσεις αποκεφαλισμού” στο Ιράν με απολογισμό μάλλον αντιστρόφως ανάλογο

Έγινε εμφανές ότι από την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης οι νούμερο “1” στόχοι θα ήταν οι ηγέτες του Ιράν ασκώντας ψυχολογική πίεση τόσο σε ανώτατο διοικητικό επίπεδο όσο και στην κοινωνία (με την προσδοκία εξέγερσης και ανατροπής του θεοκρατικού καθεστώτος) που θα έβλεπε την ευκολία με την οποία ΗΠΑ και Ισραήλ μπορούν να δολοφονούν την ηγεσία της χώρας. Όλοι θα θυμόμαστε τις αποκαλύψεις του Axios για το πώς ξεκίνησε η επίθεση και το περίφημο τηλεφώνημα Νετανιάχου στον Τραμπ.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα στις 23 Φεβρουαρίου, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ ενημέρωσε τον πρόεδρο των ΗΠΑ για μια μοναδική ευκαιρία: Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Αλί Χαμενεΐ και ο στενός του κύκλος επρόκειτο να συναντηθούν σε συγκεκριμένη τοποθεσία στην Τεχεράνη το επόμενο Σάββατο (σσ 28 Φεβρουαρίου ημέρα έναρξης της επίθεσης).

Ο Νετανιάχου υποστήριξε στη συνομιλία του με τον Τραμπ ότι θα αρκούσε ένα και μόνο αεροπορικό πλήγμα για να εξοντώσει ολόκληρη την ιρανική ηγεσία. Ο Τραμπ, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, είχε ήδη κλίνει προς το ενδεχόμενο στρατιωτικού πλήγματος κατά του Ιράν. Αυτό που δεν είχε αποφασίσει ήταν το πότε ακριβώς.

Η πληροφορία για τη συνάντηση του Χαμενεΐ αποτέλεσε, κατά τις ίδιες πηγές, «ακαταμάχητο στόχο ευκαιρίας». Προηγήθηκαν μήνες στενού συντονισμού μεταξύ Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ, με δύο διά ζώσης συναντήσεις του Τραμπ με τον Νετανιάχου και 15 τηλεφωνικές επικοινωνίες μέσα σε δύο μήνες.

Η CIA, κατόπιν εντολής Τραμπ, επιβεβαίωσε τα στοιχεία των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών. Οι αμερικανικές υπηρεσίες δύο μέρες λίγο πριν από την επίθεση είχαν «πλήρως επιβεβαιώσει» ότι η ιρανική ηγεσία θα βρισκόταν συγκεντρωμένη σε συγκεκριμένη τοποθεσία (το παλάτι του Αγιατολάχ) σε συγκεκριμένη ώρα.

Την ίδια ημέρα οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, μετέφεραν από τη Γενεύη το μήνυμα ότι οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη δεν οδηγούσαν σε συμφωνία αποδεκτή από την Ουάσιγκτον. Ο Τραμπ φέρεται να κατέληξε σε δύο συμπεράσματα: ότι οι πληροφορίες ήταν αξιόπιστες και ότι η διπλωματία είχε εξαντληθεί.

Στις 3:38 μ.μ. της Παρασκευής o Τραμπ έδωσε την τελική εντολή, σύμφωνα με το δημοσίευμα. Έντεκα ώρες αργότερα βόμβες έπληξαν την Τεχεράνη, ο Χαμενεΐ σκοτώθηκε και ο πόλεμος ξεκίνησε.

Το ξέσπασμα Βανς

Εκ των υστέρων βέβαια αποδεικνύεται από το πρόσφατο ξέσπασμα Βανς ότι ούτε ο πόλεμος είναι εύκολος, ούτε η λαϊκή εξέγερση ήρθε, ούτε όμως και η απεμπλοκή αποτελεί μια εύκολη υπόθεση για την αμερικανική ηγεσία.

Σύμφωνα πάλι με το Axios, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ που αναμένεται να αναλάβει τον συντονισμό των αμερικανικών προσπαθειών για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν σε τηλεφωνική επικοινωνία επιτέθηκε στον Ισραηλινό πρωθυπουργό, επειδή «πούλησε» στον Τραμπ την ιδέα ενός «εύκολου» πολέμου κατά του Ιράν.

Όπως αναφέρει δημοσίευμα του Axios, ο Βανς εμφανιζόταν ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στις αισιόδοξες εκτιμήσεις του Ισραήλ για την εξέλιξη της σύγκρουσης και, σύμφωνα με αμερικανικές και ισραηλινές πηγές που επικαλείται ο ιστότοπος, εκτιμά ότι ο πόλεμος πρόκειται να συνεχιστεί για μερικές ακόμη εβδομάδες.

Φυσικά παράλληλα με τη μυστική διπλωματία που όλοι ευελπιστούμε να καταλήξει και ανοιχτά σε ευθεία διαπραγμάτευση και ενώ το νέο αμερικανικό τελεσίγραφο λήγει στις 6 Απριλίου, σε αυτή τη φάση όλα προμηνύουν κλιμάκωση με κάποιοι είδους χερσαία επιχείρηση απροσδιόριστης πάντως μορφής και στόχου.

Επιστρέφοντας στους στόχους των Ιρανών Ηγετών παρά τις επανειλημμένες απώλειες του ανώτατου ηγέτη αλλά και υψηλόβαθμων αξιωματούχων και διοικητών, το ιρανικό σύστημα εξουσίας φαίνεται να αναπαράγεται με αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι τυχαία η χρήση της μεταφοράς της «Λερναίας Ύδρας» σε πολλά αναλυτικά άρθρα: κάθε φορά που ένα ηγετικό πρόσωπο εξουδετερώνεται, ένα νέο αναδύεται για να καταλάβει τη θέση του, διατηρώντας τη συνέχεια της στρατηγικής και της ιδεολογίας.

Κορυφαίοι Ιρανοί που σκοτώθηκαν σε πλήγματα ΗΠΑ-Ισραήλ:

• Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ – Ανώτατος Ηγέτης από το 1989, σκοτώθηκε σε αεροπορικό πλήγμα ΗΠΑ-Ισραήλ στην κατοικία του στις 28 Φεβρουαρίου. Η διακυβέρνησή του χαρακτηρίστηκε από συγκέντρωση εξουσίας μέσω του μηχανισμού ασφαλείας του Ιράν και επέκταση της περιφερειακής επιρροής, συχνά σε σύγκρουση με τη Δύση για το πυρηνικό πρόγραμμα.
• Αλί Λαριτζανί – Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, σκοτώθηκε στις 17 Μαρτίου στο Πάρντις μαζί με τον γιο του και έναν αναπληρωτή του. Πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και διαπραγματευτής για τα πυρηνικά, στενός σύμβουλος του Χαμενεΐ.
• Ισμαΐλ Χατίμπ – Υπουργός Πληροφοριών, σκοτώθηκε σε ισραηλινό πλήγμα στις 18 Μαρτίου. Σκληροπυρηνικός κληρικός και πολιτικός, προηγουμένως καθοδηγούμενος από τον Χαμενεΐ.
• Αλί Σαμκάνι – Στενός σύμβουλος του Χαμενεΐ σε θέματα ασφάλειας και πυρηνικής πολιτικής, σκοτώθηκε στην Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου. Επιβίωσε από προηγούμενη επίθεση κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιουνίου.
• Μοχάμαντ Πακπούρ – Αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου στην Τεχεράνη. Ηγήθηκε των Φρουρών μετά τον θάνατο του προκατόχου του, Χοσεΐν Σαλαμί.
• Αζίζ Νασιρζαντέχ – Υπουργός Αμυνας και επί χρόνια αξιωματικός της αεροπορίας, σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου. Σημαντικός στον στρατιωτικό σχεδιασμό και την πολιτική άμυνας.
• Αμπντολραχίμ Μουσαβί – Αρχηγός του γενικού επιτελείου των ενόπλων δυνάμεων, σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου κατά τη διάρκεια συνάντησης ανώτατων αξιωματούχων στην Τεχεράνη. Υπεύθυνος για τον συντονισμό όλων των κλάδων των ενόπλων δυνάμεων.
• Γκολαμρεζά Σολεϊμανί – Διοικητής της παραστρατιωτικής δύναμης Μπασίζ, σκοτώθηκε στις 17 Μαρτίου. Υψηλόβαθμος αξιωματικός των Φρουρών της Επανάστασης, υπεύθυνος για την εσωτερική ασφάλεια.
• Μπεχνάμ Ρεζάι – Διευθυντής στρατιωτικών πληροφοριών του ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης, σκοτώθηκε στις 26 Μαρτίου στο Μπαντάρ Αμπάς. Υπεύθυνος για τη συλλογή πληροφοριών στην περιοχή.
• Αλιρεζά Τανγκσίρι – Διοικητής του ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης, πέθανε από τραύματα που υπέστη στις 26 Μαρτίου στο Μπαντάρ Αμπάς. Ηγήθηκε του ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης από το 2018 και είχε τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ.

Εκ του αποτελέσματος πάντως η στρατηγική των στοχευμένων δολοφονιών μάλλον δεν επιτυγχάνει τους επιδιωκόμενους στόχους αντίθετα, ενισχύει τη δομική ανθεκτικότητα του ιρανικού καθεστώτος.

Τι λέει ο Διεθνής Τύπος και οι αναλυτές

Η τακτική των «decapitation strikes» (επί λέξει μετάφραση: επιθέσεις αποκεφαλισμού) που εφαρμόζεται στις επιθέσεις κατά της ιρανικής ηγεσίας έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονης συζήτησης στον διεθνή Τύπο αλλά και σε αναλύσεις ειδικών.

Σύμφωνα με αναλύσεις που φιλοξενούνται σε αμερικανικά μέσα και think tanks, οι επιχειρήσεις είχαν υψηλή επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα (precision strikes, εξόντωση δεκάδων υψηλόβαθμων στελεχών). Ωστόσο, η κυρίαρχη εκτίμηση είναι ότι το ιρανικό σύστημα αναπληρώνει γρήγορα την ηγεσία με συχνά πιο σκληροπυρηνικά στελέχη και δεν έχει επιτευχθεί κατάρρευση του καθεστώτος, που ήταν ο στρατηγικός στόχος.

Ένα άλλο συμπέρασμα που κυριαρχεί κυρίως στον βρετανικό Τύπο είναι ότι η εξόντωση των Ιρανών ηγετών δεν εξουδετερώνει την κρατική ικανότητα ούτε τη στρατηγική αντοχή. Ο Guardian αναφέρει ότι η ιρανική αντίδραση μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματική στρατιωτικά, αλλά συνεχίζεται ενώ προσαρμόζεται με ασύμμετρο πόλεμο.

Αναλύσεις σε αραβικές και περιφερειακές αναλύσεις, αναφέρουν ότι οι δολοφονίες των ηγετών μπορεί να είναι πολιτικά αντιπαραγωγικές καθώς παράγουν αποτέλεσμα παραβίασης του διεθνούς Δικαίου και νομιμότητας. Πέραν τούτου στο εσωτερικό του Ιράν η δολοφονία ηγετών ενισχύει την εσωτερική συνοχή του Ιράν, αντί να τη διαλύει δημιουργώντας “μαρτυρικό αφήγημα” που νομιμοποιεί το καθεστώς.

Παράλληλα think tanks όπως το ECFR και το Chatham House μακροπρόθεσμα μπορεί να αποδειχτεί αυτοϋπονομευτική. Επισημαίνουν ότι η στρατηγική στοχευμένων δολοφονιών δεν συνοδεύεται από ρεαλιστικό σχέδιο μετάβασης, δημιουργεί κενό εξουσίας, όχι απαραίτητα φιλοδυτική εναλλακτική ενώ δολοφονούνται και πιθανοί «μετριοπαθείς διάδοχοι», δυσκολεύοντας πολιτική λύση.

Τέλος δεν λείπουν οι εκτιμήσεις κυρίως στον τουρκικό Τύπο που αναφέρουν ότι η εν λόγω στρατηγική οδηγεί περισσότερο σε περιφερειακή ανάφλεξη παρά σε έλεγχο της κρίσης, λειτουργώντας ως μέρος ευρύτερης πολιτικής αποσταθεροποίησης, και όχι λύσης.

Έτσι πίσω όπως από τα εμφανή “αποτελέσματα” όπως αποδυνάμωση συγκεκριμένων δομών διοίκησης, επιχειρησιακή υπεροχή (για λόγους και επικοινωνιακούς) των επιτιθέμενων και βραχυπρόθεσμο σοκ στο ιρανικό σύστημα, οι στόχοι φαίνεται να υπολείπονται καθώς: ούτε κατάρρευση καθεστώτος προκάλεσαν, ούτε σταμάτησε την ικανότητα αντίδρασης του Ιράν
ενώ παράλληλα ενίσχυσε την εθνική συσπείρωση σε κρίσιμες στιγμές και προκάλεσε νέο κύκλο εκδίκησης και κλιμάκωσης.

Και ο καθένας με βάση τις παραπάνω αναλύσεις μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του ως προς τη χρησιμότητα της αμφιλεγόμενης στρατηγικής…