Social Media: 4 + 1 απλές συμβουλές σε γονείς για να αποσπάσετε σταδιακά τα κινητά από τα χέρια των παιδιών σας

Αν είστε γονιός, ίσως αισθανθήκατε μια κάποια δικαίωση από την απόφαση αμερικανικού δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία η Meta και η Google δημιούργησαν σκόπιμα εθιστικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης που έβλαψαν την ψυχική υγεία μιας νεαρής γυναίκας. Οι δικηγόροι της γυναίκας, γνωστής ως Kaley, υποστήριξαν ότι χαρακτηριστικά τουInstagram, όπως το “infinite scroll” (ατελείωτη κύλιση), σχεδιάστηκαν για να προκαλούν εθισμό.

Μανώλης Δράκος

Αν και η δικαστική απόφαση χαιρετίστηκε ως μια στιγμή που «αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού» για τις εταιρείες τεχνολογίας, έχει μικρή πρακτική χρησιμότητα για τους γονείς σε όλο τον κόσμο που προσπαθούν να μειώσουν τον χρόνο των παιδιών τους μπροστά στην οθόνη.

Ζητήσαμε από ορισμένους ειδικούς σε θέματα γονέων τις συμβουλές τους για το πώς να αποσπάσετε τα τηλέφωνα από τα χέρια των παιδιών σας – έστω και για λίγο.

1. Ξεκινήστε με μικρά βήματα και να είστε ρεαλιστές
Πολλοί γονείς που έχουν ήδη δώσει στα παιδιά τους tablet ή smartphone ίσως αναρωτιούνται αν το καλύτερο είναι απλώς να τα ξεφορτωθούν. Αλλά αυτό μπορεί να μην είναι η πιο παραγωγική επιλογή, πιστεύει η παιδοψυχολόγος Dr Jane Gilmour.

«Η αλλαγή μιας συνήθειας είναι πάντα δύσκολη», λέει. Αντίθετα, συνιστά την εφαρμογή αλλαγών σε μια ουδέτερη στιγμή και όχι στην κορύφωση ενός καυγά για τον χρόνο στην οθόνη. «Οι ήρεμοι εγκέφαλοι επικοινωνούν καλύτερα».

Ένα καλό πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι ο ορισμός ενός συγκεκριμένου σημείου στο σπίτι για τις συσκευές, όπως ένα συγκεκριμένο ντουλάπι. «Έχετε ένα μέρος για τους φορτιστές… έτσι, όταν τα τηλέφωνα απομακρύνονται, μπαίνουν στον φορτιστή και αυτό είναι όλο».

2. Δουλέψτε συνεργατικά
Τα μεγαλύτερα παιδιά και οι έφηβοι μπορούν να ωφεληθούν αν συμμετέχουν στη συζήτηση για τον χρόνο στην οθόνη, αντί να τους επιβάλλονται κανόνες, λέει η παιδοψυχολόγος Dr Maryhan Baker.

Η αναγνώριση της κοινωνικής πίεσης που περιβάλλει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να βοηθήσει τους εφήβους να συνεργαστούν. Για παράδειγμα, μπορείτε να τους πείτε: «Καταλαβαίνω ότι εκεί επικοινωνείς με τους φίλους σου. Καταλαβαίνω την κοινωνική πίεση αν θεωρηθεί ότι δεν είσαι εκεί. Πραγματικά το καταλαβαίνω».

«Ας κάνουμε λοιπόν μια συζήτηση για το πώς μπορούμε να αρχίσουμε να δημιουργούμε χώρο μέσα στην ημέρα σου όπου δεν θα είσαι συνέχεια στο τηλέφωνο».

Η σύμβουλος γονέων Olivia Edwards προσθέτει ότι η οικοδόμηση μιας ισχυρής σύνδεσης με το παιδί θα κάνει ευκολότερη τη ρύθμιση της χρήσης της οθόνης, καθώς η καλή σχέση οδηγεί στη συνεργασία και την ομαδικότητα. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει το να δείξετε ειλικρινές ενδιαφέρον για το περιεχόμενο που καταναλώνει το παιδί σας στο διαδίκτυο.

3. Μετατρέψτε τον χρόνο στην οθόνη σε ευκαιρία μάθησης
Πολλοί γονείς νιώθουν ότι δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τις γρήγορα μεταβαλλόμενες τάσεις στα social media. Υπάρχει όμως η ευκαιρία για ενήλικες και παιδιά να μάθουν ο ένας από τον άλλο μέσω ειλικρινών συζητήσεων.

Η Olivia προτείνει να ρωτήσετε: «Πώς νομίζεις ότι λειτουργούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Πώς νομίζεις ότι αυτή η εφαρμογή καταφέρνει να κρατά τους ανθρώπους να την κοιτάζουν; Ήξερες ότι βγάζουν χρήματα όσο περισσότερο χρόνο περνούν οι άνθρωποι σε αυτήν;».

Η Jane λέει επίσης ότι οι γονείς μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τον ψηφιακό γραμματισμό στην πράξη: «Μπορεί να υπάρχει περιεχόμενο που μπορείτε να δείτε μαζί και να πείτε: “Εντάξει, πιστεύεις ότι αυτό είναι αλήθεια; Πώς θα μπορούσα να καταλάβω αν είναι αλήθεια ή όχι;”».

4. Γίνετε το καλό παράδειγμα
Δεν είναι μυστικό ότι τα παιδιά μιμούνται τους γονείς τους, οπότε η ενθάρρυνση καλών συνηθειών πρέπει να ξεκινήσει από εσάς.

Η Maryhan ενθαρρύνει μια ανάλαφρη προσέγγιση: «Ακόμα και μια αυτοσαρκαστική συζήτηση βοηθάει, όπως το να πούμε: “Όλοι είμαστε ένοχοι γι’ αυτό, ούτε η δική μου σχέση με το τηλέφωνο είναι όσο καλή θα μπορούσε”».

Η Jane προσθέτει ότι ενήλικες και παιδιά θα μπορούσαν να ωφεληθούν αν αποδέχονταν λίγο περισσότερο την πλήξη. «Όταν είμαστε στην οθόνη, κοιτάμε τον εξωτερικό κόσμο. Όταν μπαίνουμε στον εσωτερικό μας κόσμο και απλώς κοιτάμε το κενό, αυτό μας επιτρέπει να σκεφτούμε το παρελθόν, να οραματιστούμε το μέλλον και ενισχύει τη δημιουργικότητα».

5. Μην πανικοβάλλεστε
Η ανατροφή των παιδιών δεν ήταν ποτέ εύκολη, και το να μεγαλώνεις παιδιά σε μια εποχή όπου οι οθόνες είναι παντού μπορεί να είναι ανησυχητικό.

Ο Dr Tony Sampson, ειδικός στην ψηφιακή επικοινωνία, λέει ότι οι γονείς δεν πρέπει να παγιδεύονται στον «ηθικό πανικό». «Υπάρχει μια τάση οι αγχωμένοι γονείς να παρασύρονται από τον κυρίαρχο πανικό των μέσων ενημέρωσης και να θεωρούν ότι όλοι οι εφηβικοί εγκέφαλοι είναι προγραμματισμένοι για εθισμό στα social media».

Όμως, τα παιδιά έχουν τη λεγόμενη νευροπλαστικότητα – οι εγκέφαλοί τους προσαρμόζονται και ανακάμπτουν καλύτερα από αυτούς των ενηλίκων. «Τα social media δεν μειώνουν την προσοχή· την αιχμαλωτίζουν και την κατευθύνουν προς εμπορικό περιεχόμενο. Η θετική χρήση της τεχνολογίας μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση της δημιουργικότητας και της εξερεύνησης».

Οι επιπτώσεις της χρήσης των social media στα παιδιά

Η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να επηρεάσει τα παιδιά και τους εφήβους σε πολλαπλά επίπεδα, καθώς ο εγκέφαλός τους βρίσκεται ακόμα σε μια κρίσιμη φάση ανάπτυξης. 

Ακολουθούν οι κυριότερες επιπτώσεις σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες:

Ψυχική Υγεία και Αυτοπεποίθηση

• Άγχος και Κατάθλιψη: Παιδιά που χρησιμοποιούν τα social media για περισσότερες από 3 ώρες την ημέρα αντιμετωπίζουν διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους.
• Χαμηλή Αυτοεκτίμηση: Η συνεχής σύγκριση με τις «τέλειες» ζωές και εικόνες των άλλων μπορεί να οδηγήσει σε δυσαρέσκεια για την εμφάνιση και το σώμα τους (body dissatisfaction).
• Κοινωνική Απομόνωση: Παρά τη φύση των δικτύων, η υπερβολική χρήση συνδέεται συχνά με αυξημένο αίσθημα μοναξιάς και απομόνωσης. 

Ανάπτυξη του Εγκεφάλου και Γνωστικές Λειτουργίες

• Νευροπλαστικότητα: Ο εγκέφαλος των εφήβων είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος. Η συχνή χρήση μπορεί να επηρεάσει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τα συναισθήματα, τη μάθηση και τον έλεγχο των παρορμήσεων.
• Διάσπαση Προσοχής: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αιχμαλωτίζουν την προσοχή και την κατευθύνουν σε εμπορικό περιεχόμενο, δυσκολεύοντας τη συγκέντρωση σε καθήκοντα όπως τα μαθήματα. 

Σωματική Υγεία και Καθημερινότητα

• Διαταραχές Ύπνου: Η χρήση συσκευών πριν από τον ύπνο (bedtime access) συνδέεται άμεσα με κακή ποιότητα ύπνου και αϋπνία.
• Μείωση Φυσικής Δραστηριότητας: Ο χρόνος στην οθόνη συχνά αντικαθιστά τη γυμναστική ή το παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο. 

Κοινωνικοί Κίνδυνοι

• Cyberbullying (Διαδικτυακός Εκφοβισμός): Η έκθεση σε παρενόχληση online είναι ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την ψυχική υγεία και την αυτοεκτίμηση των παιδιών.
• Έλλειψη Κοινωνικών Δεξιοτήτων: Η αντικατάσταση της δια ζώσης επικοινωνίας μπορεί να κάνει τις προσωπικές συναντήσεις να μοιάζουν πιο τρομακτικές για τους εφήβους.