Noelia Castillo: Μήπως ήρθε η ώρα να ανοίξει και στην Ελλάδα η συζήτηση περί ευθανασίας;

“Ο σεβασμός της νόμιμης, ελεύθερης και βάσιμης απόφασης της Noelia Castillo, η οποία επικυρώθηκε από όλα τα δικαστήρια, ήταν μια ηθική και δημοκρατική υποχρέωση” καταλήγει στο editorial η El Pais. Όμως όσο απλό φαίνεται το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου να αποφασίζει για τη ζωή του, τόσο περίπλοκο αποδεικνύεται στην πραγματικότητα. Σε κάθε χώρα που επιτρέπεται, η ενεργητική ή υποβοηθούμενη ευθανασία, έχει θεσμοθετηθεί μέσα από ένα πλέγμα νόμων και αυστηρών κανόνων. Και σωστά έως ότου παρεμποδίζεται η εφαρμογή αυτού του νόμου με υποκειμενικά και άκρως αμφισβητούμενα επιχειρήματα. Επαναφέρει δε στην επικαιρότητα τη σύγκρουση μεταξύ της αυτονομίας του ανθρώπου και την προστασία της ζωής ως ύψιστης αξίας, όσο και τον προβληματισμό για έναν δημόσιο διάλογο που αναζητείται στη χώρα μας.

Παναγιώτης Δρίβας

Το αυτονόητο και νόμιμο δικαίωμα της 25χρονης κοπέλας που είχε πέσει θύμα ομαδικού βιασμού και αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει πέφτοντας από τον 5ο όροφο με αποτέλεσμα να μείνει παραπληγική, δεν ήταν μια απλή διαδικασία. Χρειάστηκε να αντιδικήσει με τον πατέρα της ο οποίος αν και όντας αδιάφορος για το παιδί του, με τη συνδρομή των Christian Lawyers, μια υπερσυντηρητική ομάδα, επιχείρησε να μπλοκάρει την απόφαση.  

«Δεν με παίρνει ποτέ τηλέφωνο, δεν μου στέλνει ποτέ μηνύματα... Δηλαδή, γιατί θέλει να ζήσω;» είπε η Noelia για τον πατέρα της στην τελευταία συνέντευξή της στο τηλεοπτικό κανάλι Antena 3.. Συγκλόνισε λέγοντας με ήρεμη φωνή: «Δεν αντέχω πλέον όλα αυτά που με βασανίζουν, όλα όσα έχω ζήσει. Θέλω να φύγω από αυτόν τον κόσμο εν ειρήνη και να σταματήσω να υποφέρω». Η μητέρα της, καθισμένη δίπλα της, είπε ότι περίμενε «σε περίπτωση που, την τελευταία στιγμή, πει “το μετανιώνω”.

Aquí Noelia asume que consumía tóxicos y que no llevaba al día su medicación!
Lo dicho, no está en capacidad de decidir sobre sí misma.

____________
Antena 3 pic.twitter.com/CfDa1usuzU

— Guajiro Digital (@GuajiroDigital) March 26, 2026

Ο ισπανικός νόμος περί ευθανασίας του 2021 προστατεύει αυστηρά τα δικαιώματα και θεσπίζει πολυάριθμους ελέγχους που περιλαμβάνουν ιατρικές ομάδες, νομικούς εμπειρογνώμονες και ειδικούς βιοηθικής.

Τα αιτήματα πρέπει να περάσουν από τρία στάδια :

• το πρώτο, από τον γιατρό που ξεκινά τη διαδικασία και εγκρίνει το αίτημα του ασθενούς
• το δεύτερο, από έναν νομικό εμπειρογνώμονα και έναν άλλο γιατρό (ο οποίος δεν γνωρίζει το ενδιαφερόμενο άτομο) που επιβεβαιώνουν το αίτημα
• Και τέλος μια επακόλουθη αναθεώρηση (ανύπαρκτη σε άλλα νομικά συστήματα με μακρά παράδοση ευθανασίας, όπως αυτά του Βελγίου ή της Ολλανδίας): μια επιτροπή αναθεώρησης και εποπτείας αποτελούμενη από γιατρούς, νομικούς εμπειρογνώμονες και κοινωνικούς λειτουργούς που επανεκτιμούν την υπόθεση και εγκρίνουν ή απορρίπτουν την παροχή βοήθειας.

Είναι, επομένως, μια διαδικασία που διασφαλίζει ότι όλα τα δικαιώματα γίνονται σεβαστά, χωρίς να αφήνει περιθώρια για ιδεολογική ερμηνεία. Η Noelia είχε περάσει και από τα τρία στάδια, τα οποία υποστήριξαν ομόφωνα την απόφασή της.

Τα fake news και τι είπε η ίδια για τον βιασμό της

Η Noelia πέρασε μια παιδική ηλικία σε μια δυσλειτουργική οικογένεια και μια εφηβεία υπό τη φροντίδα κοινωνικών ιδρυμάτων. Για τον βιασμό της τα οποία ακροδεξιά κόμματα όπως το Vox προσπάθησαν χρησιμοποιήσουν fae news kai να ενοχοποιήσουν ανήλικους μετανάστες η ίδια αφηγήθηκε τρία περιστατικά:

• Το πρώτο, λέει, αφορούσε έναν άνδρα που ήταν σύντροφός της για τέσσερα χρόνια και ο οποίος την κακοποίησε σεξουαλικά ένα βράδυ αφού είχε πάρει υπνωτικά χάπια.
• Το δεύτερο, σε ένα νυχτερινό κέντρο διασκέδασης, όταν «δύο άνδρες προσπάθησαν να την κακοποιήσουν σεξουαλικά».
• Και το τρίτο, επίσης σε ένα νυχτερινό κέντρο διασκέδασης, όταν εξηγεί ότι δέχτηκε επίθεση από «τρεις άνδρες ταυτόχρονα», προσθέτει ότι αυτό συνέβη «τρεις ή τέσσερις ημέρες πριν» πηδήξει από το μπαλκόνι του πέμπτου ορόφου της: στις 4 Οκτωβρίου του 2022, όταν ήταν 21 ετών. Αυτή η απόπειρα αυτοκτονίας είχε ως αποτέλεσμα να γίνει «εντελώς παραπληγική».

Πηγές από τη Γενική Διεύθυνση Πρόληψης και Προστασίας Παιδιών και Εφήβων (DGPPIA) επιβεβαίωσαν ότι «δεν έχει καταγραφεί κανένα περιστατικό σεξουαλικής επίθεσης» στα δύο κέντρα φιλοξενίας όπου διέμεινε η Νοέλια μεταξύ Ιουλίου 2015 και Φεβρουαρίου 2019, όταν το εγκατέλειψε σε νόμιμη ηλικία, «οικειοθελώς».

Δικαίωμα στη ζωή και στον θάνατο

Οι διαφορετικές προσεγγίσεις και ο δημόσιος διάλογος που αναπτύσσεται παγκοσμίως εδράζονται σε βαθιές φιλοσοφικές, επιστημονικές και ανθρωπολογικές παραδοχές. Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο την πράξη της ευθανασίας καθαυτή, αλλά και στην αντίληψη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας: ως δικαίωμα αυτοδιάθεσης ή ως εγγενή αξία που δεν επιδέχεται διαπραγμάτευση.

Στην πλευρά των υποστηρικτών, κεντρική θέση κατέχει η αρχή της αυτονομίας. Στο δικαίωμα επιλογής του τρόπου και του χρόνου θανάτου. Στη σύγχρονη βιοηθική, λαμβάνεται υπόψη η ποιότητα της ζωής και όχι απλώς η βιολογική της διατήρηση. Η παράταση της ζωής υπό συνθήκες ακραίου πόνου ή πλήρους απώλειας συνείδησης δεν συνιστά ηθική υποχρέωση.

Νομικοί φιλόσοφοι επιχειρηματολογούν υπέρ του «δικαιώματος στην αξιοπρέπεια», υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι έχουν έννομο συμφέρον να καθορίζουν το τέλος της ζωής τους σύμφωνα με τις αξίες και τις πεποιθήσεις τους. Πολλοί γιατροί και ερευνητές στον χώρο της παρηγορητικής φροντίδας αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ιατρική δεν θεραπεύει αλλά παρατείνει την οδύνη.

• Στον αντίποδα, οι απόψεις είναι εξίσου ισχυρές και πολυεπίπεδες.

Η βιοηθική υποστηρίζει ότι η ευθανασία υπονομεύει τη θεμελιώδη αρχή της ιατρικής, δηλαδή την προστασία της ζωής και ότι η αποδοχή της ευθανασίας ανοίγει τον δρόμο στον οποία τα όρια μεταξύ εθελούσιου και μη εθελούσιου θανάτου καθίστανται δυσδιάκριτα.

Σε φιλοσοφικό επίπεδο υποστηρίζεται ότι η τεχνολογική ισχύς της σύγχρονης ιατρικής απαιτεί αυξημένη ηθική αυτοσυγκράτηση καθώς η αξία της ανθρώπινης ζωής δεν μπορεί να εξαρτάται από υποκειμενικές εκτιμήσεις περί «ποιότητας».

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η θέση πολλών ιατρικών συλλόγων, οι οποίοι επισημαίνουν ότι η νομιμοποίηση της ευθανασίας ενδέχεται να διαβρώσει τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ασθενούς και γιατρού. Επιπλέον, οργανώσεις που εκπροσωπούν άτομα με αναπηρία εκφράζουν τον φόβο ότι τέτοιες πρακτικές μπορεί να δημιουργήσουν έμμεσες πιέσεις προς τους πιο ευάλωτους.

Στην Ελλάδα ο δημόσιος διάλογος είναι ανύπαρκτος

Παρά το γεγονός ότι διεθνώς αποτελεί αντικείμενο έντονου διαλόγου και νομοθετικών πρωτοβουλιών, στη χώρα μας περιορίζεται σε ακαδημαϊκούς κύκλους.

Από νομικής άποψης, η ενεργητική ευθανασία αντιμετωπίζεται ως αξιόποινη πράξη, ακόμη και όταν υπάρχει συναίνεση του ασθενούς. Το ελληνικό ποινικό δίκαιο δεν αναγνωρίζει ειδική κατηγορία «ιατρικά υποβοηθούμενου θανάτου».

Αλλά γιατί ο δημόσιος διάλογος παραμένει τόσο περιορισμένος; Θα μπορούσαμε να πούμε πως δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε έναν συνδυασμό πολιτισμικών, θεσμικών και πολιτικών ιδιαιτεροτήτων. Ένα θέμα που αφορά άμεσα την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα των ασθενών, παραμένει στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης — τουλάχιστον προς το παρόν.

Προφανώς, απουσιάζει μια συγκροτημένη κουλτούρα δημόσιας διαβούλευσης για ζητήματα τέτοιου ηθικού βάρους. Νομικοί και κοινωνιολόγοι τονίζουν ότι η ελληνική κοινωνία τείνει να αντιμετωπίζει τον θάνατο ως ταμπού, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη ουσιαστικής συζήτησης.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η επιρροή της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία διατηρεί ισχυρή παρουσία στον δημόσιο λόγο. Η θεολογική αντίληψη περί ιερότητας της ζωής λειτουργεί αποτρεπτικά σε κάθε προσπάθεια θεσμικής προσέγγισης της ευθανασίας.

Έτσι το πολιτικό σύστημα εμφανίζεται απρόθυμο να ανοίξει ένα ζήτημα που θεωρείται κοινωνικά ευαίσθητο και δυνητικά διχαστικό. Σε αντίθεση με άλλα δικαιωματικά ζητήματα που έχουν απασχολήσει την ελληνική δημόσια σφαίρα τα τελευταία χρόνια, η ευθανασία δεν έχει αποκτήσει ακόμη σαφή πολιτική εκπροσώπηση.

Η ιατρική κοινότητα εμφανίζεται διχασμένη αλλά και επιφυλακτική.

Αν και αυξάνονται οι φωνές που ζητούν τουλάχιστον θεσμοθέτηση σαφών κανόνων για την παθητική ευθανασία ή την απόσυρση θεραπείας, δεν έχει διαμορφωθεί ένα ενιαίο πλαίσιο διεκδίκησης.

Για τη Noelia Castillo χρειάστηκαν 601 καταστροφικές μέρες για να νικήσει το ακροδεξιό ίδρυμα και να βάλει τέλος στο ανείπωτο πόνο της. Στη χώρα μας εν έτει 2026 η ιδεολογική μάχη απέναντι στην υποκρισία, τον άκρατο φανατισμό, τη θρησκοληψία, τις ακροδεξιές ιδεοληψίες και τα πολιτικά συμφέροντα, έστω και στο επίπεδο ανοίγματος ενός δημόσιου διαλόγου, φαντάζει αφόρητα ετεροβαρής.

Όμως η συζήτηση πρέπει να ανοίξει…