Η “παράλυση” του Ορμούζ πιέζει το Σουέζ-Ναυτιλιακοί κολοσσοί (Maersk, CMA CGM, Hapag-Lloyd) αναστέλλουν διελεύσεις

Η Διώρυγα του Σουέζ, ένας από τους κρισιμότερους θαλάσσιους διαδρόμους της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας, βρίσκεται εκ νέου στο επίκεντρο των γεωπολιτικών αναταράξεων στη Μέση Ανατολή, καθώς ο πόλεμος που εμπλέκει το Ιράν και η σχεδόν πλήρης διατάραξη της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ προκαλούν ισχυρούς κραδασμούς στο διεθνές εμπόριο. Για την Αίγυπτο, η εξέλιξη αυτή γεννά εύλογη ανησυχία, καθώς η διώρυγα αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες των συναλλαγματικών της εσόδων, ενώ κάθε επιδείνωση του περιβάλλοντος ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος, καθυστερήσεις και ανατροπές στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.

Σπύρος Σιδέρης

Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Μεγάλοι ναυτιλιακοί όμιλοι επανεξετάζουν τις διαδρομές τους, τα ασφάλιστρα κινδύνου αυξάνονται και η ναυσιπλοΐα από τον Περσικό Κόλπο έως την Ερυθρά Θάλασσα εισέρχεται σε μια νέα περίοδο αβεβαιότητας.

Η ένταση στην περιοχή έχει ήδη διαμορφώσει ένα εξαιρετικά βαρύ κλίμα για τη διέλευση εμπορικών πλοίων, καθώς το Στενό του Ορμούζ παραμένει μεν τυπικά ανοικτό, όμως στην πράξη η κυκλοφορία έχει περιοριστεί δραστικά. Αναλύσεις της αγοράς και διεθνή δημοσιεύματα περιγράφουν μια κατάσταση στην οποία η διέλευση έχει καταστεί εξαιρετικά επικίνδυνη, με πολλές εταιρείες να αποφεύγουν το πέρασμα και με τη ροή φορτίων να υπολείπεται αισθητά των φυσιολογικών επιπέδων. Αυτό ακριβώς το επιχειρησιακό «σχεδόν κλείσιμο» προκαλεί ανησυχία και για τη Διώρυγα του Σουέζ, καθώς η λειτουργία της εξαρτάται από τη συνολική ασφάλεια και την προβλεψιμότητα της θαλάσσιας διαδρομής που συνδέει τον Κόλπο, την Αραβική Θάλασσα, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, την Ερυθρά Θάλασσα και τελικά τη Μεσόγειο.

• Το τελευταίο διάστημα, δημοσιογραφικές πληροφορίες ανέφεραν ότι μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες, όπως η Maersk, η CMA CGM και η Hapag-Lloyd, ανέστειλαν ή επανεκτίμησαν τη διέλευση ορισμένων πλοίων τους από τη Διώρυγα του Σουέζ, προκειμένου να αξιολογήσουν τις νέες συνθήκες ασφαλείας για πληρώματα και φορτία. Η τάση αυτή δεν αντανακλά μόνο φόβους για άμεσο στρατιωτικό κίνδυνο, αλλά και την αύξηση του κόστους ασφάλισης, την αβεβαιότητα για τους χρόνους παράδοσης και τον κίνδυνο εμπλοκής εμπορικών πλοίων σε ένα ευρύτερο πολεμικό περιβάλλον. Όσο πιο ασταθής γίνεται η ζώνη από τον Περσικό Κόλπο έως το νότιο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας, τόσο περισσότερο οι ναυτιλιακές εταιρείες στρέφονται σε ακριβότερες, αλλά θεωρούμενες ασφαλέστερες, εναλλακτικές λύσεις.

Ο πρόεδρος της Αρχής της Διώρυγας του Σουέζ, Οσάμα Ραμπίε, έχει εκφράσει την ελπίδα ότι θα αποκατασταθεί η σταθερότητα στην περιοχή, αναγνωρίζοντας ότι οι εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα τη ναυτιλιακή βιομηχανία και τη λειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων. Η αιγυπτιακή πλευρά επιχειρεί να απαντήσει με αναβάθμιση των υπηρεσιών που παρέχει η διώρυγα, επεκτείνοντας δυνατότητες όπως η συντήρηση και επισκευή πλοίων, η ναυτική διάσωση και η θαλάσσια υγειονομική υποστήριξη, παράλληλα με τον εκσυγχρονισμό του στόλου των πλωτών μέσων της αρχής. Η στρατηγική αυτή δείχνει ότι το Κάιρο δεν αντιμετωπίζει τη σημερινή κρίση ως ένα πρόσκαιρο επεισόδιο, αλλά ως μέρος μιας πιο σύνθετης και μακρόχρονης περιόδου αστάθειας για τη διεθνή ναυτιλία.

Οι πρώτες επιπτώσεις, ωστόσο, είναι ήδη ορατές. Ο ειδικός στις διεθνείς μεταφορές Οσάμα Ακίλ εκτιμά ότι η σύγκρουση άρχισε να επηρεάζει σχεδόν αμέσως την κίνηση στη Διώρυγα του Σουέζ, με σημαντική υποχώρηση των διελεύσεων εξαιτίας των αυξημένων κινδύνων και του ακριβότερου ασφαλιστικού κόστους. Το κρίσιμο στοιχείο εδώ είναι ότι η αγορά δεν αντιδρά μόνο σε επίσημες αποφάσεις ή κυβερνητικές δηλώσεις· αντιδρά κυρίως στην πραγματική εικόνα κινδύνου. Και αυτή η εικόνα σήμερα είναι εξαιρετικά επιβαρυμένη, με το Ορμούζ να λειτουργεί πολύ κάτω από τις κανονικές του δυνατότητες και τη συνολική διαδρομή προς το Σουέζ να θεωρείται ασταθής.

• Σε αυτό το περιβάλλον, ολοένα περισσότερες εταιρείες εξετάζουν ως εναλλακτική τη διαδρομή μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Πρόκειται για λύση που αυξάνει σημαντικά τη διάρκεια του ταξιδιού, την κατανάλωση καυσίμων και συνολικά το μεταφορικό κόστος, αλλά σε συνθήκες πολεμικής αβεβαιότητας πολλές επιχειρήσεις προτιμούν την επιβάρυνση αυτή από το ρίσκο διέλευσης σε μια εμπόλεμη ή σχεδόν αποκλεισμένη ζώνη. Το πρόβλημα για την Αίγυπτο είναι ότι, όταν οι ναυτιλιακοί όμιλοι αναπροσαρμόζουν δρομολόγια, συμβόλαια και εφοδιαστικές αλυσίδες, η επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση δεν είναι άμεση, ακόμη κι αν αργότερα υπάρξει αποκλιμάκωση.

Η νέα αυτή πίεση έρχεται μάλιστα σε μια στιγμή κατά την οποία η Διώρυγα του Σουέζ είχε αρχίσει να εμφανίζει σημάδια σχετικής ανάκαμψης, έπειτα από το προηγούμενο σοκ που προκάλεσαν οι επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα στο πλαίσιο του πολέμου στη Γάζα. Η αιγυπτιακή αρχή είχε μιλήσει στις αρχές του 2026 για βελτίωση των δεικτών ναυσιπλοΐας κατά το πρώτο μισό του οικονομικού έτους 2025-2026, καθώς ορισμένες γραμμές είχαν αρχίσει να επιστρέφουν. Όμως η νέα κρίση, με επίκεντρο το Ιράν και με το Στενό του Ορμούζ σε κατάσταση σοβαρής επιχειρησιακής διαταραχής, απειλεί να ανατρέψει εκ νέου αυτή την εύθραυστη ανάκαμψη.

Το οικονομικό διακύβευμα είναι πολύ μεγάλο. Ο πρόεδρος της Αιγύπτου, Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι, έχει ήδη επισημάνει ότι οι περιφερειακές εντάσεις έχουν κοστίσει ακριβά στη χώρα του, αναφέροντας απώλειες περίπου 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων στα έσοδα της διώρυγας λόγω των επιπτώσεων της κρίσης που συνδέθηκε με τον πόλεμο στη Γάζα. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι τα έσοδα της Διώρυγας του Σουέζ υποχώρησαν το 2024 κατά περίπου 61%, στα 3,9 δισεκατομμύρια δολάρια, από περίπου 10,2 δισεκατομμύρια το 2023. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει με σαφήνεια ότι η διώρυγα δεν είναι απλώς ένα εθνικό αιγυπτιακό περιουσιακό στοιχείο, αλλά ένας παγκόσμιος κόμβος, του οποίου η λειτουργία εξαρτάται άμεσα από τη στρατιωτική και πολιτική σταθερότητα μιας τεράστιας γεωγραφικής ζώνης.

Οι συνέπειες, βεβαίως, δεν περιορίζονται στην Αίγυπτο. Η σχεδόν πλήρης παράλυση του Στενού του Ορμούζ επηρεάζει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ροής πετρελαίου και σημαντικό μέρος του LNG, με αποτέλεσμα να ενισχύονται οι πληθωριστικές πιέσεις, να αυξάνονται τα κόστη μεταφοράς και να επιβαρύνονται οι τιμές προϊόντων και ενέργειας διεθνώς. Με άλλα λόγια, η κρίση δεν αφορά μόνο ένα πέρασμα ή μία διώρυγα. Αφορά ολόκληρη την αρχιτεκτονική του παγκόσμιου εμπορίου. Και για τη Διώρυγα του Σουέζ, αυτό σημαίνει ότι όσο το Ορμούζ παραμένει σε κατάσταση οιονεί αποκλεισμού, τόσο θα εντείνονται οι πιέσεις σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη.