Το τηλεφώνημα Τραμπ στον Πούτιν και το μεγάλο παζάρι με το πετρέλαιο

Η τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και του Ρώσου προέδρου, Βλαντίμιρ Πούτιν, προκάλεσε έντονη κινητικότητα σε διπλωματικό επίπεδο, αλλά και ανησυχία σε πολλές πρωτεύουσες, κυρίως στο Κίεβο. Παρότι οι δύο πλευρές παρουσίασαν τη συνομιλία ως «θετική» και «εποικοδομητική», το περιεχόμενό της φαίνεται να ανοίγει ένα περίπλοκο “παζάρι” που συνδέει τρία μεγάλα γεωπολιτικά μέτωπα: τον πόλεμο στην Ουκρανία, την κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και το ζήτημα των κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο. Οι δημόσιες δηλώσεις που ακολούθησαν ήταν συχνά αντιφατικές, ενισχύοντας την εντύπωση ότι πίσω από τις διπλωματικές διατυπώσεις κρύβεται μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για την αναδιαμόρφωση ισορροπιών σε πολλαπλά μέτωπα.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, η συνομιλία πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ και συμμετείχαν και στενοί συνεργάτες των δύο προέδρων. Ο σύμβουλος του Ρώσου προέδρου, Γιούρι Ουσάκοφ, δήλωσε ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν ενημέρωσε τον Αμερικανό ομόλογό του για την «επιτυχημένη προέλαση των ρωσικών δυνάμεων» στο μέτωπο της Ουκρανίας, εκτιμώντας ότι αυτή η εξέλιξη θα πρέπει να ωθήσει το Κίεβο σε διαπραγματεύσεις για πολιτική διευθέτηση.

Η ουκρανική κρίση αποτέλεσε, σύμφωνα με τον ίδιο τον Τραμπ, τον βασικό άξονα της συζήτησης. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι είχε «πολύ καλή συνομιλία» με τον Ρώσο ηγέτη, επισημαίνοντας ότι «η σύγκρουση στην Ουκρανία έχει μετατραπεί σε έναν ατελείωτο πόλεμο». Παράλληλα, δεν δίστασε να αναφερθεί στην προσωπική αντιπαλότητα μεταξύ του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, λέγοντας ότι «υπάρχει τεράστιο μίσος μεταξύ τους» και ότι αυτό δυσκολεύει οποιαδήποτε συμφωνία.

• Ωστόσο, η συζήτηση δεν περιορίστηκε στην Ουκρανία. Ένα δεύτερο μεγάλο θέμα ήταν η κρίση στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα η σύγκρουση που εμπλέκει το Ιράν. Σύμφωνα με τη ρωσική πλευρά, ο Πούτιν παρουσίασε στον Τραμπ τις εκτιμήσεις του για μια πιθανή διπλωματική λύση, βασισμένες στις επαφές που είχε πρόσφατα με ηγέτες χωρών του Κόλπου. Από την πλευρά του, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η Μόσχα «θέλει να είναι χρήσιμη» στη διαχείριση της κρίσης, αν και πρόσθεσε με νόημα ότι θα ήταν «ακόμη πιο χρήσιμη αν τερμάτιζε τον πόλεμο στην Ουκρανία».

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης αφορά το πετρέλαιο και τις κυρώσεις. Λίγο μετά τη συνομιλία με τον Πούτιν, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι εξετάζεται η άρση μέρους των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στον ενεργειακό τομέα ορισμένων χωρών. Δεν διευκρίνισε ποιες χώρες αφορά η πιθανή χαλάρωση. Ωστόσο, δημοσίευμα του Reuters ανέφερε ότι ο Λευκός Οίκος εξετάζει το ενδεχόμενο χαλάρωσης των περιορισμών στη ρωσική πετρελαϊκή παραγωγή, με στόχο να περιοριστεί η άνοδος των τιμών που προκαλεί η κρίση με το Ιράν.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, επιβεβαίωσε ότι το ζήτημα των πετρελαϊκών κυρώσεων συζητήθηκε στη συνομιλία των δύο ηγετών, αν και υποστήριξε ότι δεν ήταν το βασικό θέμα. Παρ’ όλα αυτά, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το ενεργειακό ζήτημα αποτελεί κεντρικό στοιχείο ενός ευρύτερου γεωπολιτικού παζαριού.

Η λογική είναι σχετικά απλή: αν οι ΗΠΑ χαλαρώσουν τους περιορισμούς στις εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου, η αύξηση της προσφοράς θα μπορούσε να μειώσει τις διεθνείς τιμές. Αυτό θα αποφόρτιζε την πίεση που δημιουργεί η ένταση στον Περσικό Κόλπο, αλλά θα μπορούσε να συνοδευτεί από ανταλλάγματα σε άλλα μέτωπα, κυρίως στο ουκρανικό.

• Στο πλαίσιο αυτό, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, οι οποίες έχουν ουσιαστικά «παγώσει». Ένας από τους βασικούς λόγους είναι η απαίτηση της Μόσχας για αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από τμήματα της περιοχής του Ντονέτσκ. Ο Ζελένσκι έχει απορρίψει κατηγορηματικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ενώ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι ακόμη και ο Τραμπ έχει θέσει το ζήτημα στο τραπέζι.

Ενδεικτικό της πίεσης που ασκείται είναι ότι την προηγούμενη εβδομάδα ο Αμερικανός πρόεδρος επέκρινε δημόσια όχι τη Μόσχα, αλλά το Κίεβο, κατηγορώντας την ουκρανική κυβέρνηση για αδιαλλαξία στις συνομιλίες.

Παρά τις εντάσεις, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Μόσχα άφησαν να εννοηθεί ότι μπορεί να υπάρξει νέα κινητικότητα. Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις ενδέχεται να επαναληφθούν την επόμενη εβδομάδα και ότι η διαδικασία βρίσκεται σε «σημείο καμπής». Από την πλευρά του, ο Πεσκόφ υπογράμμισε ότι η επίλυση του ουκρανικού ζητήματος «δεν αναβάλλεται» λόγω της κρίσης με το Ιράν.

• Την ίδια στιγμή, η Μόσχα φαίνεται να επιχειρεί να διαδραματίσει ρόλο διαμεσολαβητή στη Μέση Ανατολή. Ο Ρώσος πρόεδρος είχε νέα τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, ενώ, σύμφωνα με τον Ιρανό υφυπουργό Εξωτερικών Καζίμ Γκαριμπαμπαντί, αρκετές χώρες, μεταξύ αυτών η Ρωσία, η Κίνα και η Γαλλία, έχουν έρθει σε επαφή με την Τεχεράνη για πιθανή κατάπαυση του πυρός.

Παράλληλα, οι δηλώσεις του Τραμπ για τον πόλεμο με το Ιράν προκάλεσαν σύγχυση. Αρχικά είπε ότι «ο πόλεμος σχεδόν τελείωσε», εκτιμώντας ότι οι ιρανικές στρατιωτικές δυνατότητες έχουν σχεδόν καταστραφεί. Η δήλωση αυτή προκάλεσε πτώση της τιμής του πετρελαίου κάτω από τα 90 δολάρια το βαρέλι.

Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα, ο ίδιος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να πολεμήσουν «μέχρι την πλήρη νίκη» και ακόμη και να «καταστρέψουν το Ιράν ως κράτος» αν συνεχιστεί ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ. Αντίστοιχα σκληρή ήταν και η στάση της Τεχεράνης, με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης να προειδοποιούν ότι «η ασφάλεια θα υπάρχει είτε για όλους είτε για κανέναν».

Μέσα σε αυτό το σύνθετο γεωπολιτικό σκηνικό, το τηλεφώνημα μεταξύ Τραμπ και Πούτιν φαίνεται να αποτελεί μόνο την κορυφή ενός πολύ μεγαλύτερου διπλωματικού παζλ. Και αν πράγματι εξελίσσεται ένα ευρύτερο παζάρι μεταξύ Ουκρανίας, Ιράν και πετρελαίου, τότε οι επόμενες εβδομάδες ίσως αποδειχθούν καθοριστικές για τη διαμόρφωση της νέας διεθνούς ισορροπίας.