Ανάλυση: Το παρασκήνιο της νέας παρτίδας για την Ουκρανία και τα “όρια” του συμβιβασμού

Σε μια συγκυρία όπου το μέτωπο στην ανατολική Ουκρανία παραμένει ρευστό και η διεθνής πίεση για κατάπαυση του πυρός εντείνεται, η Γενεύη μετατράπηκε εκ νέου σε διπλωματικό επίκεντρο. Οι τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουκρανίας, Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας ξεκίνησαν με χαμηλές προσδοκίες αλλά υψηλό πολιτικό διακύβευμα, καθώς όλες οι πλευρές επιχειρούν να διαμορφώσουν το πλαίσιο μιας πιθανής συμφωνίας για τον τερματισμό του ρωσο-ουκρανικού πολέμου. Το πρώτο 24ωρο κύλησε χωρίς επίσημα κοινά ανακοινωθέντα, αλλά με σαφείς ενδείξεις ότι οι επόμενες ημέρες θα κρίνουν όχι μόνο τη μορφή μιας ενδεχόμενης συμφωνίας, αλλά και τις εσωτερικές ισορροπίες στο Κίεβο και την Ουάσιγκτον.

Σπύρος Σιδέρης

Επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ο υπουργός Άμυνας Ρουστέμ Ουμέροφ δήλωσε ότι στο τραπέζι τέθηκαν «ζητήματα ασφαλείας και ανθρωπιστικά», προσθέτοντας ότι το Κίεβο σκοπεύει να προτείνει μία νέα ενεργειακή εκεχειρία ή «ένα νέο ενεργειακό μορατόριουμ». Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τις τελευταίες εβδομάδες οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν ενταθεί, με αμοιβαίες κατηγορίες για πλήγματα σε σταθμούς παραγωγής και δίκτυα μεταφοράς.

Από ρωσικής πλευράς, το Κρεμλίνο διαμήνυσε μέσω του εκπροσώπου του, Ντμίτρι Πεσκόφ, ότι δεν θα υπάρξουν δηλώσεις μετά την πρώτη ημέρα, καθώς οι συνομιλίες θα συνεχιστούν. Ρωσικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Μόσχα έθεσε ευρύτερη ατζέντα, η οποία περιλαμβάνει εδαφικά, στρατιωτικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα, καθώς και «όλες τις πτυχές της ασφάλειας». Η φράση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι το Κρεμλίνο επιδιώκει μια συνολική διευθέτηση και όχι απλώς μια μερική κατάπαυση του πυρός.

• Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος την παραμονή των συνομιλιών κάλεσε την Ουκρανία να καθίσει «γρήγορα» στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. «Καλύτερα να καθίσει γρήγορα στο τραπέζι. Αυτό είναι όλο που έχω να πω», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπονοώντας ότι –κατά την αμερικανική εκτίμηση– το Κίεβο καθυστερεί τη διαδικασία. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ προτρέπει δημόσια τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να επιταχύνει τη σύναψη ειρηνευτικής συμφωνίας, ενώ δυτικά μέσα μεταδίδουν ότι το αμερικανικό πλαίσιο προβλέπει αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από περιοχές της Ντονέτσκ.

Ο Ζελένσκι, σε δηλώσεις του, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συζήτησης για απόσυρση από τη Ντονέτσκ, υπό την προϋπόθεση όμως ότι η Ρωσία θα αποσύρει τις δυνάμεις της σε «ισοδύναμη απόσταση». Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε το Axios, αμερικανοί μεσολαβητές πρότειναν η περιοχή να μετατραπεί σε αποστρατιωτικοποιημένη «ελεύθερη οικονομική ζώνη», χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί ποιος θα ασκεί την κυριαρχία. Ο Ουκρανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα τεθεί σε δημοψήφισμα, επισημαίνοντας ότι μια απλή αποχώρηση από το Ντονμπάς δύσκολα θα εγκριθεί από την κοινωνία. «Συναισθηματικά, οι άνθρωποι δεν θα το συγχωρήσουν ποτέ», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι το κόστος νομιμοποίησης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό.

• Παράλληλα, ο Ζελένσκι φέρεται να έδωσε εντολή για οργάνωση προσωπικής συνάντησης με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Γενεύη, θεωρώντας ότι μόνο σε ανώτατο επίπεδο μπορεί να υπάρξει πραγματική πρόοδος στα εδαφικά ζητήματα. Η ρωσική πλευρά δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα ένα τέτοιο ενδεχόμενο, κρατώντας –τουλάχιστον δημόσια– χαμηλούς τόνους.

Στο εσωτερικό της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ωστόσο, καταγράφονται διαφοροποιήσεις. Δυτικά δημοσιεύματα κάνουν λόγο για δύο «γραμμές»: η μία, στην οποία φέρεται να συγκαταλέγεται ο επικεφαλής της προεδρικής διοίκησης Κίριλο Μπουντάνοφ, εμφανίζεται πιο δεκτική σε ταχεία συμφωνία υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, φοβούμενη ότι το «παράθυρο ευκαιρίας» μπορεί να κλείσει. Η άλλη, που συνδέεται με τον πρώην επικεφαλής του γραφείου της προεδρίας Αντρέι Γερμάκ, εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε σημαντικές παραχωρήσεις. Ο ίδιος ο Ζελένσκι φέρεται να ισορροπεί μεταξύ των δύο τάσεων, διατηρώντας παράλληλα τις δικές του προτεραιότητες και «κόκκινες γραμμές».

• Το κλίμα περιπλέκεται από την ενεργοποίηση του Ουκρανικού Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς (ΝΑΒU) να κινείται κατά προσώπων που συνδέονται με το προεδρικό περιβάλλον. Η προφυλάκιση του πρώην υπουργού Ενέργειας Γκέρμαν Γκαλουστσένκο με δυνατότητα εγγύησης ύψους 200 εκατομμυρίων γρίβνα ερμηνεύεται από ορισμένους ως εσωτερική πίεση που ενδέχεται να συνδέεται –έμμεσα ή άμεσα– με τις εξελίξεις στο διαπραγματευτικό πεδίο.

Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον συνεχίζει την παροχή όπλων –με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση– και πληροφοριών προς το Κίεβο, γεγονός που υποδηλώνει ότι, παρά τις δημόσιες παραινέσεις, οι ΗΠΑ δεν έχουν ασκήσει ακόμη ανοιχτή και ασφυκτική πίεση. Ο Ζελένσκι, πάντως, εξέφρασε δυσαρέσκεια για το ότι οι δημόσιες εκκλήσεις για υποχωρήσεις απευθύνονται κυρίως προς την Ουκρανία και όχι προς τη Ρωσία, υπονοώντας ότι ενδεχομένως είναι ευκολότερο για την Ουάσιγκτον να πιέζει έναν μικρότερο σύμμαχο, παρά μια πολύ μεγαλύτερη δύναμη όπως η Ρωσία.

Στο στρατιωτικό επίπεδο, οι συνομιλίες χαρακτηρίστηκαν «τεταμένες», σύμφωνα με ρωσικές πηγές, ενώ παράλληλα διεξήχθησαν και διμερείς επαφές ΗΠΑ–Ρωσίας. Η παρουσία ευρωπαϊκών χωρών, έστω και στο παρασκήνιο, καταδεικνύει την προσπάθεια της ΕΕ να διασφαλίσει ρόλο στη διαδικασία, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει εξασφαλιστεί θεσμική συμμετοχή — κάτι που ενδέχεται να επηρεάσει και την «επόμενη μέρα» μιας πιθανής συμφωνίας, ειδικά στο σκέλος των εγγυήσεων ασφαλείας και της χρηματοδότησης.

• Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν οι λεγόμενοι «όροι του Άνκορατζ» –ένα πλαίσιο που, κατά ορισμένες διαρροές, προβλέπει αποχώρηση από τη Ντονέτσκ με αντάλλαγμα ευρύτερη κατάπαυση του πυρός– παραμένουν στο τραπέζι και, κυρίως, πόσο αποφασισμένος είναι ο Τραμπ να πιέσει για την εφαρμογή τους.

Με τις συνομιλίες να συνεχίζονται, οι πιθανότητες για ουσιαστική πρόοδο εκτιμώνται ως «50-50» από πηγές κοντά στην ουκρανική ομάδα. Σε κάθε περίπτωση, η Γενεύη δεν αποτελεί το τέλος της διαδρομής, αλλά την αρχή μιας ακόμη δύσκολης φάσης, όπου η διπλωματία, η εσωτερική πολιτική ισορροπία και η στρατιωτική πραγματικότητα θα δοκιμαστούν ταυτόχρονα — και όπου η παραμικρή μετατόπιση στο επίπεδο των ηγετών μπορεί να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού.