Rewilding: Τι είναι, πού εφαρμόζεται και γιατί μπορεί να σώσει την Ευρώπη από τις φωτιές

Την ώρα που η Νότια Ευρώπη μετρά κάθε καλοκαίρι χιλιάδες καμένα στρέμματα και οι πυρκαγιές γίνονται ολοένα και πιο ακραίες, μια διαφορετική –σχεδόν «αρχέγονη»– λύση κερδίζει έδαφος: η επιστροφή άγριων ζώων στα οικοσυστήματα ως φυσικοί διαχειριστές του τοπίου.

Επιμέλεια

Ρούλα Μαντή

Στην Ισπανία, αρχαίες ράτσες αλόγων που έφτασαν στο χείλος της εξαφάνισης, αλλά και βοοειδή τύπου Ταύρου που θυμίζουν τον εξαφανισμένο άουρο, μεταφέρονται σε αραιοκατοικημένες περιοχές με σαφή αποστολή: να περιορίσουν την καύσιμη ύλη. Τα άλογα «κουρεύουν» τα ψηλά χόρτα, ενώ τα βοοειδή καταναλώνουν θάμνους, ρίχνουν μικρά δέντρα και σκάβουν το έδαφος με τα κέρατά τους, μειώνοντας τη βλάστηση που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως προσάναμμα σε μια δασική πυρκαγιά.

Η στρατηγική των «λύσεων βασισμένων στη φύση»

Πριν από λίγες εβδομάδες, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος δημοσίευσε ενημερωτικό σημείωμα στο οποίο περιέγραφε αυτή τη στρατηγική: λύσεις βασισμένες στη φύση (nature-based solutions), συμπεριλαμβανομένης της επαναφοράς άγριας ζωής (rewilding), για την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών δασών.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 81% των προστατευόμενων οικοτόπων στην Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε κακή κατάσταση. Ωστόσο, η επένδυση στη φύση «αποδίδει»: για κάθε 1 ευρώ που επενδύεται στην αποκατάσταση οικοσυστημάτων, τα οφέλη υπολογίζονται από 4 έως 38 ευρώ, μέσω υπηρεσιών όπως καθαρό νερό, γόνιμα εδάφη, επικονίαση και προστασία από πλημμύρες.

Τα ζώα ως «πυροσβέστες»

Η Laurien Holtjer από τον οργανισμό Rewilding Europe εξηγεί ότι οι φυσικές πυρκαγιές αποτελούν μέρος του οικολογικού κύκλου. Το πρόβλημα όμως είναι η ένταση και η συχνότητά τους, που αυξήθηκαν καθώς τα ευρωπαϊκά τοπία έγιναν πιο ομοιογενή και πλούσια σε καύσιμη ύλη.

«Με τη βόσκηση και το ποδοπάτημα, τα ζώα μειώνουν φυσικά την ξηρή βλάστηση που διαφορετικά θα συσσωρευόταν», επισημαίνει. Έτσι δημιουργούνται πιο ανοιχτά, μωσαϊκά τοπία, όπου η φωτιά καίει λιγότερο έντονα και εξαπλώνεται πιο αργά. Παραδείγματα από Ισπανία και Πορτογαλία δείχνουν ήδη μετρήσιμα αποτελέσματα.

Στη Σκωτία, αντίστοιχο σχέδιο βρίσκεται υπό επεξεργασία: η ενίσχυση πληθυσμών κάστορα (που μειώνει τον κίνδυνο πλημμυρών), κόκκινου σκίουρου (που συμβάλλει στη φυσική αναγέννηση δασών) και λύγκα (που ρυθμίζει τους πληθυσμούς ελαφιών) στα Highlands στοχεύει στην αποκατάσταση της οικολογικής ισορροπίας.

Εντυπωσιακά παραδείγματα επαναφοράς

Η Ευρώπη διαθέτει ήδη χειροπιαστά παραδείγματα:

• Στην Πορτογαλία, ο ευρωπαϊκός κάστορας επέστρεψε μετά από 600 χρόνια απουσίας, βελτιώνοντας την υγεία των ποταμών και τη βιοποικιλότητα.
• Το 2021, νεροβούβαλοι επανεισήχθησαν στο νησί Ermakov, στο ουκρανικό τμήμα του Δούναβη, συμβάλλοντας στην αναζωογόνηση του Δέλτα.
• Στις Βαλτικές χώρες, οι τοπικές κοινωνίες μαθαίνουν ξανά να συνυπάρχουν με την καφέ αρκούδα, που επέστρεψε από το χείλος της εξαφάνισης.

Στην Ιρλανδία, ο Randal Plunkett, δημιουργός ντοκιμαντέρ και ιδιοκτήτης του κτήματος Dunsany, αφιέρωσε το 2014 περίπου 300 εκτάρια γης αποκλειστικά σε rewilding. Μέσα σε λίγα χρόνια, είδη που είχαν εξαφανιστεί για περισσότερο από έναν αιώνα –όπως ο δρυοκολάπτης– επανεμφανίστηκαν.

Ο νέος ευρωπαϊκός νόμος

Καθοριστικό ρόλο παίζει και ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Αποκατάσταση της Φύσης (Nature Restoration Law), που υιοθετήθηκε το 2024 και υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να εκπονήσουν και να εφαρμόσουν εθνικά σχέδια αποκατάστασης οικοσυστημάτων. Η επαναφορά άγριας ζωής θεωρείται από τα πιο οικονομικά και μακροπρόθεσμα αποτελεσματικά εργαλεία για την επίτευξη αυτών των στόχων.

Οικονομία, τουρισμός και τοπικές κοινωνίες

Το rewilding δεν αφορά μόνο τη βιοποικιλότητα. Δημιουργεί και νέες οικονομικές ευκαιρίες: θεματικό οικοτουρισμό, βιώσιμη παραγωγή τροφίμων, νέες θέσεις εργασίας στη διαχείριση γης και ισχυρότερη περιφερειακή ταυτότητα.

Παρά τα οφέλη, η πρόοδος συχνά καθυστερεί από πολιτικές επιλογές που δίνουν προτεραιότητα σε βραχυπρόθεσμες λύσεις. Το βασικό ερώτημα, όπως σημειώνουν οι ειδικοί, είναι μέχρι ποιο σημείο είμαστε διατεθειμένοι να δώσουμε ξανά χώρο στη φύση.

Γιατί όταν της επιτρέπεται να ανακάμψει, η φύση κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: καθαρίζει τον αέρα και το νερό, γονιμοποιεί τα εδάφη, προστατεύει από πλημμύρες και –ίσως– μας βοηθά να περιορίσουμε τις φωτιές πριν καν ξεσπάσουν.

Με πληροφορίες : https://rewildingeurope.com/