Μουσική που “θεραπεύει” Πάρκινσον και άνοια- Πώς βοηθάει τον εγκέφαλο

Έρευνες δείχνουν ότι η συμμετοχή σε μουσικές δραστηριότητες δεν αποτελεί απλώς μια ευχάριστη μορφή ψυχαγωγίας, αλλά μια ουσιαστική μορφή «άσκησης» για τον εγκέφαλο. Η ενασχόληση με το τραγούδι ενισχύει τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες νευρωνικές συνδέσεις και να αναδιοργανώνεται.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Νατάσα Μαστοράκου

Με αυτόν τον τρόπο, ο εγκέφαλος παραμένει πιο ενεργός και ευέλικτος, ακόμη και σε περιπτώσεις νευρολογικών παθήσεων ή σε μεγαλύτερη ηλικία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χορωδία Parkinsongs στο Λίμερικ της Ιρλανδίας, όπου άτομα που ζουν με τη Πάρκινσον συμμετέχουν σε ομαδικό τραγούδι υπό την καθοδήγηση μουσικοθεραπευτών. Εκεί, το τραγούδι δεν λειτουργεί μόνο ως καλλιτεχνική έκφραση, αλλά και ως θεραπευτικό εργαλείο. Οι ασκήσεις φωνητικής και η συλλογική εκτέλεση τραγουδιών βοηθούν στη βελτίωση της αναπνοής, της έντασης και της καθαρότητας της φωνής, ενώ παράλληλα ενισχύουν τον κινητικό συντονισμό.

Παράλληλα, η συμμετοχή σε μια τέτοια ομάδα ενδυναμώνει την ψυχολογία των ασθενών, καλλιεργεί το αίσθημα του ανήκειν και μειώνει την κοινωνική απομόνωση που συχνά συνοδεύει τις χρόνιες παθήσεις. Έτσι, το ομαδικό τραγούδι συμβάλλει όχι μόνο στη διατήρηση γνωστικών λειτουργιών, όπως η μνήμη και η συγκέντρωση, αλλά και στη συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Μουσική και αντιμετώπιση των συμπτωμάτων του Πάρκινσον

Σε ασθενείς με Πάρκινσον, παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν το τραγούδι έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμες. Το ομαδικό τραγούδι συμβάλλει στη βελτίωση της έντασης, της σταθερότητας και της ποιότητας της φωνής, ενώ παράλληλα ενισχύει τη συνολική ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την επικοινωνία. Επιπλέον, ευρύτερα προγράμματα μουσικοθεραπείας φαίνεται να βοηθούν στη διαχείριση κινητικών συμπτωμάτων, ενισχύοντας τον ρυθμό και τον συντονισμό των κινήσεων.

Πώς λειτουργεί η μουσικοθεραπεία στον εγκέφαλο

Οι ακριβείς μηχανισμοί της μουσικοθεραπείας διαφέρουν ανάλογα με τη διάγνωση. Σε περιπτώσεις άνοιας, οι παρεμβάσεις με βάση τη μουσική βελτιώνουν τις γνωστικές λειτουργίες, αφού η μουσική μνήμη αποθηκεύεται σε περιοχές του εγκεφάλου που παραμένουν ανέπαφες ακόμα και κατά την εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, μια ανασκόπηση κλινικών δοκιμών για ασθενείς με Πάρκινσον δεν βρήκε στοιχεία για βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας μέσω της μουσικής.

Σύμφωνα με τον Sherman, αυτό ίσως οφείλεται στις διαφορετικές παθολογίες κάθε νόσου. Η μουσικοθεραπεία για τον Πάρκινσον στοχεύει κυρίως στην κινητικότητα και τα φωνητικά προβλήματα· αν ξεκινήσει αργά στην πορεία της νόσου, μπορεί να μην έχει τα ίδια αποτελέσματα στη γνωστική ενίσχυση. Ακόμα όμως και σε υγιή άτομα, έχει αποδειχθεί ότι το μακροχρόνιο παίξιμο ή τραγούδι ενισχύει τη νευροπλαστικότητα και τη δομική συνδεσιμότητα του εγκεφάλου—ιδιότητες ιδιαίτερα σημαντικές όσο μεγαλώνουμε.

“Η ενασχόληση με τη μουσική μπορεί να μειώσει τις επιπτώσεις των αλλαγών που σχετίζονται με την ηλικία,” σημειώνει ο Sherman. “Ακόμα κι όταν κάποιος χάσει την ικανότητα λόγου, το κύκλωμα για την ανταπόκριση στη μουσική παραμένει.”

Η δύναμη της επανάληψης και τα οφέλη στους νέους

Τα οφέλη της μουσικής δεν περιορίζονται στους ηλικιωμένους. Η Άννα Ζαμοράνο, επίκουρη καθηγήτρια στο Aarhus University Center for Music in the Brain στη Δανία, δημοσίευσε πρόσφατα έρευνα που δείχνει πως οι μουσικοί αντέχουν περισσότερο τον πόνο συγκριτικά με όσους δεν έχουν εκπαίδευση στη μουσική· όσο περισσότερες ώρες εκπαίδευσης είχαν οι συμμετέχοντες, τόσο λιγότερο πόνο ένιωθαν.

Η Ζαμοράνο εξηγεί ότι αυτό μπορεί να σχετίζεται με το αίσθημα ανταμοιβής όταν κάποιος κατακτά μια νέα δεξιότητα. “Όταν οι μουσικοί ξεπερνούν τη δυσφορία για να μάθουν ένα δύσκολο κομμάτι, ο εγκέφαλος ρυθμίζει προς τα κάτω τα σήματα πόνου λόγω της προσδοκίας ανταμοιβής”, λέει. Η συστηματική εξάσκηση αυξάνει επίσης τις λεπτές κινητικές δεξιότητες, την εκμάθηση γλωσσών, την ομιλία και τη μνήμη.

Δεν υπάρχει συγκεκριμένος ελάχιστος αριθμός ωρών εξάσκησης που εγγυάται μειωμένη αίσθηση πόνου· ωστόσο, η Ζαμοράνο προτείνει 30-45 λεπτά παιξίματος ενός οργάνου τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας—αντίστοιχα με τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για σωματική δραστηριότητα. “Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνέπεια: η πλαστικότητα του εγκεφάλου βασίζεται στην επανάληψη και στην απόλαυση.”

Τα ιδιαίτερα οφέλη του τραγουδιού σε ομάδα

Έρευνες δείχνουν ότι ακόμα και απλή ακρόαση μουσικής μειώνει στατιστικά τον πόνο μετά από χειρουργείο, ενώ άλλες μορφές μουσικοθεραπείας μειώνουν συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, βελτιώνοντας τον ύπνο και τη γενικότερη ευεξία. Μάλιστα, άρθρα συγκρίνουν τις ψυχολογικές επιδράσεις της μουσικής με αυτές φαρμάκων—ενεργοποιώντας νευροχημικές αντιδράσεις που προκαλούν ευχαρίστηση ή ανακούφιση.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο όφελος φαίνεται όταν κάποιος συμμετέχει σε ομαδικές μουσικές δραστηριότητες. “Υπάρχει αξιοσημείωτη επίδραση στον εγκέφαλο όταν τραγουδάμε ή παίζουμε μαζί,” σημειώνει ο Sherman. “Δύο νευροχημικά—η ντοπαμίνη (σήμα ανταμοιβής) και οι ενδορφίνες (αναστολείς πόνου/στρες)—ενισχύουν το αίσθημα αποδοχής μέσα στην ομάδα.”

Η Hillary Moss, καθηγήτρια μουσικοθεραπείας στο Pανεπιστήμιο του Λίμερικ, συμφωνεί. Έχει χαρτογραφήσει όλες τις χορωδίες ηλικιωμένων στην Ιρλανδία κι εκτιμά ότι το ομαδικό τραγούδι βοηθά τους ανθρώπους να κοινωνικοποιηθούν πιο γρήγορα από άλλες δραστηριότητες αναψυχής. “Η μουσική έχει συναισθηματική διάσταση που δεν βρίσκεις αλλού—δεν θυμάσαι μόνο λέξεις αλλά συναισθήματα, αποκτώντας αίσθημα ασφάλειας μέσα στην ομάδα.”

Η μουσικοθεραπεύτρια Sarah Alley, υπεύθυνη κοινοτικής χορωδίας στο Λίμερικ, θυμάται ένα περιστατικό όπου ένα κορίτσι που είχε χάσει πρόσφατα τη μητέρα του αναστατώθηκε όταν άκουσε το “Bohemian Rhapsody”. Όμως τα υπόλοιπα μέλη έσπευσαν να την παρηγορήσουν—δημιουργώντας έτσι ένα δίκτυο στήριξης.