Οι “πόλεμοι” της Wikipedia και το μακρύ χέρι των φιλορωσικών αφηγήσεων

Αν αναζητήσετε την κορυφαία διπλωμάτη της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, στη Wikipedia , θα δείτε ότι αναφέρει ότι γεννήθηκε στο Ταλίν στην Εσθονική ΣΣΔ, στη Σοβιετική Ένωση, αντί για το Ταλίν της Εσθονίας. Ενώ αυτό μπορεί να φαίνεται σαν μια ασήμαντη λεπτομέρεια, στην πραγματικότητα είναι απλώς η επιφάνεια συντονισμένων μαζικών τροποποιήσεων που προωθούν φιλορωσικές αφηγήσεις.

Επιμέλεια

Ρούλα Μαντή

Εκατοντάδες βιογραφίες αγγλόφωνων Εσθονών δημόσιων προσωπικοτήτων που γεννήθηκαν κατά τη σοβιετική κατοχή έχουν υποστεί επεξεργασία ώστε να αλλάξει το όνομα του τόπου γέννησής τους από «Εσθονία» σε «Εσθονική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία».

Η επίσημη θέση της Εσθονίας είναι ότι η σοβιετική κατοχή του 1940-1941 και του 1944-1991 ήταν παράνομη και ότι η Δημοκρατία της Εσθονίας δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει. Τα άτομα που γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου εξακολουθούν να θεωρούνται ότι γεννήθηκαν στην Εσθονία.

Αυτό μπορεί να μοιάζει με μια μικρή διαμάχη, αλλά έχει ευρύτερες συνέπειες. Περιεχόμενο ανοιχτού κώδικα, όπως η Wikipedia, χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση chatbots τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT και το Gemini. Αυτές οι επεξεργασίες ενέχουν τον κίνδυνο αναπαραγωγής και ενίσχυσης αφηγήσεων που νομιμοποιούν τη σοβιετική κατοχή της Εσθονίας και απονομιμοποιούν την εσθονική κρατική υπόσταση.

Παρόμοια ζητήματα έχουν εμφανιστεί και σε άλλα άρθρα: στη σελίδα του Εσθονικού Πολέμου για την Ανεξαρτησία – μια σύγκρουση που έλαβε χώρα μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της Δημοκρατίας της Εσθονίας – οι αλλαγές αντικατέστησαν τις λέξεις «αμυντική εκστρατεία» με «επιθετική εκστρατεία» και μάλιστα περιέγραψαν την εσθονική ανεξαρτησία ως «αποσχιστικό κίνημα από τη Ρωσία», σύμφωνα με έρευνα του Εσθονού δημοσιογράφου Ρόναλντ Λίιβ.

Η Wikipedia γράφεται και επεξεργάζεται από εκατομμύρια εθελοντές σε όλο τον κόσμο. Η Liive διαπίστωσε ότι ένας χρήστης αφιέρωσε πάνω από 21 ώρες συνεχόμενα επεξεργάζοντας τις τοποθεσίες γέννησης σχεδόν 600 εσθονικών δημόσιων προσωπικοτήτων. Οι καταχωρίσεις λιθουανικών δημόσιων προσωπικοτήτων αντιμετώπισαν παρόμοια προβλήματα, με τις τοποθεσίες γέννησης να αλλάζουν από «Λιθουανία» σε «Λιθουανική ΣΣΔ».

Οι διαφορές σχετικά με το περιεχόμενο στη Wikipedia επιλύονται μέσω σελίδων συζήτησης, ψηφοφοριών από την κοινότητα και επιβολής των νόμων από τους διαχειριστές. Μια τέτοια ψηφοφορία για την τυποποίηση των τόπων γέννησης στη Βαλτική είχε ως αποτέλεσμα τη χρήση του όρου «Σοβιετική Ένωση». Ωστόσο, ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Wikimedia Estonia, Robert Treufeldt, επεσήμανε ότι η ψηφοφορία κυριαρχήθηκε από χρήστες εκτός Βαλτικής, οι οποίοι μπορεί να μην κατανοούν τις πολιτικές συνέπειες της χρήσης ονομάτων της σοβιετικής εποχής.

Ο Τρόιφελντ πρόσθεσε ότι όταν οι Εσθονοί συντάκτες προσπάθησαν να αντιστρέψουν τις αλλαγές, ορισμένοι αποκλείστηκαν επειδή «προώθησαν μια εθνικιστική αφήγηση». Ως αποτέλεσμα αυτής της αντιπαράθεσης, η σελίδα της Κάγια Κάλλας στη Βικιπαίδεια είναι πλέον κλειδωμένη και δεν μπορεί να υποστεί επεξεργασία – ένα μέτρο που χρησιμοποιείται όταν αυτό που ο Τρόιφελντ αποκαλεί «συντακτικούς πολέμους» ξεσπούν για ένα άρθρο.

Επειδή η Wikipedia βασίζεται σε εθελοντές, η παρακολούθηση του περιεχομένου της είναι δύσκολη. Δεν είναι η πρώτη φορά που η αγγλόφωνη έκδοση της Wikipedia χρησιμοποιείται για την παραμόρφωση ιστορικών και πολιτικών πραγματικοτήτων. Τα τελευταία χρόνια, άρθρα που σχετίζονται με το Ολοκαύτωμα έχουν τροποποιηθεί από μια ομάδα συντονισμένων συντακτών για να προωθήσουν μια δεξιά πολωνική εθνικιστική αφήγηση.

Πηγή: European Correspondent