ΗΠΑ vs ΠΟΥ: Το “σχίσμα” στη Δημόσια Υγεία και η ανταρσία των Πολιτειών απέναντι στον Τραμπ

Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αποσύρει οριστικά τις Ηνωμένες Πολιτείες από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) τον Ιανουάριο του 2026, υλοποιώντας τη δέσμευση της πρώτης ημέρας της δεύτερης θητείας του, δεν προκάλεσε απλώς διεθνή ανησυχία, αλλά πυροδότησε μια πρωτοφανή εσωτερική «ανταρσία». Μεγάλες αμερικανικές πολιτείες και μητροπόλεις επιλέγουν πλέον να χαράξουν τη δική τους ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική στον τομέα της υγείας, αψηφώντας τον Λευκό Οίκο προκειμένου να θωρακίσουν τους πολίτες τους.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Η «Εξέγερση» των Δημοκρατικών Κυβερνητών: Καλιφόρνια, Ιλινόι και Νέα Υόρκη στην Πρώτη Γραμμή

Σε μια κίνηση που χαρακτηρίζεται από πολιτικούς αναλυτές ως «υγειονομικό αντάρτικο», το Ιλινόι, η Καλιφόρνια και η Πόλη της Νέας Υόρκης ανακοίνωσαν την απευθείας ένταξή τους στο Παγκόσμιο Δίκτυο Συναγερμού και Αντίδρασης σε Επιδημικές Κρίσεις (GOARN) του ΠΟΥ.

Ο Κυβερνήτης του Ιλινόι, Τζέι Μπι Πρίτζκερ, υπήρξε καταπέλτης στις δηλώσεις του:

«Αρνούμαι να παραμένω άπραγος την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ υπονομεύει την επιστήμη και αποδυναμώνει την ικανότητα του έθνους να εντοπίζει και να αντιμετωπίζει παγκόσμιες υγειονομικές απειλές».

Αντίστοιχα, στην πόλη της Νέας Υόρκης, ο δήμαρχος, Ζοχράν Μαμντάνι, και η επίτροπος υγείας, Μισέλ Μορς, κατέστησαν σαφές ότι «οι μολυσματικές ασθένειες δεν γνωρίζουν σύνορα». Η ένταξη στο GOARN επιτρέπει σε αυτές τις τοπικές κυβερνήσεις να έχουν πρόσβαση σε ένα δίκτυο 360 τεχνικών θεσμών παγκοσμίως, ανταλλάσσοντας κρίσιμα δεδομένα για παθογόνα πριν αυτά εξελιχθούν σε πανδημίες.

Οι κίνδυνοι της απομόνωσης: Μια παγκόσμια υγειονομική τρύπα

Η αποχώρηση των ΗΠΑ —παραδοσιακά του μεγαλύτερου χρηματοδότη και επιστημονικού εταίρου του ΠΟΥ— δημιουργεί ένα επικίνδυνο κενό. Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για την παγκόσμια υγεία είναι πολυεπίπεδοι:

1.      Τυφλά Σημεία στην Επιτήρηση: Χωρίς τη συμμετοχή των αμερικανικών CDC (Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων) στον κεντρικό μηχανισμό του ΠΟΥ, η παγκόσμια κοινότητα χάνει τα «μάτια» της σε κρίσιμες περιοχές, καθυστερώντας τον εντοπισμό νέων μεταλλάξεων ή ιών.

2.      Κατάρρευση Προγραμμάτων Εμβολιασμού: Οι ΗΠΑ χρηματοδοτούσαν το μεγαλύτερο μέρος των προγραμμάτων κατά της πολιομυελίτιδας και της ελονοσίας στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Η διακοπή της ροής κεφαλαίων απειλεί με αναζωπύρωση ασθενειών που θεωρούνταν υπό έλεγχο.

3.      Γεωπολιτική Αστάθεια: Η αποχώρηση των ΗΠΑ αφήνει ελεύθερο το πεδίο για την αύξηση της επιρροής άλλων δυνάμεων (όπως η Κίνα) εντός του Οργανισμού, μετατρέποντας τη δημόσια υγεία σε πεδίο διπλωματικών ανταγωνισμών.

Η απάντηση του ΠΟΥ: «Ο κόσμος χρειάζεται τις ΗΠΑ και οι ΗΠΑ τον κόσμο»

Ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ. Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, σε πρόσφατες τοποθετήσεις του, αν και αποφεύγει την άμεση πολιτική αντιπαράθεση, έχει τονίσει επανειλημμένα ότι «η παγκόσμια υγειονομική ασφάλεια είναι μια συλλογική ευθύνη».

Στελέχη του Οργανισμού επισημαίνουν ότι η συνεργασία με μεμονωμένες πολιτείες είναι μια «δημιουργική λύση ανάγκης», ωστόσο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πλήρη συμμετοχή ενός κράτους-μέλους, ειδικά όσον αφορά τη χάραξη διεθνών κανονισμών υγείας.

Το πολιτικό διακύβευμα της «δεύτερης θητείας»

Η στάση του Τραμπ βασίζεται στο δόγμα «America First», υποστηρίζοντας ότι ο ΠΟΥ ελέγχεται από την Κίνα και σπαταλά αμερικανικούς πόρους. Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι στην υγεία, το «Πρώτα η Αμερική» μεταφράζεται σε «Μόνη η Αμερική» απέναντι σε ιούς που δεν χρειάζονται βίζα για να περάσουν τα σύνορα.

Η κίνηση της Καλιφόρνια, του Ιλινόι και της Νέας Υόρκης αποτελεί μια de facto αμφισβήτηση της προεδρικής εξουσίας σε θέματα ασφάλειας. Αν περισσότερες πολιτείες ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο, ενδέχεται να δούμε τη δημιουργία ενός «παράλληλου συστήματος» διεθνούς συνεργασίας, όπου οι τοπικές κυβέρνησεις θα λειτουργούν ως ανάχωμα στον απομονωτισμό της Ουάσινγκτον.