Η νέα θρησκεία της ομορφιάς και η παράμετρος Pretty Privilege

Η Σοφία αφιέρωσε δύο ώρες σήμερα το πρωί φροντίζοντας το πρόσωπό της. Η 17χρονη ακολουθεί μια σχολαστική ρουτίνα: πρώτα ενυδατικός ορός με σταγονόμετρο, μετά βιταμίνη C, δύο κρέμες, αντηλιακό. Με σφουγγαράκι απλώνει το μακιγιάζ, concealer γύρω από τα μάτια και τα πλαϊνά της μύτης, contour stick καφέ στην γραμμή των μαλλιών και τα ζυγωματικά, ρουζ σε δύο αποχρώσεις πάνω από τα μάγουλα και σταθεροποιεί με πούδρα.

Χτενίζει τα φρύδια με gel και τα γεμίζει, σχεδιάζει γραμμές με δύο eyeliners, περνά πολλές στρώσεις μάσκαρα και προσθέτει λάμψη με highlighter. Με κόκκινο μολύβι τονίζει το περίγραμμα των χειλιών και ολοκληρώνει με μάσκα χειλιών. «Και τέλος το setting spray, είναι σημαντικό», λέει η Σοφία, κλείνοντας τα μάτια και ψεκάζοντας απαλά το πρόσωπό της.

Έχει χρησιμοποιήσει συνολικά 20 προϊόντα και επτά πινέλα. Μόνο όταν δουλεύει σκληρά για την εμφάνισή της νιώθει έτοιμη για τη μέρα. Συχνά ξυπνά στις 5:30 π.μ. για να προλάβει αυτή τη διαδικασία πριν το σχολείο. «Το πλήρες μακιγιάζ μου δίνει ασφάλεια», παραδέχεται.

Η Σοφία, μια έφηβη που ζει σε πολυκατοικία κοντά στο Μόναχο, δεν είναι η εξαίρεση· εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως νιώθουν το ίδιο. Νεαρά κορίτσια μετατρέπουν την εμφάνισή τους σε έργο τέχνης, μοιράζοντας συμβουλές στα social media για να αναδείξουν την «καλύτερη εκδοχή» του εαυτού τους μέσα από το παιδικό δωμάτιο.

Δεν πρόκειται μόνο για εμμονή των νεαρών γυναικών – αν και θεωρούνταν πάντα ότι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στην εικόνα τους λόγω κοινωνικών πιέσεων. Η τάση αυτή αφορά πλέον ολόκληρη την κοινωνία: η εμφάνιση διαδραματίζει τεράστιο ρόλο στην καθημερινότητα.

Σύμφωνα με μεγάλη έρευνα σε περίπου 93.000 άτομα από 93 χώρες, οι άνθρωποι αφιερώνουν κατά μέσο όρο τέσσερις ώρες ημερησίως στη φροντίδα της εμφάνισής τους – μακιγιάζ, styling μαλλιών, προσωπική υγιεινή αλλά και γυμναστική για αισθητικούς λόγους. Οι γυναίκες ξοδεύουν κατά μέσο όρο 24 λεπτά περισσότερα ημερησίως σε σχέση με τους άνδρες.

Η άνθηση της βιομηχανίας ομορφιάς

Δεν είναι τυχαίο που η βιομηχανία ομορφιάς και ευεξίας είναι πλέον οικονομικά ισχυρή όσο η παγκόσμια βιομηχανία πετρελαίου ή αυτοκινήτων – με τη διαφορά ότι αναμένεται να σημειώσει ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη την επόμενη δεκαετία. Σύμφωνα με τη συμβουλευτική εταιρεία McKinsey, η αγορά καλλυντικών (χωρίς την ευεξία) αγγίζει τα 580 δισεκατομμύρια δολάρια και εκτιμάται πως θα αυξάνεται κατά 6% ετησίως ως το 2027.

Οι Γερμανοί δεν έχουν ξοδέψει ποτέ τόσα χρήματα σε καλλυντικά όσο σήμερα – και δεν διστάζουν να ζητήσουν και ιατρική βοήθεια. Παρότι οι αισθητικές επεμβάσεις στη Γερμανία είναι ακριβότερες συγκριτικά με άλλες χώρες όπως η Τουρκία, λόγω υψηλότερων ιατρικών προτύπων, η χώρα παραμένει στην κορυφή της Ευρώπης.

Οι αγαπημένες αισθητικές επεμβάσεις των Γερμανών, σύμφωνα με τη Γερμανική Εταιρεία Αισθητικής και Πλαστικής Χειρουργικής, είναι οι επεμβάσεις στήθους, botox, ανόρθωση άνω βλεφάρων και fillers. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι αισθητικές πράξεις από πλαστικούς χειρουργούς αυξήθηκαν πάνω από 40% τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Το τίμημα της ομορφιάς

Πίσω όμως από τον ενθουσιασμό για την εξωτερική εικόνα κρύβεται συχνά δυσφορία. «Βλέπω τόσες φωτογραφίες του εαυτού μου που πάντα βρίσκω κάτι να μισώ», λέει το μοντέλο Στέφανι Γκίζινγκερ. Παρά τη νίκη της στον διαγωνισμό Germany’s Next Topmodel το 2014, αντιμετωπίζει διαρκώς ανασφάλειες για το σώμα και το πρόσωπό της – όπως πολλοί άλλοι.

Ενώ κάποιοι θεωρούν τις επεμβάσεις ή τις ενέσεις αυτονόητες, άλλοι μένουν άφωνοι μπροστά στη νέα αυτή πραγματικότητα – αλλά κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει ότι η ομορφιά κυριαρχεί όσο ποτέ άλλοτε.

Η καθημερινότητα μιας influencer

Η Σοφία κάθεται μπροστά στον καθρέφτη της που φωτίζεται όπως στα κομμωτήρια. Σε κουτιά και συρτάρια κρατά αμέτρητα μολύβια και βαζάκια. Καθώς ετοιμάζεται, καταγράφει βίντεο για το TikTok. Περισσότεροι από 400.000 λογαριασμοί ακολουθούν το προφίλ @iamsofiastark – κυρίως νεαρές γυναίκες.

Στο TikTok της έχει γίνει viral ένα «Get Ready With Me» βίντεο διάρκειας 90 δευτερολέπτων που ξεπέρασε τα 1,6 εκατομμύρια προβολές. Εκεί δείχνει μια συνηθισμένη κοπέλα που ετοιμάζεται υπερβολικά για το σχολείο – αλλά φαίνεται να το κάνει κυρίως για τον εαυτό της.

Για τη Σοφία η ενασχόληση με την ομορφιά είναι χόμπι αλλά και επικερδής επιχείρηση: «Σε καλούς μήνες βγάζω περισσότερα από τους γονείς μου μαζί», λέει χαρακτηριστικά. Εταιρείες καλλυντικών της στέλνουν προϊόντα χωρίς να τα ζητήσει και συνεργάζονται μαζί της πληρώνοντάς τη 2.000 έως 7.000 ευρώ ανά βίντεο. Τα χρήματα τα επενδύει σε γυμναστήριο, ρούχα, βλεφαρίδες και νύχια – μόνο τα μαλλιά της κοστίζουν 500 ευρώ κάθε δύο μήνες.

Οι γονείς της δεν έχουν TikTok ή Instagram· «Είναι περήφανοι γιατί βγάζω χρήματα αλλά δεν καταλαβαίνουν πραγματικά τι κάνω».

Το προνόμιο της ομορφιάς

Η παραγωγή ομορφιάς σήμερα αποκαλείται «αισθητική εργασία». Ο όρος δείχνει ότι η ομορφιά είναι ένα προϊόν που απαιτεί προσπάθεια κι έχει αξία ως κεφάλαιο – ακόμη κι αν δεν αποφέρει πάντα άμεσο εισόδημα.

Το φαινόμενο «Pretty Privilege» περιγράφει πώς στα όμορφα πρόσωπα αποδίδονται καλύτερα χαρακτηριστικά χαρακτήρα· αποκτούν καλύτερες δουλειές, υψηλότερους μισθούς, καλύτερες επιδόσεις σε εξετάσεις ή ακόμη κι ευνοϊκότερη μεταχείριση στα δικαστήρια.

Γι’ αυτό κουρευόμαστε ή περιποιούμαστε τα φρύδια μας· όχι επειδή είναι απαραίτητα για την επιβίωση αλλά επειδή είναι σημαντικά για την κοινωνική αποδοχή. Όμως πλέον ένα απλό κουρείο ή λίγο άρωμα δεν αρκούν: η πίεση έχει γίνει τεράστια κι όλοι κυνηγούν μια νεανική, λεία, σέξι εικόνα που δύσκολα μπορεί κανείς να αποφύγει.

H Ηather Widdows, Βρετανίδα φιλόσοφος, υποστηρίζει ότι οι κανόνες ομορφιάς ποτέ δεν ήταν τόσο κυρίαρχοι όσο σήμερα λόγω του καταιγισμού εικόνων στα social media και παντού γύρω μας.

Το σημερινό ιδανικό μοιάζει με ένα παγκόσμιο «μέσο όρο»: σαρκώδη χείλη, πυκνά μαλλιά/γένια, ψηλά ζυγωματικά, αμυγδαλωτά μάτια με διπλό βλέφαρο και μακριές βλεφαρίδες – χαρακτηριστικά που κανένα φύλο ή εθνικότητα δεν διαθέτει όλα μαζί χωρίς παρέμβαση.

Εστίαση στο πρόσωπο & αισθητικές επεμβάσεις

Η Γκιουλτσάν Ντεμίρ, κρατώντας μια μικρή τσάντα Louis Vuitton στην αγκαλιά της στο Ντίσελντορφ, επισκέπτεται τον γιατρό Χένρικ Χόϊβελντοπ. Ζητά ενέσιμη θεραπεία σε μύτη και χείλη – όχι πρώτη φορά: πριν τέσσερις μήνες είχε προσθέσει 0,7 ml υαλουρονικού στα χείλη της.

“Έχεις υπέροχη ίσια μύτη”, λέει ο γιατρός αλλά εκείνη ζητά περισσότερο όγκο στα χείλη κι ανόρθωση στη μύτη. Αυτό που αγνοεί ίσως είναι ότι οι selfie μέσω κινητού παραμορφώνουν τη μύτη εξαιτίας του φακού – όπως συμβαίνει και με τις webcams.

Πλέον κοιτάμε το πρόσωπό μας μέσω οθόνης περισσότερο από ποτέ: μετά την πανδημία Covid-19 οι συναντήσεις γίνονται συχνά μέσω βιντεοκλήσης όπου βλέπουμε συνεχώς τον εαυτό μας υπό δυσμενείς φωτισμούς.

Ο Χόϊβελντοπ χρησιμοποιεί εφαρμογή Facetune για να δείξει στην ασθενή πώς θα άλλαζε η εικόνα της αν τροποποιούσε τη μύτη ή το πηγούνι – σαν ζωγράφος πάνω σε καμβά. Η Ντεμίρ τελικά πληρώνει συνολικά 900 ευρώ: υαλουρονικό στη μύτη (450 ευρώ) και στα χείλη (350 ευρώ), συν έξτρα αμοιβή στον ίδιο (100 ευρώ) λόγω αναγνωρισιμότητας από την τηλεόραση.

Οι πρακτικές αυτές παρουσιάζονται ως “self-care”, πολυτέλεια που προσφέρει αυτοπεποίθηση:

Οι γιατροί Χόϊβελντοπ & Μπέτραϊ λειτουργούν έξι ιατρεία αισθητικών ενέσεων στη Γερμανία. Προβάλλονται ως πρωτοπόροι στα media· φορούν κοστούμια τριών τεμαχίων & Rolex ενώ προωθούν τις υπηρεσίες τους μέσα από τηλεοπτικές εκπομπές & social media.

Η Άννε Φινκ ταξιδεύει από την Ανατολική Φρισία στο Ντίσελντορφ για “γενική ανανέωση” προσώπου έναντι 2.500 ευρώ:

Υαλουρονικό σε χείλη-πηγούνι-κάτω από τα μάτια & botox στο μέτωπο/μεταξύ φρυδιών – μια επίπονη διαδικασία όπως παραδέχεται η ίδια (“Όποιος θέλει να είναι όμορφος πρέπει να υποφέρει”).

Η αναζήτηση του ιδανικού & ιστορικές αναφορές

Γιατί όμως κυνηγάμε τόσο επίμονα την τελειότητα;

Δημιουργούμε συγκεκριμένες εμφανίσεις επειδή θέλουμε κοινωνική αποδοχή:

Η δημοσιογράφος Ραμπέα Βάιζερ εξηγεί πως κάθε εποχή είχε διαφορετικά αισθητικά ιδανικά:

Από τις λεπτές γραμμές φρυδιών της βασίλισσας Ελισάβετ Α’ ως τα πυκνά φρύδια της Κάρα Ντελεβίν – κάθε γενιά δημιουργεί νέα trends βασισμένα σε τεχνολογικές εξελίξεις (σινεμά, τηλεόραση έως TikTok).

Bιολογία & κοινωνικοί παράγοντες στην αντίληψη του ωραίου

Ο καθηγητής Λαρς Πένκε τονίζει ότι οι τάσεις αλλάζουν συνεχώς υπό κοινωνικές/πολιτισμικές επιρροές:

Ωστόσο υπάρχει ισχυρή βιολογική βάση: προτιμούμε συμμετρικά πρόσωπα & αναλογίες κοντά στη “χρυσή τομή” (1:1,618), κάτι που αποδεδειγμένα προκαλεί ευχαρίστηση στον εγκέφαλο.

Ειδικές εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης βαθμολογούν πρόσωπα βάσει αυτών των προτύπων:

Διασημότητες όπως ο Άαρον Τέιλορ-Τζόνσον & η Μπέλα Χαντίντ πλησιάζουν “ιδανικά” ποσοστά συμμετρίας σύμφωνα με τέτοιες αξιολογήσεις.

Kοινωνικές πιέσεις & pretty privilege

Το προνόμιο των “ωραίων” έχει πραγματικό αντίκτυπο:

Γονείς όπως η Άννα-Μαρία Φέρχιτσι αφαιρούν τρίχες στο πρόσωπο των παιδιών τους ήδη από μικρή ηλικία για να προστατεύσουν από στιγματισμό – ή ανοίγουν έτσι τον δρόμο προς μια ζωή συνεχούς αισθητικής παρέμβασης;

Για κάποιους η ενασχόληση με την εμφάνιση σημαίνει ενδυνάμωση· για άλλους αποτελεί ένδειξη καταπίεσης ή εμμονής:

Όπως γράφει η Βάιζερ: “οι ιδέες περί αποδεκτής μύτης έχουν τόσο περιοριστεί ώστε κυκλοφορούν πάρα πολλές ‘Barbie’ μυτούλες”. Όσο στενεύουν τα πρότυπα τόσο μεγαλώνει η πίεση στους υπόλοιπους να συμμορφωθούν…

Kαπιταλισμός & influencers: Οι νέοι “προφήτες”

Το κυνήγι του ιδανικού έχει γίνει σχεδόν θρησκεία:

Η Κιμ Καρντάσιαν αποτελεί “Patient Zero” των αισθητικών μεταλλάξεων παγκοσμίως – εκατομμύρια άνθρωποι προσέρχονται σε πλαστικούς χειρουργούς έχοντας ως πρότυπο εκείνη:

Με περιουσία πάνω από 1,7 δισεκ., σειρά καλλυντικών & shapewear αλλά κι ένα λουρί προσώπου-θαυματουργή υπόσχεση ύπνου που αδυνατίζει χαρακτηριστικά (sold out αμέσως), γίνεται σύμβολο μιας εποχής όπου τίποτα φυσικό δεν θεωρείται αρκετό…

Όπως σημειώνει η Μοσταρί Χιλάλ στο βιβλίο “Hässlichkeit”: όταν όλα είναι τεχνητά τότε όλα μπορούν να αντιγραφούν· έτσι δημιουργείται μια νέα αγορά όπου όποιος μπορεί πληρώνει – κι όποιος όχι μένει εκτός παιχνιδιού…

Kοινωνικά μέσα & ψευδαίσθηση τελειότητας

Οι αισθητικοί γιατροί Heüveldop & Bettray παραδέχονται ότι πέτυχαν επειδή κατάλαβαν “το παιχνίδι των influencers”: livestreams στο TikTok δύο φορές τη μέρα με συμβουλές & φωτογραφίες πριν/μετά (αν κι αυτό απαγορεύεται πλέον στη Γερμανία).

Παρά τις απαγορεύσεις διαφήμισης αισθητικών πράξεων μέσω εικόνων πριν/μετά (βάσει δικαστικής απόφασης), οι followers αυξάνονται διαρκώς:

Ο ίδιος ο Bettray παραδέχεται πως “η μεγαλύτερη πίεση έρχεται από τα social media”: φίλτρα τύπου Facetune δημιουργούν ψευδαίσθηση τελειότητας προκαλώντας ανασφάλεια στους νέους (“Γιατί εγώ να μη μοιάζω έτσι;”).

Το φαινόμενο αυτό έχει περιγραφεί ήδη από τη δεκαετία του ’80 ως “Charlie’s Angels Effect”: μετά την προβολή σειρών γεμάτων πανέμορφα πρότυπα οι θεατές υποτιμούν τους συντρόφους τους· σήμερα θα μπορούσαμε να μιλήσουμε μάλλον για Kardashian Effect…

Kοινωνικός διχασμός & νέες ανισότητες

Τα φίλτρα τύπου Bold Glamour μετατρέπουν οποιοδήποτε πρόσωπο σε ιδανικό avatar μέσα σε δευτερόλεπτα – εκατοντάδες εκατομμύρια TikTok βίντεο βασίζονται σε αυτά:

Με τη συνεχή έκθεση σε εξιδανικευμένες εικόνες οι περισσότεροι αυτοϋποτιμώνται· ακόμα κι αν δεν έχουν εμφανείς ατέλειες νιώθουν άσχημοι (“Snapchat Dysmorphia”). Παλαιότερα κάποιοι έκρυβαν τις επεμβάσεις· πλέον πολλοί δηλώνουν δημόσια τις αλλαγές τους…

Διασήμοι όπως η Cindy Crawford δηλώνουν ανοιχτά ότι χρειάζονται βιταμίνες-Botox-collagen ενώ άλλοι influencers καταγράφουν επώδυνες επεμβάσεις στις πλατφόρμες τους:

Ωστόσο κάθε νέα παρέμβαση μεταθέτει ακόμη πιο ψηλά τον πήχη του “κανονικού” αφήνοντας εκτός όσους δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ακολουθήσουν…

Kοινωνικός αποκλεισμός & προσωπικές ιστορίες

Η μουσικός Katja Krasavice αυτοχαρακτηρίζεται “Plastic Barbie”: πλαστικές επεμβάσεις ήδη από τα 18 ήταν καθοριστικές στη ζωή της αλλά τώρα προτείνει ψυχολογική στήριξη πριν οποιαδήποτε επέμβαση (“Μην πιστεύετε ότι θα αγαπήσετε τον εαυτό σας μετά”).

H ίδια πιστεύει πως σήμερα η ομορφιά εξαρτάται όχι τόσο από τα γονίδια όσο από το πορτοφόλι:

Kοινωνικά διλήμματα & προσωπικές αποφάσεις

“Δεν μπορώ να ξεφύγω από την πίεση”, λέει η Σοφία – ακόμη κι αν πιστεύει πως θα έδινε σημασία στην εμφάνιση χωρίς τα social media. Ένιωθε ζήλια προς κορίτσια που χρειάζονται λιγότερη προσπάθεια για να θεωρούνται όμορφα.

Σε ηλικία εννέα ετών απέκτησε smartphone· τότε άρχισε να βλέπει reels στο Instagram μόνο γύρω απ’την εμφάνιση.

Στα δέκα ανέβασε πρώτο βίντεο στο YouTube· σήμερα εξετάζει κάθε μικρή ατέλεια στο πρόσωπό της.

Άλλα κορίτσια στον κύκλο της οδηγήθηκαν μέχρι νευρική ανορεξία ή κατάθλιψη λόγω πίεσης.
Για πολλές πλέον στόχος μόλις ενηλικιωθούν είναι όχι δίπλωμα οδήγησης ή πάρτι αλλά… οι πρώτες αισθητικές επεμβάσεις.

«Αν συνεχίσω στα social media θέλω σίγουρα ενέσιμα χείλη–botox–λιποαναρρόφηση», λέει χαρακτηριστικά. 

Αν συνεχιστεί αυτή η τάση ίσως χρειαστεί σύντομα μηνιαίος προϋπολογισμός για αισθητικές πράξεις απ’ την ηλικία των 25 μόνο για να θεωρείσαι «κανονικός»· όσοι δεν μπορούν θα βιώσουν αποκλεισμό.
Ζούμε ήδη προς μια κοινωνία δύο ταχυτήτων: εδώ όσοι έχουν πρόσβαση στη διαρκή ανανέωση–εκεί όσοι μένουν εκτός.

Δεν μπορούμε εύκολα να ξεφύγουμε απ’ την εξουσία του ωραίου–αλλά πρέπει να αναρωτηθούμε πόσο χώρο θα του δώσουμε.

Μια πρώτη κίνηση ίσως είναι να διερευνήσει κανείς αν αυτό που θεωρεί ωραίο αντανακλά πραγματικά τις προσωπικές του αξίες–και να θυμάται ότι κάθε συμμόρφωση ή αντίσταση διαμορφώνει τις επιλογές όλων γύρω μας.

Όταν συζητά κανείς με τη Σοφία για την «αισθητική εργασία» συχνά απολογείται: «Ξέρω πως φαίνομαι επιφανειακή». Δεν είναι όμως–είναι παιδί της εποχής της.

Δίπλα στο ring light του TikTok υπάρχει μια παρτιτούρα Μπετόβεν–παίζει βιολί απ’τα τέσσερά της χρόνια ενώ μαθαίνει Ιταλικά για να τραγουδά Μότσαρτ.

Παρά τις μουσικές φιλοδοξίες ξέρει καλά πως αυτή η μορφή ομορφιάς τής προκαλεί ανασφάλεια–και όμως συνεχίζει.

«Ξέρω ότι η πραγματική ομορφιά έρχεται από μέσα–όταν αποδεχτείς τον εαυτό σου». Το γνωρίζει–και όμως κάθε πρωί στις 5:30 χτυπά ξανά το ξυπνητήρι…

Πηγή:  spiegel.de