Περσικός Κόλπος: Αμερικανικός στόλος κοντά στο Ιράν-Μεγαλύτερος και από αυτόν έξω από τη Βενεζουέλα

Σε μια από τις πιο τεταμένες φάσεις των τελευταίων ετών, οι σχέσεις ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες εισέρχονται εκ νέου σε επικίνδυνη τροχιά σύγκρουσης, με το ενδεχόμενο μιας άμεσης στρατιωτικής αναμέτρησης να επιστρέφει δυναμικά στο διεθνές λεξιλόγιο. Οι κινήσεις της κυβέρνησης του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, που περιλαμβάνουν μαζική ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, συνοδεύονται από αυστηρούς όρους για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη, την ώρα που η ιρανική ηγεσία απορρίπτει κατηγορηματικά τις αμερικανικές απαιτήσεις και δηλώνει έτοιμη ακόμη και για το ενδεχόμενο πολέμου.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι ένας «τεράστιος στόλος» των ΗΠΑ κατευθύνεται προς την περιοχή της Μέσης Ανατολής, εκφράζοντας πάντως την ελπίδα ότι η Ουάσιγκτον δεν θα αναγκαστεί να τον χρησιμοποιήσει. Σύμφωνα με πληροφορίες που ο ίδιος έδωσε στο αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο Axios, ο αμερικανικός στόλος που επιχειρεί κοντά στο Ιράν είναι μεγαλύτερος ακόμη και από εκείνον που βρίσκεται στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας, γεγονός που υπογραμμίζει το εύρος της στρατιωτικής κινητοποίησης.

Παρά την επίδειξη ισχύος, ο Τραμπ τόνισε ότι η διπλωματία παραμένει ανοιχτό ενδεχόμενο, επαναφέροντας το γνωστό του δόγμα περί «ειρήνης μέσω ισχύος». Στο ίδιο μήκος κύματος, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) επιβεβαίωσε ότι το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν» βρίσκεται ήδη στην περιοχή για την ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, το αμερικανικό αεροπλανοφόρο συνοδεύεται από τρία αντιτορπιλικά, ικανά να εκτοξεύσουν πυραύλους Τόμαχοκ, ενώ αναμένεται η άφιξη και πρόσθετου στρατιωτικού εξοπλισμού. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες από την Ουάσινγκτον, η στρατιωτική αυτή κινητοποίηση συνιστά την πρακτική εφαρμογή της στρατηγικής Τραμπ: ισχυρή παρουσία στο πεδίο, αλλά ταυτόχρονα άνοιγμα διαύλων για διάλογο με την Τεχεράνη.

Σε κάθε περίπτωση, η διπλωματική λύση είναι λιγότερο δαπανηρή και λιγότερο επικίνδυνη από οποιαδήποτε στρατιωτική επιλογή, κάτι που καθιστά τη διαπραγμάτευση –τουλάχιστον θεωρητικά– την πιο ορθολογική οδό για τον Αμερικανό πρόεδρο.

Οι όροι της Ουάσιγκτον

Παρά τις δημόσιες δηλώσεις περί διαλόγου, η αμερικανική πλευρά θέτει τρεις βασικές προϋποθέσεις για οποιαδήποτε επανέναρξη συνομιλιών με το Ιράν:

• Απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη.
• Περιορισμός του αποθέματος βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
• Διακοπή της στήριξης σε οργανώσεις και δυνάμεις που η Ουάσιγκτον θεωρεί «ιρανικούς πληρεξούσιους» στη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ δήλωσε μάλιστα ότι γνωρίζει πως το Ιράν επιθυμεί μια συμφωνία και υποστήριξε ότι η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα επικοινωνήσει μαζί του για διάλογο.

Η σκληρή απάντηση της Τεχεράνης

Η αντίδραση του Ιράν υπήρξε άμεση και κατηγορηματική. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν απέρριψε τις αμερικανικές απαιτήσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «αμερικανικά τελεσίγραφα» και όχι πραγματική πρόταση διαπραγμάτευσης. Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σαουδάραβα διάδοχο του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές κινήσεις στοχεύουν στην αποσταθεροποίηση της περιοχής, τονίζοντας ότι κάτι τέτοιο «δεν θα πετύχει ούτε για την Ουάσιγκτον ούτε για το Ισραήλ».

Ο Ιρανός πρόεδρος δήλωσε επίσης ότι η χώρα του δεν πιστεύει πως οι ΗΠΑ επιδιώκουν ειλικρινά μια συμφωνία και ξεκαθάρισε πως η Τεχεράνη είναι έτοιμη και για το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης.

Η ιρανική πλευρά θεωρεί ότι οι αμερικανικοί όροι αποσκοπούν ουσιαστικά στο να «αφοπλίσουν» στρατηγικά το Ιράν, ώστε να μην μπορεί να αντιδράσει σε μια ενδεχόμενη μελλοντική επίθεση των ΗΠΑ ή του Ισραήλ.

Η «νέα εξίσωση» της Τεχεράνης

Σε αντίθεση με την αμερικανική ρητορική περί διαλόγου, η Τεχεράνη φαίνεται να επεξεργάζεται μια νέα στρατηγική αποτροπής, βασισμένη στην άμεση και ισχυρή απάντηση σε οποιαδήποτε επίθεση, ακόμη και περιορισμένης κλίμακας. Ανώτατος αξιωματικός του ιρανικού Γενικού Επιτελείου προειδοποίησε ότι οποιοδήποτε αιφνιδιαστικό αμερικανικό πλήγμα δεν πρόκειται να επιτύχει γρήγορη νίκη και ότι η ιρανική απάντηση θα είναι ευρείας κλίμακας.

Παράλληλα, αξιωματούχος του Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης κάλεσε τις γειτονικές χώρες να μην επιτρέψουν τη χρήση του εναέριου χώρου, των λιμανιών ή των εδαφών τους για επιθέσεις κατά του Ιράν, προειδοποιώντας ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα θεωρηθούν εχθρικές δυνάμεις.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην προστασία της ιρανικής ναυτιλίας. Ο αρχηγός του Ναυτικού του Ιράν, ναύαρχος Σαχράμ Ιρανί, ανακοίνωσε ότι περίπου 100 ιρανικά εμπορικά πλοία κινούνται σε διεθνή ύδατα υπό τη συνοδεία πολεμικών μονάδων, ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη οικονομική και εμπορική δραστηριότητα της χώρας.

Πόλεμος ή μπλόφα ισχύος;

Το σκηνικό που διαμορφώνεται θυμίζει επικίνδυνα προηγούμενες περιόδους κρίσης στον Περσικό Κόλπο, με τη διαφορά ότι σήμερα το γεωπολιτικό περιβάλλον είναι πιο σύνθετο και οι γραμμές επικοινωνίας πιο εύθραυστες.

Η Ουάσιγκτον επενδύει στη στρατιωτική πίεση για να επιβάλει όρους, ενώ η Τεχεράνη απαντά με ρητορική σκληρής αποτροπής.

Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον δεν είναι αν οι δύο πλευρές επιθυμούν τη σύγκρουση, αλλά αν μπορούν να την αποφύγουν. Σε μια περιοχή ήδη επιβαρυμένη από πολέμους και ανοιχτές εστίες έντασης, μια αμερικανοϊρανική σύρραξη θα είχε συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα των δύο χωρών, επηρεάζοντας άμεσα τη Μέση Ανατολή, τις αγορές ενέργειας και τη συνολική παγκόσμια ασφάλεια.