Αναστολή “Project Freedom”: Οι πρώτες ερμηνείες για την απόφαση Τραμπ-Αδιέξοδο ή “προαναγγελία” συμφωνίας;

Προοίμιο συμφωνίας ή ένδειξη αδιεξόδου; Ενώ το αποκλεισμένο Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο μιας κρίσης με παγκόσμιες επιπτώσεις σε μια κίνηση που προκαλεί έντονες αντιδράσεις και ερμηνείες στον διεθνή Τύπο, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την αναστολή του «Project Freedom», της αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης συνοδείας εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ. Η απόφαση έρχεται μόλις λίγα 24ωρα μετά την έναρξη της επιχείρησης, αποκαλύπτοντας τη ρευστότητα και την πολυπλοκότητα της κρίσης στον Περσικό Κόλπο.

Από τις πρώτες αναλύσεις και εκτιμήσεις στον Διεθνή Τύπο ο Τραμπ επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση στρατιωτικής πίεσης και στη δημιουργία χώρου για διπλωματική λύση.

Το «Project Freedom» είχε σχεδιαστεί ως στρατιωτική αποστολή των ΗΠΑ για την ασφαλή διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία είχαν ουσιαστικά μπλοκαριστεί λόγω της σύγκρουσης με το Ιράν. Η λειτουργία του συνδέθηκε με την ευρύτερη αμερικανική στρατηγική πίεσης προς την Τεχεράνη, η οποία περιλάμβανε ναυτικό αποκλεισμό και επιθέσεις κατά ιρανικών ναυτικών δυνατοτήτων.

Ωστόσο, η αιφνιδιαστική αναστολή του προγράμματος δεν συνιστά απαραίτητα υποχώρηση. Αντιθέτως, σύμφωνα με την πλειονότητα των διεθνών μέσων, αποτελεί τακτικό ελιγμό στο πλαίσιο εν εξελίξει διαπραγματεύσεων με το Ιράν.

Ο ίδιος ο Τραμπ παρουσίασε την απόφαση ως «παύση καλής θέλησης», προκειμένου να δοθεί χρόνος για την οριστικοποίηση μιας πιθανής συμφωνίας με την Τεχεράνη. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον διατήρησε σε πλήρη ισχύ τον ναυτικό αποκλεισμό κατά του Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι η πίεση δεν αίρεται αλλά μετασχηματίζεται.

Αναλυτές που επικαλείται ο διεθνής Τύπος ερμηνεύουν την κίνηση ως προσπάθεια του Λευκού Οίκου να μεταβεί από τη στρατιωτική κλιμάκωση στη διπλωματική διαπραγμάτευση, χωρίς να χάσει τα στρατηγικά του πλεονεκτήματα.

Σημαντικό ρόλο φαίνεται να έπαιξαν και πιέσεις τρίτων χωρών, όπως το Πακιστάν, που επιδιώκουν αποκλιμάκωση της κρίσης.

Η ένταση παραμένει στο Ορμούζ

Παρά την αναστολή της επιχείρησης, η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ παραμένει εξαιρετικά τεταμένη. Εκατοντάδες πλοία συνεχίζουν να είναι εγκλωβισμένα, ενώ οι επιθέσεις και οι αλληλοκατηγορίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν έχουν εκλείψει.

Η σημασία της περιοχής είναι κομβική για την παγκόσμια οικονομία, καθώς από εκεί διέρχεται μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Η παραμικρή διαταραχή έχει άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς τιμές ενέργειας, γεγονός που αποτυπώνεται στις αγορές.

Πάντως ενώ η Ουάσιγκτον μιλά για στρατηγική παύση ενόψει συμφωνίας, ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν την εξέλιξη ως «υποχώρηση» των ΗΠΑ και αποτυχία του σχεδίου.

Η απόκλιση αυτή αποτυπώνει τον πόλεμο αφηγήσεων που συνοδεύει την πραγματική σύγκρουση, αλλά και το γεγονός ότι καμία πλευρά δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ως ηττημένη σε μια τόσο κρίσιμη γεωπολιτική αντιπαράθεση.

Τι λένε τα ιρανικά Μέσα

Αν και, προς το παρόν, δεν υπάρχει επίσημη αντίδραση από την Τεχεράνη, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης σχολιάζουν την απόφαση Τραμπ να αναστείλει την “Επιχείρηση Ελευθερία” ως σαφή υποχώρηση της Ουάσιγκτον. Ειδικότερα, το πρακτορείο Tasnim, που θεωρείται φιλικά προσκείμενο στους Φρουρούς της Επανάστασης, υποστήριξε αρχικά: «Ο Τραμπ, ως συνήθως, έκανε αβάσιμους ισχυρισμούς σε μια προσπάθεια να καλύψει την αποτυχία του σχεδίου του».

Σύμφωνα με το ίδιο μέσο, η επιχείρηση ουσιαστικά ματαιώθηκε πριν καν εφαρμοστεί, λόγω προειδοποιητικών βολών από ιρανικές δυνάμεις. Όπως αναφέρεται, πλοία που επιχείρησαν να διασχίσουν τα Στενά βασιζόμενα στις αμερικανικές εγγυήσεις φέρεται να επέστρεψαν, εν μέσω αυξημένης αβεβαιότητας.

• «Το σχέδιο ματαιώθηκε από την αρχική του εφαρμογή λόγω προειδοποιητικών βολών που έριξε ο ιρανικός στρατός […] Ως αποτέλεσμα, όλα τα πλοία που επιχείρησαν να περάσουν από το Στενό του Ορμούζ βασιζόμενα στις υποσχέσεις του Τραμπ γύρισαν πίσω».

Για «αποτυχία των ΗΠΑ να πετύχουν τους στόχους τους στο λεγόμενο “Σχέδιο Ελευθερία”» κάνει λόγο το ιρανικό κρατικό μέσο ενημέρωσης INSA. Σύμφωνα με το INSA, ο Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε την επιχείρηση «μετά από τις σταθερές θέσεις και τις προειδοποιήσεις του Ιράν».

Επιπλέον, ιρανικά δημοσιεύματα επικαλούνται διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως οι New York Times και η βρετανική Telegraph, που σημειώνουν ότι η παγκόσμια ναυτιλιακή κοινότητα εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι στο σχέδιο των ΗΠΑ, εκφράζοντας αμφιβολίες για την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητά του.

«Τα πλοία δεν διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ με βάση αποκλειστικά τα σχόλια του Τραμπ και οι εταιρείες διστάζουν να στείλουν τα πλοία τους μέσω του Στενού. Κάποιοι πιστεύουν ότι η πρόταση των ΗΠΑ στερείται αξιοπιστίας», σύμφωνα με τους NYT.

«Η παγκόσμια ναυτιλιακή βιομηχανία δεν εμπιστεύεται το σχέδιο του Τραμπ για διέλευση από το Στενό του Ορμούζ», αναφέρει η Telegraph.

Η αντίθεση με τις δηλώσεις Ρούμπιο Χέγκσεθ

Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ έρχεται σε αντίθεση με τη στάση που είχαν εκφράσει νωρίτερα την ίδια ημέρα κορυφαίοι αξιωματούχοι, όπως ο Μάρκο Ρούμπιο, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων στρατηγός Νταν Κέιν, οι οποίοι διαβεβαίωναν ότι η επιχείρηση θα διασφάλιζε την ελευθερία ναυσιπλοΐας και εμπορίου στα Στενά του Ορμούζ και στον Περσικό Κόλπο.

«Θα προτιμούσαμε τον δρόμο της ειρήνης. Αυτό που προτιμά ο πρόεδρος είναι μια συμφωνία», δήλωσε ο Ρούμπιο σε δημοσιογράφους. Οι δηλώσεις του Ρούμπιο έγιναν μετά από μια σειρά επιθέσεων στα Στενά του Ορμούζ, που ενίσχυσαν τους φόβους για κατάρρευση της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Η Τεχεράνη δεν σχολίασε άμεσα τις δηλώσεις, ωστόσο ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής, Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ, είχε δηλώσει νωρίτερα: «Γνωρίζουμε καλά ότι η συνέχιση της σημερινής κατάστασης είναι ανυπόφορη για την Αμερική, ενώ εμείς μόλις ξεκινάμε».

Ο ίδιος υποστήριξε ότι «η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και η μεταφορά ενέργειας έχουν τεθεί σε κίνδυνο από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, μέσω παραβιάσεων της εκεχειρίας και του αποκλεισμού», προσθέτοντας ότι «οι κακόβουλες ενέργειές τους θα αποτύχουν».

Ο Ρούμπιο ανέφερε ότι οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχουν προκαλέσει «καταστροφή γενεών» στην ιρανική οικονομία, καλώντας την ηγεσία της χώρας να αναθεωρήσει τη στάση της.

Από την πλευρά του, ο Χέγκσεθ δήλωσε ότι η εκεχειρία «δεν έχει τελειώσει», ενώ ο στρατηγός Κέιν σημείωσε ότι, παρότι το Ιράν έχει πραγματοποιήσει δέκα επιθέσεις κατά αμερικανικών δυνάμεων μετά την έναρξή της, αυτές δεν ξεπερνούν το όριο για επανέναρξη ευρείας σύγκρουσης.

Ο Τραμπ, απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων, ανέφερε ότι μια παραβίαση της εκεχειρίας «θα γίνει γνωστή», εκφράζοντας παράλληλα την εκτίμηση ότι μια διαπραγματευτική λύση παραμένει εφικτή.

Το τι θα ακολουθήσει παραμένει ασαφές. Ο Τραμπ συζητά το άνοιγμα των Στενών με την Ιαπωνία και αναμένει να έχει θετική συνομιλία με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ κατά την επικείμενη επίσκεψή του στην Κίνα.

Η αμερικανική κυβέρνηση είχε επισημάνει ότι η επιχείρηση «Ελευθερία» αποτελεί «ξεχωριστή και διακριτή» επιχείρηση από τον ναυτικό αποκλεισμό, ο οποίος στοχεύει στην οικονομική πίεση προς το Ιράν. Από την άλλη πλευρά αυτό που αρχίζει να ξεκαθαρίζει με βάση τις δηλώσεις των Αμερικανών αξιωματούχων είναι ότι η Ουάσιγκτον δεν επιθυμεί την επιστροφή σε πλήρους κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέα αναταραχή στις αγορές και να αυξήσουν τις τιμές ενέργειας.